IV SA/Wa 1465/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skarg J. M. oraz T. B. i G. S. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] czerwca 2008 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji drogi krajowej postanawia: 1. zwolnić J. M. od wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 (pięciuset) złotych, 2. ustanowić w niniejszej sprawie dla J. M. radcę prawnego w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W., 3. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. J. M. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 28 września 2008 r., który skarżący uzupełnił nadesłanym na wezwanie referendarza sądowego pismem z dnia 6 listopada 2008 r. oraz dokumentami źródłowymi wynika, że wnioskodawca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną (rubryka nr 6 formularza PPF). Posiada segment w zabudowie szeregowej o powierzchni 90 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 1 ha. Poza tym nie posiada innych nieruchomości, wartościowych przedmiotów, oszczędności, papierów wartościowych, ani innych zasobów pieniężnych. Źródłami dochodu dwuosobowej rodziny jest świadczenie emerytalne skarżącego w miesięcznej wysokości 1.623,05 zł netto (rubryka nr 10 formularza wniosku oraz odcinek pocztowego przekazu pieniężnego z października 2008 r., nadesłany przy piśmie z dnia 6 listopada 2008 r.) oraz świadczenie emerytalne jego żony w miesięcznej wysokości 1.280,60 zł netto (rubryka nr 10 formularza wniosku, pismo z dnia 6 listopada 2008 r. oraz wyciąg z rachunku bankowego A. M. z dnia 7 sierpnia 2008 r.). W piśmie z dnia 6 listopada 2008 r. skarżący wskazał następujące stałe wydatki w gospodarstwie domowym: koszty ogrzewania (od października 2007 r. do października 2008 r. - 1.500 zł na rzecz Miejskiego Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej w D. i dodatkowo w okresie zimowym, przez sześć miesięcy w roku - 200 zł miesięcznie w związku z ogrzewaniem części mieszkania piecem gazowym), koszty dostawy energii elektrycznej (199 zł za okres dwumiesięczny), koszty dostawy gazu (205 zł za okres dwumiesięczny), opłaty za wodę (72 zł miesięcznie), opłaty za telefon (114 zł). Ponadto skarżący podniósł, że w związku ze schorzeniami, na które cierpi musi zażywać leki, co wiąże się z miesięcznymi kosztami w wysokości 250 zł. Leczenie cukrzycy wymaga dodatkowych wydatków (100 zł miesięcznie) związanych z zakupem np. środków służących do pomiaru ilości cukru, wstrzykiwaczy, czy też dojazdów do miejscowości, w których znajdują się klinika chorób metabolicznych i poradnia okulistyczna. Koszty zakupu leków i inne wydatki związane z chorobą żony wynoszą w sumie 320 zł miesięcznie. Skarżący udziela także pomocy finansowej studiującemu synowi w kwocie 100 zł miesięcznie. Należy też wskazać, że z nadesłanego przez J. M. wyciągu z dnia 7 sierpnia 2008 r. z rachunku bankowego jego żony wynika, iż w ramach tego rachunku korzysta z usługi "overdraft" na kwotę 2.000 zł. Oceniając sytuację materialną skarżącego i jego możliwości płatnicze należy na wstępie zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Toteż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Stosownie bowiem do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak wynika z treści powołanego art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności albo posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Z wniosku J. M. z dnia 28 września 2008 r. uzupełnionego dokumentami źródłowymi oraz oświadczeniem z dnia 6 listopada 2008 r. wynika, że stałe miesięczne wydatki w dwuosobowym gospodarstwie domowym wynoszą około 1.500 zł. Z kolei miesięczny dochód skarżącego i jego żony wynosi 2.903,65 zł netto, co daje kwotę 1.451,83 zł na jedną osobę. Mając na uwadze wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym należy stwierdzić, że nawet przy uwzględnieniu wykazanych, wysokich wydatków w gospodarstwie domowym, stały dochód osiągany w dwuosobowym gospodarstwie domowym, a także okoliczność, iż żona skarżącego ma możliwość dokonywania w ciężar posiadanego rachunku operacji nie znajdujących pokrycia w środkach na rachunku, do wysokości 2.000 zł ("overdraft"), nie pozwalają na przyjęcie, iż J. M. wykazał przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oczywistym jest, że ponoszenie kosztów postępowania powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego i jego żony, jednakże dopóki nie wykaże on, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie uzasadnia to jeszcze dopuszczalności orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wobec stwierdzenia, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, rozważenia wymaga, czy spełnia warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie jest ustalenie, jaką część kosztów skarżący może ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego żony. Uwzględniając wysokość miesięcznych dochodów i niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym J. M., należy stwierdzić, że w przedmiotowym wniosku wykazał on, iż zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów wpisu sądowego i ustanowienie radcy prawnego. Wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł (§ 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Po poczynieniu niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem domu, czy też zakupem leków, do dyspozycji skarżącego i jego żony pozostaje miesięcznie kwota około 1.400,00 zł, co daje 700 zł na jedną osobę. Uwzględniając aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia elementarnych potrzeb życiowych, jak wyżywienie i ubranie należy stwierdzić, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i żony J. M., który nie posiada wartościowych przedmiotów, oszczędności, papierów wartościowych ani innych zasobów pieniężnych, nie jest w stanie wygospodarować kwoty 500 zł, ani też ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Odnosząc się do możliwości poniesienia przez skarżącego pozostałych kosztów sądowych należy wskazać, że wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, stosownie do treści § 3 powołanego rozporządzenia, wyniesie 250 zł, natomiast wysokość ewentualnych wpisów od zażaleń, czy też opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienie wyroku jednorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia oraz § 2 rozporządzenia rady ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Podkreślić też trzeba, że ewentualne poniesienie wskazanych opłat, nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Należy zatem uznać, że zwolniony od wpisu sądowego skarżący, który nie musi ponosić kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, jest w stanie uiścić ewentualne pozostałe opłaty sądowe bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i żony. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.