IV SA/Wa 1409/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie asesor WSA Danuta Szydłowska, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2006 roku sprawy ze skargi M. P. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany w ewidencji gruntów i budynków 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M. W. z Kancelarii Radców Prawnych W. i Partnerzy znajdującej się w W. przy ulicy [...] kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści złotych) wraz z kwotą stanowiącą 22% podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej M. P. z urzędu. Decyzją z dnia [...] maja 2005 r., znak [...], Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty S. z dnia [...] marca 2005 r., znak [...], odmawiającą wprowadzenia zmiany gruntów i budynków gminy W., polegającej na wpisaniu w miejsce nieżyjących H. i S. małżonków O. M. P. W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazano na brak podstaw do wpisania wnioskodawczyni i jednocześnie odwołującej się M. P. jako właściciela działek figurujących obecnie w ewidencji gruntów jako własność nieżyjących H. i S. O., albowiem wnioskodawczyni nie wykazała stosownymi dokumentami, iż jest następczynią prawną tych osób. Następstwa tego nie sposób w ocenie organu wykazać w ten sposób, iż M. P. jest na mocy testamentu allograficznego ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w S. w dniu 4 czerwca 2004 r. spadkobierczynią M. O. -syna i jednocześnie - według oceny wnioskodawczyni - jedynego spadkobiercy H. i S. O. Organ odwoławczy wskazał bowiem, iż o ile spadkobranie wnioskodawczyni po M. O. potwierdza postanowienie Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] września 2004 r., sygn. akt [...], o tyle osób dziedziczących po rodzicach wyżej wymienionego ustalić nie można, albowiem konieczne do powyższego stosowne postępowanie spadkowe przed sądem powszechnym nie zostało dotąd przeprowadzone. Skargę na powyższą decyzję złożyła M. P., podnosząc następujące kwestie. (-) Wskazanym przez organy prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] września 2004 r., wydanym na wniosek skarżącej, stwierdzono, iż dziedziczy ona po M. O. wymienione we wniosku działki (gospodarstwo rolne), które ten z kolei odziedziczył po swoich rodzicach. Kwestia własności tych działek została zatem przesądzona orzeczeniem Sądu. (-) Przeprowadzanie kolejnego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, tym razem po H. i S. O., jest bezzasadne także i z tego powodu, iż: (-) M. O. był jedynym dzieckiem swoich rodziców, a wobec nierozporządzenia przez nich swoim majątkiem na wypadek śmierci, jedynym ich spadkobiercą, (-) fakty te były znane organom obu instancji, (-) M. O. nie złożył oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku, co wobec art.1015 k.c. oznacza, iż z mocy prawa przyjął ten spadek wprost, (-) nie miał on ponadto obowiązku wnioskowania o dokonanie stosownych zmian w ewidencji gruntów i budynków. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] odpowiada prawu. W pełni zasadnie uznano w postępowaniu administracyjnym, iż do ewidencji gruntów i budynków gminy W. nie można wprowadzić zmiany polegającej na wpisaniu skarżącej w miejsce nieżyjących H. i S. O., figurujących jako właściciele szeregu nieruchomości rolnych, albowiem nie jest wiadomym, kto jest następcą prawnym tych osób. Wprowadzenie jakichkolwiek zmian podmiotowych, dotyczących nieruchomości figurujących w ewidencji gruntów jako działki H. i S. O. wymaga przeprowadzenia przed sądem powszechnym postępowania o stwierdzenie po nich spadku. Wyłącznie orzeczenie sądu spadkowego kończące to postępowanie może być podstawą do ustalania przez organy ewidencyjne kręgu następców prawnych małżonków O., nie jest natomiast dopuszczalne opieranie się w tej kwestii na domniemaniach, czy wnioskowaniach takich, jakie proponuje skarżąca. Powyższe wnioski są oczywiste w świetle regulacji prawnych dotyczących zasad prowadzenia ewidencji gruntów i budynków. Regulacje te to przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 1995 r. Nr 240, poz.2027), zwanej dalej "ustawą" oraz rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz.U. Nr 38, poz.454), zwanego dalej "rozporządzeniem". Z przepisów tych wynika, iż w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się właścicieli objętych tą ewidencją nieruchomości (art.2O ust.2 pkt 1 ustawy, §10 ust.l pkt 2 rozporządzenia). §11 ust.l rozporządzenia stanowi także, iż oprócz właścicieli ujawnia się dysponentów innych niż własność praw do nieruchomości, tj.: użytkowników wieczystych gruntów, jednostki organizacyjne sprawujące zarząd lub trwały zarząd nieruchomościami, państwowe osoby prawne, którym Skarb Państwa powierzył w stosunku do jego nieruchomości wykonywanie prawa własności lub innych praw rzeczowych, organy administracji publicznej, które gospodarują nieruchomościami wchodzącymi w skład zasobu nieruchomości Skarbu Państwa oraz gminnych, powiatowych i wojewódzkich zasobów nieruchomości, użytkowników gruntów państwowych i samorządowych, osoby i jednostki organizacyjne, które władają gruntami na podstawie umów dzierżawy, zgłoszonych do ewidencji stosownie do art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 zpóźn.zm.). W oparciu o powyższe należy stwierdzić, iż dane o różnego rodzaju uprawnieniach do nieruchomości zostały uznane przez ustawodawcę za istotne z punktu widzenia potrzeb ewidencyjnych. Zaznaczyć jednakże należy iż ntóżność wpisania danego prawa do ewidencji uzależniona została od potwierdzenia jego istnienia określonego rodzaju dokumentami ujętymi w §12 ust.l rozporządzenia w katalog. Zgodnie z tym przepisem prawa osób i jednostek organizacyjnych do nieruchomości uwidacznia się w ewidencji na podstawie: 1) wpisów dokonanych w księgach wieczystych, 2) prawomocnych orzeczeń sądowych, 3) umów zawartych w formie aktów notarialnych, dotyczących ustanowienia lub przeniesienia praw rzeczowych do nieruchomości, z wyłączeniem umów dotyczących użytkowania wieczystego gruntów i własności lokali, 4) ostatecznych decyzji administracyjnych, 5) dyspozycji zawartych w aktach normatywnych, 6) umów dzierżawy, o których mowa w § 11 ust. 1 pkt 2. W orzecznictwie sądowo - administracyjnym konsekwentnie podkreśla się, iż zapisy zawarte w ewidencji gruntów, dotyczące uprawnień do gruntu (w tym w szczególności prawa własności) mają charakter informacji pochodnych w stosunku do informacji wynikających ze źródeł wskazanych w §12 ust.l rozporządzenia oraz, iż w postępowaniu administracyjnym dotyczącym zmian w ewidencji gruntów źródeł tych nie można w sposób dowolny interpretować (wyroki NSA z dnia 10 lutego 2003 r., sygn. akt II SA 1907/01, publ. LEX nr 156364 oraz z dnia 19 marca 2003 r., sygn. akt II SA 1018/02, publ. LEX nr 156374). Konkludując powyższe należy stwierdzić, iż organ ewidencyjny może wpisać do ewidencji gruntów i budynków tylko takie prawo do nieruchomości, które jednoznacznie, w sposób niewątpliwy wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu, nie może zaś takiego prawa ani ustanowić, ani wyinterpretować, tj. przyjąć, iż wprawdzie danego prawa nie poświadcza w sposób bezpośredni żaden dokument, niemniej jego istnienie można wywieść z przesłanek pośrednich. Tego typu niedopuszczalnym zabiegiem interpretacyjnym byłoby przyjęcie przez organy administracji orzekające w niniejszej sprawie - przy braku przeprowadzenia przez skarżącą postępowania spadkowego po figurujących w ewidencji gruntów i budynków H. i S. O. - iż skarżąca jest następczynią prawną wyżej wymienionych osób z tej racji, iż jest spadkobierczynią po ich synu M. O., który w ocenie skarżącej nabył spadek po swoich rodzicach w drodze dziedziczenia ustawowego (skarżąca opiera to twierdzenie na tym, iż rodzice M. O. nie pozostawili testamentu, natomiast wyżej wymieniony był ich jedynym synem). Za tezą oraz uzasadnieniem wyroku NSA z dnia 16 stycznia 2002 r., sygn. akt I SA 1421/00, publ. w ONSA 2003/2/64, riależy powtórzyć, że jeżeli w postępowaniu administracyjnym podmiot chce wykazać następstwo prawne nabyte na podstawie praw dziedzicznych, które wchodzą w skład spadku po osobie zmarłej, powinien wykazać je według przepisów prawa cywilnego. W polskim systemie prawnym uwzględnić trzeba przede wszystkim treść art. 1025 § 2 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym "domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, jest spadkobiercą". Jest to domniemanie ustawowe, skuteczne wobec wszystkich, w tym organów administracji publicznej. Ustalenie kręgu spadkobierców nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych. Rozumowanie to znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie niezależnie od faktu, iż skarżąca nie wywodzi swoich praw bezpośrednio od H. i S. O., a od ich syna, a swojego poprzednika prawnego, po którym postępowanie spadkowe zostało przeprowadzone. Skoro bowiem kluczowym dla pozytywnego załatwienia żądania skarżącej, skierowanego do organu ewidencyjnego, jest wykazanie, iż osoba ta była spadkobiercą swoich rodziców, a zatem, iż w drodze dziedziczenia ustawowego nabyła po nich m.in. własność nieruchomości rolnych, będących przedmiotem postępowania ewidencyjnego, to kwestii tej nie sposób rozstrzygnąć bez przeprowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po H. i S. O. Nietrafne jest stanowisko skarżącej, iż skoro we wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po M. O. wniosła ona o stwierdzenie nabycia przez nią - w ramach tego spadkobrania - także gospodarstwa rolnego, wskazując przy tym, jako wchodzące w skład tego gospodarstwa, także działki rolne, które w ewidencji gruntów figurują jako działki H. i S.. O., to orzekając postanowieniem z dnia [...] września 2004 r. o tym, iż "wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne dziedziczy (...) M. P. w całości". Sąd Rejonowy w S. przesądził o tym, iż wspomniane wyżej działki są jej własnością. Należy bowiem podkreślić, iż istotą postępowania o stwierdzenie nabycia spadku jest wyłącznie ustalenie kręgu uprawnionych do abstrakcyjnie określonej masy spadkowej pozostałej po spadkodawcy, któremu co zasady nie towarzyszy szczegółowe ustalanie jej składników. Z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...] września 2004 r. wynika zatem niezbicie, iż skarżąca jest wyłączną spadkobierczynią M. O. zarówno co do ogółu spadku, jaki i co do wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego, nie wynika natomiast, co konkretnie w skład spadku wchodzi (a tym samym z jakich elementów, w szczególności nieruchomości, składa się gospodarstwo rolne). Postanowieniem tym sąd powszechny nie rozstrzygnął zatem (i nie mógł) ani tego, iż M. O. był właścicielem działek rolnych należących do jegq"rodziców (a zatem, iż był ich spadkobiercą), ani tego, iż własność tych działek nabyła w ramach spadkobrania po M. O. skarżąca. Warunkiem koniecznym do uznania, iż oba te skutki wystąpiły będzie dopiero, jak to już wskazano wcześniej, wydanie przez sąd powszechny orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po H. i S. O. Z powyższych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270).