IV SA/Wa 1441/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Anna Sękowska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2018 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego H. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] marca 2018 r., Nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej, odmówił potwierdzenia, że H. K., s. F., ur. [...] września 1934 r. w m. [...] (dalej "skarżący", "strona", "wnioskodawca") spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych Dz. U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.). W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że w zasobie archiwalnym w wyniku przeprowadzonej kwerendy archiwalnej odnaleziono zapisy w dzienniku rejestracyjnym b. [...] w K., poz. [...], sygn. akt IPN [...] ([...]) dotyczące H. K.. Z powyższych zapisów wynika, że wnioskodawca został zarejestrowany w dniu 7 kwietnia 1972 r. przez jednostkę [...] do numeru [...] jako TW pseudonim "[...] ", zdjęty z ewidencji w dniu 17 lipca 1974 r., materiały archiwalne otrzymały numer [...]. Natomiast na podstawie zapisów z dziennika archiwalnego b. [...] w K., dział I dotyczących materiałów archiwalnych o sygn. [...], sygn. akt IPN [...] ([...]) ustalono, że akta archiwalne przekazane do archiwum przez jednostkę [...] w dniu [...] lipca 1974 r., dotyczące H. K., TW ps. "[...]" składały się z teczki personalnej i teczki pracy. Z treści mikrofilmu protokołu brakowania materiałów archiwalnych WUSW w K. o sygn. I, sygn. akt IPN [...] ([...]) wynika, że akta o sygn. [...] dotyczące H. K., s. F. zostały komisyjnie zniszczone. Jednocześnie organ wyjaśnił, że wpis do dziennika rejestracyjnego był ostatnim etapem rejestracji, po uprzednim zatwierdzeniu werbunku przez przełożonych. W ocenie organu wpis danej osoby do ewidencji organów bezpieczeństwa państwa w połączeniu z pochodzącą z tej ewidencji informacją o założeniu dla tej osoby teczki personalnej i teczki pracy (których oryginały zostały zniszczone) wskazują, że rejestracja nie była pozorna, a osoba ta podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Dalej organ wyjaśnił, że rejestracja danej osoby w ewidencji w charakterze tajnego współpracownika, założenie jej teczki personalnej i teczki pracy, było możliwe tylko w związku ze sporządzeniem raportu ze spotkania werbunkowego i innych dokumentów wytworzonych przez tajnego współpracownika lub przy jego udziale tuż po spotkaniu, na którym został on pozyskany. Zatem uprawnione jest stwierdzenie, że wyżej wymienione dokumenty ewidencyjne również zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy (w ścisłym związku ze zdarzeniami, w których uczestniczył) w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Brak jest bowiem podstaw do twierdzenia, że organy bezpieczeństwa państwa prowadziły pozorną ewidencję tajnych współpracowników lub informatorów. Skargę na powyższą decyzję złożył H. K., zaskarżając ją w całości i zarzucając jej: 1/ obrazę przepisów prawa materialnego art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, poprzez przyjęcie, że niczym nie weryfikowany tzw. zapis ewidencyjny jest równoznaczny z dokumentacją, o której mowa w tym przepisie, 2/ obrazę przepisów k.p.a. w szczególności art. art. 7 i 77 poprzez nie przeprowadzenie z urzędu postępowania dowodowego mającego na celu wyjaśnienie okoliczności mojej rzekomej współpracy. Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Prezesowi IPN do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga podlegała uwzględnieniu, przy wydaniu bowiem zaskarżonej decyzji doszło do uchybienia przepisom prawa materialnego i procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z wniosku skarżącego toczyło się przed Prezesem IPN postępowanie w sprawie potwierdzenia, że H. K. spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Przypomnieć zatem należy, że stosownie do art. 4 powołanej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Wobec tego przy orzekaniu, czy osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych Prezes IPN bada jedynie 2 przesłanki. Pierwsza to sprawdzenie czy osoba taka nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Druga zaś przesłanka to sprawdzenie czy co do danej osoby w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W przedmiotowej sprawie organ wydając decyzję odmowną powołał się na wynik przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, wskazując na treść zapisu ewidencyjnego w dzienniku rejestracyjnym [...] w K., poz. [...] (potwierdzający fakt zarejestrowania jako tajny współpracownik o ps. "[...]") oraz ustalenie, że akta dotyczące skarżącego przekazane do archiwum składały się z teczki personalnej i teczki pracy. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono żadnych dokumentów w formie papierowej wytworzonych przez Wnioskodawcę lub przy jego udziale. W ocenie organu z dokumentów tych wynika, że rejestracja skarżącego nie była pozorna, a osoba zarejestrowana podejmowała działania w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Organ powołał się również na art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, wskazując, że dokumentami w rozumieniu ustawy są wszelkie nośniki informacji, niezależnie od formy przechowywania informacji, w tym szczególności akta, kartoteki, rejestry. Organ uznał więc, że wszelkie zapisy ewidencyjne są również dokumentami w rozumieniu ustawy o IPN, a fakt rejestracji danej osoby w ewidencji oznacza, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale danej osoby w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W ocenie Sądu decyzja organu nie była zasadna. Brak jest podstaw pozwalających na stwierdzenie, że w zasobie archiwalnym IPN znajdują się dokumenty dotyczące H. K., spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy. Z powołanych bowiem przez organ dokumentów w postaci zapisu ewidencyjnego dziennika rejestracyjnego wynika, że strona została zarejestrowana jako TW, że w dniu [...] kwietnia 1972 a zdjęta z ewidencji [...] lipca 1974 r. Zdaniem Sądu w oparciu o same zapisy w dzienniku rejestracyjnym oraz inne swobodnie zalegające karty znajdujące się w aktach sprawy nie można jednak – brew twierdzeniu organu – dokonać oceny spełnienia kryteriów określonych w art. 4 ust. 2 ustawy. W szczególności organ tego nie wskazał, a Sąd z urzędu się nie dopatrzył jakichkolwiek podstaw umożliwiających stwierdzenie, że dokumenty te (ewidencyjne) zostały wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Tym bardziej, że w przedmiotowej sprawie nie ujawniono w zasobach IPN żadnego dokumentu sporządzonego, bądź podpisanego przez stronę. Nie zachował się też żaden inny dokument, którego treść pozwalałaby na dokonanie ustaleń w zakresie wytworzenia dokumentów przy udziale strony, w ramach czynności wykonywanych przez stronę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Powoływane w sprawie przez organ dokumenty – zapisy w ewidencji – zostały sporządzone przez osoby prowadzące ewidencje, zapewne w ramach wykonywania przez nie obowiązków pracowniczych. Nie istnieją żadne dowody świadczące o tym, że dokumenty te zostały wytworzone, po pierwsze przy udziale strony, a dodatkowo jeszcze w ramach czynności wykonywanych przez wnioskodawcę w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa. W konsekwencji powyższego Sąd stwierdził, że ocena organu co do spełnienia kryteriów art. 4 ust. 2 ustawy była błędna, co z kolei prowadzi do uznania, że organ dopuścił się naruszenia art. 80 k.p.a, a w jego konsekwencji do niewłaściwego zastosowania art. 4 ust. 2 ustawy i wydania decyzji odmownej. W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że organ prowadząc postępowanie nie weryfikuje odnalezionych pod względem prawdziwości, czy przydatności w postępowaniu operacyjnym dokumentów, natomiast jest zobowiązany do sprawdzenia, czy w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej zachowały się dokumenty spełniające kryteria z art. 4 ust. 2 ustawy. W przedmiotowej sprawie takich dokumentów nie ujawniono. Całkowicie pozbawione podstaw prawnych, w aspekcie kryteriów z art. 4 ust. 2 ustawy, jest przyjęcie domniemania, że skoro doszło do rejestracji jako TW, dokumenty składały się z teczki personalnej i teczki pracy, a materiały dotyczące strony zostały wybrakowane, to odnalezione dokumenty ewidencyjne zostały wytworzone w ramach czynności wykonywanych przy udziale strony w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa, albowiem w Służbie Bezpieczeństwa nie dokonywano pozornych rejestracji. Brak jest bowiem jakiegokolwiek materiału dowodowego pozwalającego na stwierdzenie jakie czynności wykonywane były przy udziale strony, działającej jako tajny informator lub pomocnik, co ma o tyle doniosłe znaczenie, że omawiany przepis jednoznacznie wskazuje dodatkowe kryterium, a mianowicie czynności muszą być wykonywane przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Nadto podkreślenia wymaga, że nie wiadomo też na jakiej podstawie przytoczony osąd został sformułowany w odniesieniu do konkretnej osoby, tj. H. K.. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien ponownie przeanalizować zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i dokonać oceny dowodów, zgodnie z wytycznymi Sądu. W świetle powyższych okoliczności stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem przepisów procesowych i prawa materialnego, co skutkuje jej uchyleniem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, 205 § 1 i 209 p.p.s.a.