IV SA/Wa 1444/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka, sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 października 2014 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - oddala skargę - Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2014 r. - zaskarżoną skargą przez M. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy W. z [...] lutego 2014 r. o wymeldowaniu skarżącej z miejsca pobytu stałego – budynku położonego przy ul. [...] w K. Stan sprawy przedstawia się następująco: W dniu [...] listopada 2013 r., na wiosek G. Z., Wójt Gminy W. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania M. Z. z miejsca pobytu stałego. Wnioskodawca wskazał, że żona wyprowadziła się z budynku przy ul[...] w K. pod jego nieobecność [...] sierpnia 2005 r. Wówczas zabrała wszystkie swoje rzeczy i od tamtego czasu ani razu nie pojawiła się w nieruchomości. M. Z. obecnie zamieszkuje pod adresem: S., ul. [...]. W trakcie postępowania administracyjnego M. Z. wyjaśniła, że nie mieszka w miejscu stałego zameldowania od [...] sierpnia 2005 r., kiedy to uciekła wraz z córkami z domu męża, gdyż on znęcał się nad nimi psychicznie i fizycznie. Nie zgłaszała tego faktu na policji, ani innym organom ścigania. Nie próbowała też po opuszczeniu budynku przy ul. [...] w K. powrócić do niego. W miejscu pobytu stałego pozostawiła rzeczy osobiste i wciąż posiada klucze do drzwi, ale z obawy o swoje życie i zdrowie nie może tam mieszkać. Wójt Gminy W. decyzją z [...] lutego 2014 r. wymeldował M. Z. z wyżej opisanego miejsca pobytu stałego. Organ pierwszej instancji uznał, że w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (zwanej dalej: ustawą o ewidencji ludności), uzasadniająca wymeldowanie, bowiem wymieniona opuściła miejsce pobytu stałego trwale i dobrowolnie. M. Z. wniosła od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie. Podniosła, że budynku nr [...] przy ul. [...] w K. nie opuściła z własnej woli, lecz na skutek bezprawnego zachowania męża. Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2014 r. – wydaną na skutek rozpoznania środka zaskarżenia wniesionego przez M. Z. – utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] lutego 2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zagadnienie wykonywania obowiązku meldunkowego ustawodawca uregulował ustawą o ewidencji ludności. I tak, zgodnie z ustawą, obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pod oznaczonym adresem obowiązany jest zameldować się w organie gminy na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. Jeżeli natomiast opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad trzy miesiące, powinien dokonać wymeldowania. W stosunku do osób, które nie dochowały ciążących na nich obowiązków, ustawa przewiduje możliwość wszczęcia przez właściwy organ postępowania administracyjnego, którego celem jest doprowadzenie do zgodności ze stanem rzeczywistym danych zawartych w ewidencji ludności. Ewidencja ludności ma charakter tylko rejestracyjno-porządkowy, ułatwia organom państwa wykonywanie powierzonych im zadań, w związku z czym nie można tworzyć fikcji meldunkowej. Z faktu zameldowania nie można wywodzić żadnych praw do lokalu, podobnie jak w przypadku wymeldowania. Dalej organ przytoczył treść art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż do wydania decyzji o wymeldowaniu niezbędne jest ustalenie przez organy administracyjne nie tylko faktu nieprzebywania danej osoby w miejscu zameldowania, ale również że stan ten ma charakter trwały i dobrowolny, Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ stwierdził, że M. Z. wypełniła przewidziane w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności przesłanki do wymeldowania, tj. opuściła miejsce pobytu stałego trwale i dobrowolnie, bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Fakt niezamieszkiwania wymienionej od wielu lat w budynku, w którym posiada zameldowanie na pobyt stały, jest bezsporny, bowiem wynika jasno ze zgodnych w tej mierze wyjaśnień G. Z. i M. Z. oraz z zeznań świadków. Wszyscy wskazali, że M. Z. w sierpniu 2005 r., pod nieobecność G. Z., spakowała potrzebne rzeczy i razem z córkami wyprowadziła się z budynku położonego przy ul. [...] w K. Jakkolwiek sporna pozostaje okoliczność, jakie konkretnie rzeczy wymieniona zabrała, to na dzień wydania rozstrzygnięcia nie ma ona znaczenia. Skoro przez tyle lat odwołująca nie dochodziła ich zwrotu bądź podziału, uznać należy, że nie były to rzeczy niezbędne jej w codziennym życiu. Ponadto ugruntowane już w tej kwestii orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że sam fakt pozostawienia ruchomości, nawet codziennego użytku, w dotychczasowym miejscu zamieszkania jest niewystarczający do stwierdzenia, że w dalszym ciągu stanowi ono centrum spraw życiowych osoby (np. wyrok NSA z 6.10.2011 r., sygn. akt II OSK 1478/10). Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że od blisko 10 lat budynek przy ul. [...] w K. nie jest miejscem, w którym koncentruje się życie M. Z. Według organu odwoławczego w sprawach o wymeldowanie zamiar ponownego zamieszkania w miejscu zameldowania na pobyt stały powinien znajdować potwierdzenie w działaniach faktycznych i prawnych strony, ukierunkowanych na powtórne zogniskowanie w tym miejscu wszystkich ważnych spraw. Tymczasem deklarowany przez wymeldowaną zamiar zamieszkania w miejscu pobytu stałego nie został poparty wiarygodnymi okolicznościami. M. Z. od czasu opuszczenia spornej nieruchomości nie próbowała do niej powrócić. Z zeznań wszystkich świadków wynika, że zainteresowana ani razu od dnia wyprowadzki nie była widziana w miejscu pobytu stałego. Faktu tego nie zanegowała także ona sama, tylko przyznała, że z obawy przed mężem nie podjęła w kierunku powrotu do miejsca pobytu stałego żadnych działań prawnych i faktycznych. Zatem uzasadnione jest stwierdzenie o trwałości stanu opuszczenia przez wymienioną budynku, w którym posiada zameldowanie na pobyt stały, a wyrażana przez nią wola powrócenia do niego pozbawiona jest jakichkolwiek racjonalnych przesłanek. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, jak i w treści odwołania M. Z. podkreślała brak dobrowolności w opuszczeniu miejsca pobytu stałego, wskazując, że została do tego zmuszona nagannym zachowaniem męża. I organ zgodził się z wymeldowaną, że zasadniczo o dobrowolnym opuszczeniu miejsca zamieszkania nie można mówić, gdy opuszczenie stanowi konsekwencję bezprawnego postępowania właściciela lub innej osoby pozostającej w lokalu. Niemniej w orzecznictwie sądowym funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu traktuje się sytuację, gdy wprawdzie dana osoba opuszcza lokal pod przymusem bądź zostaje z niego bezprawnie usunięta, ale godzi się z tym i nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (np. wyrok WSA w Gliwicach z 27 września 2007 r., sygn. akt SA/Gl 619/13). Dlatego jeżeli nawet okaże się, że sama przyczyna opuszczenia lokalu, w dacie orzekania o wymeldowaniu, nie była dobrowolna, bowiem zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skóro czynności tej sama nie dopełniła. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że odwołująca od kilku lat zamieszkuje w wybudowanym przez córki budynku znajdującym w S. przy ul. [...], koncentruje tam swój ośrodek interesów życiowych i nie czyniła żadnych starań, aby móc powrócić do budynku przy ul. [...] w K. Oznacza to brak przesłanek do dalszego utrzymywania w rejestrach państwowych fikcji meldunkowej dotyczącej M. Z., czyli rozbieżności pomiędzy danymi zapisanymi w ewidencji ludności, a stanem rzeczywistym. Ostatecznie organ stwierdził, że wyniki przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie pozostawiają wątpliwości, że M. Z. opuściła budynek przy ul. [...] w K. bez wymeldowania, dlatego decyzja orzekająca jej wymeldowanie jest słuszna i zasadna. M. Z. w skardze wniesionej na decyzję Wojewody [...] z [...] maja 1013 r. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając wydanie jej z naruszeniem przepisów postępowania przez niedokładne wyjaśnienie istniejącego stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów ustawy o ewidencji ludności. Podniosła, że domu położonego w K. przy ul. [...] nie opuściła z własnej woli ani dobrowolnie. W dniu [...] sierpnia 2005 r. uciekła z domu wraz z dorosłymi córkami, ratując życie i zdrowie swoje i dzieci. Mąż G. Z. znęcał się fizycznie i psychicznie nad skarżącą i córkami przez ponad 25 lat. W domu przy ul. [...] w K., który jest nadal jej własnością, zostawiła wszystkie swoje rzeczy osobiste i dorobek swojego życia. Po ucieczce zgłosiła się wraz z córkami do Ogólnopolskiego Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie "Niebieska Linia", gdzie uzyskała pomoc psychologiczno-prawną. Stan psychiczny zarówno jej, jak i córek nie pozwalał na podjęcie kroków zmierzających do pociągnięcia G. Z. do odpowiedzialności karnej za jego haniebne czyny, a ówczesne prawo nie pozwalało skutecznie walczyć ofiarom z ich oprawcami. Zaniechała więc kroków mających na celu dochodzenie sprawiedliwości. Nie podjęła też środków prawnych w celu powrotu do lokalu, co nie oznacza, że ich nie podejmie. To, że mieszka w domu córek nie oznacza, iż nie chce bądź nie będzie chciała powrócić do swojego domu w K. Nie wymeldowała się z pobytu stałego w K. przy ul. [...], gdyż nie opuściła tego miejsca z własnej woli, a w S. jest zameldowana na pobyt czasowy. Wojewoda [...] – w odpowiedzi na skargę – wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze.) – dalej w skrócie: P.p.s.a.], sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, nie uwzględnił skargi. W konsekwencji uznał, że decyzja Wojewody [...] z [...] maja 2014 r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wójta Gminy W. z [...] lutego 2014 r., nie naruszają prawa w stopniu kwalifikującym je do wyeliminowania z obrotu prawnego. Według art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych [(Dz. U. z 2006r., Nr 139, poz. 993, ze zm.) – zwanej dalej: ustawą o ewidencji], organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji). Decyzja o wymeldowaniu (podobnie jak zameldowanie) ma wyłącznie charakter ewidencyjny, czyli rejestrowy. Oznacza tylko i wyłącznie, że strona opuściła dany lokal i w nim nie przebywa przez określony czas, a swoje interesy życiowe koncentruje w innym miejscu. Wymeldowanie jest jedynie stwierdzeniem pewnego faktu i nie wpływa w żaden sposób na uprawnienia strony wynikające z prawa własności czy innych praw do lokalu (wyrok NSA z 10.07.2012 r., sygn. akt II OSK 824/11, publ. Lex nr 1219265; wyrok NSA z 24.02.2006 r., sygn. akt II OSK 561/05, Lex nr 194344). Z regulacji art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności wynika, że do wymeldowania w trybie administracyjnym niezbędne jest spełnienie następujących przesłanek: faktycznego opuszczenia lokalu oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się (wyrok WSA z 11.09.2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1106/13, publ. Lex nr 1377775). W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że z sytuacją opuszczenia lokalu mamy do czynienia wtedy, gdy dana osoba rezygnuje z zamieszkiwania w lokalu, zatem zrywa wszelkie z nim więzi, koncentrując swe centrum życiowe w innym lokalu. Warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby jest więc ustalenie przez organ administracji, czy dana osoba faktycznie opuściła bez wymeldowania się dotychczasowe miejsce pobytu stałego i czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny (wyroki NSA z: 23.04.2001r., sygn. akt V SA 3169/00, publ. LEX nr 50123; 21.03.2001r., sygn. akt V SA 2950/00, publ. LEX nr 80643; 23.09.1999r., sygn. akt V SA 252/99, publ. LEX nr 49952; 18.04.2012 r., sygn. akt II OSK 223/12, publ. Lex nr 1219098; 19.10.2010 r., sygn. akt II OSK 1577/09, publ. Lex nr 746658; 7.12.2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, publ. Lex nr 190969; wyrok WSA w Warszawie z 11.09.2013 r., sygn. akt IV SA/Wa 1106/13, publ. Lex nr 1377775). Rozpatrując sprawę - w świetle wyżej wskazanych kryteriów - Sąd doszedł do przekonania, iż rozstrzygnięcia organów orzekających w sprawie są zgodne z prawem. Oznacza to, że Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa, które byłby zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu, jak również naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 e.l.d.o., które miałoby wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu ustalenia w zakresie spełnienia przesłanek do wymeldowania, wynikających z powołanego przepisu ustawy o ewidencji ludności, zostały właściwie poczynione, ocenione i udowodnione w całym toku postępowania administracyjnego. O ześrodkowaniu centrum życiowego osoby w danym lokalu świadczy szereg czynności, takich jak: zamieszkiwanie, nocowanie, spożywanie posiłków, wypoczywanie, prowadzenie gospodarstwa domowego, przyjmowanie wizyt gości, nadawanie i przyjmowanie korespondencji, utrzymywanie przynajmniej okazjonalnych kontaktów z sąsiadami (wyrok NSA z 6.10.2011 r., sygn. akt II OSK 1478/10). Organy administracji ustaliły w sposób niebudzący wątpliwości, że budynek przy ul. [...] w K. nie jest miejscem, w którym koncentruje się życie skarżącej. Innymi słowy, nie jest dla skarżącej miejscem o opisanym wyżej charakterze. W przedmiotowym budynku skarżąca nie mieszka od 2005 r. i nigdy nie próbowała do niego powrócić. Świadkowie zeznali, że M. Z. od dnia wyprowadzki, ani razu nie była widziana w miejscu pobytu stałego. Obecnie faktycznym miejscem pobytu skarżącej, gdzie koncentruje się jej życie, jest budynek przy ul. [...] w S. Wyprowadzenie się przez skarżącą z miejsca pobytu stałego 10 lat temu, zerwanie wszelkich więzi z tym miejscem, niepodejmowanie przez ten okres jakichkolwiek prób powrotu, ześrodkowanie swojego centrum życiowego w innym miejscu, brak potwierdzenia w działaniach faktycznych i prawnych strony ukierunkowanych na powtórne zogniskowanie w spornym miejscu wszystkich ważnych dla niej spraw, czyli zamiaru ponownego zamieszkiwania w miejscu zameldowania na pobyt stały - przemawiają za uznaniem woli skarżącej co do zerwania wszystkich związków z miejscem jej dotychczasowego pobytu stałego. Sama wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały i to w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. Fakty te dowodzą, że skarżąca opuściła trwale miejsce pobytu stałego zlokalizowane pod adresem: ul. [...] w K. i życie ześrodkowała w innym miejscu. Dalej, należy opowiedzieć się za prawidłowością ustalenia organów co do uznania, że opuszczenie miejsca stałego zamieszkiwania przez skarżącą miało charakter dobrowolny. Tezę taką należy postawić pomimo stanowiska skarżącej, jakoby G. Z. swoim zachowaniem, polegającym na znęcaniu się nad skarżącą i jej córki, zmusił wymienione do ucieczki z budynku przy ul. [...] w K. Za równoznaczną bowiem z dobrowolnym opuszczeniem lokalu przyjmuje się sytuację, gdy osoba opuszcza miejsce zameldowania na skutek konfliktu rodzinnego i nie podejmuje, we właściwym czasie, żadnych działań, które doprowadziłyby do uznania zachowania dysponenta lokalu za bezprawne czy nie korzysta z przysługujących jej środków prawnych, które umożliwiłyby powrót do dotychczasowego miejsca zamieszkania (np. powództwa cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania albo o eksmisję) (wyroki NSA z: 6.02.2013 r., sygn. akt II OSK 1864/11, publ. Lex nr 1358432; 30.11.2012 r., sygn. akt II OSK 1369/11, publ. Lex ; 19.07.2012 r., sygn. akt II OSK 771/11; 9.05.2012 r., sygn. akt II OSK 299/11, publ. Lex nr 1252007; 21.11.2008 r., sygn. akt II OSK 1426/07, publ. Lex nr 489261; wyrok WSA w Łodzi z 10.04.2013 r., sygn. akt III SA/Łd 117/13, publ. Lex nr 1310708). Innymi słowy, na wynik sprawy w przedmiocie wymeldowania danej osoby z miejsca pobytu stałego nie mają wpływu przyczyny, z powodu których dana osoba nie przebywa w miejscu zameldowania. Należy powtórzyć za organem, że nawet jeżeli okaże się w dniu orzekania o wymeldowaniu, że sama przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, bowiem zachodziły okoliczności przymusu psychicznego lub fizycznego, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania jakiejkolwiek czynność prawnej, by odzyskać możliwość zamieszkiwania w opuszczonym lokalu stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (wyroki NSA z 15.02.2012 r., sygn. akt II OSK 2142/10, publ. Lex nr 1145567; 8.10.2009 r., sygn. akt II OSK 1908/08, publ. Lex nr 573608; wyrok WSA we Wrocławiu z 17.04.2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 839/11, publ. Lex nr 1275237). Skarżąca od 2005 r. ani razu swoim zachowaniem nie zamanifestowała woli powrotu do opuszczonego budynku, w tym nie podjęła żadnych środków prawnych, dzięki którym mogłaby powrócić do miejsca stałego pobytu. Będąc zameldowana na stałe w budynku przy ul. [...] w K., mieszka w innym miejscu, nie podejmuje działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu, czym daje wyraz woli dobrowolnego opuszczenia budynku, w którym faktycznie od lat nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami ustawy o ewidencji ludności jest nadal zameldowana. W przedstawionym stanie sprawy trafnie organy uznały, że spełnione zostały przesłanki do orzeczenia o wymeldowaniu skarżącej z budynku przy ul. [...] w K., będącego miejscem dotychczasowego jej pobytu stałego. Skarżąca opuściła bowiem miejsce pobytu stałego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przeciwnym ustalenie organy doprowadziłyby do utrzymania "fikcji meldunkowej", podważającej tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności. Długotrwała sytuacja, w której osoba zameldowana na pobyt stały w danym lokalu rzeczywiście w nim nie mieszka, przebywając w tym czasie w innym lokalu, nie wykazuje zamiaru przewidzianego w art. 6 ust. 1 ustawy, uzasadnia przyjęcie wniosku, że opuszczenie lokalu cechuje trwałość i dobrowolność, w konsekwencji powinno prowadzić do wydania decyzji o wymeldowaniu. W przedstawionym stanie nie może też mieć znaczenia fakt i twierdzenie skarżącej, że w budynku, którego dotyczy postępowanie, pozostały rzeczy stanowiące jej osobistą własność (wyrok NSA z 7.03.2013 r., sygn. akt II OSK 2122/11, publ. Lex nr 1296074). W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 151 P.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku.