IV SA/Wa 1466/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. N. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. N. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania i ustalenia odszkodowania w mniejszej wysokości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Z. N., reprezentowany przez adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...]. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. znak: [...], którą organ pierwszej instancji, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 i 8 Kodeksu postępowania administracyjnego: 1) uchylił własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. ustalającą na rzecz Z. N. odszkodowanie w wysokości 2.676.218,00 zł z tytułu przejęcia nieruchomości; 2) ustalił odszkodowanie w wysokości 2.626.751,00 zł. Do skargi strona dołączyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jego jedyny dochód stanowią: emerytura w wysokości 996,01 zł oraz renta z PZU w wysokości 939,00 zł. Jako posiadany majątek wnioskujący wykazał nieruchomość rolną o powierzchni 9,6 ha, garaż z pomieszczeniem mieszkalnym o powierzchni 450 m2 oraz samochód [...]. Przedstawił następujące wydatki miesięczne: koszty leczenia (450 zł), ubezpieczenie samochodu (116 zł), paliwo (350 zł), telefon (50 zł), żywność (350 zł), opłaty za energię elektryczną i wodę (200 zł), środki czystości (100 zł), węgiel (130 zł). W uzasadnieniu wniosku wnioskujący podał, że: 1) jest osobą w podeszłym; wieku; 2) mieszka sam; 3) ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem siebie, w tym znaczne koszty leczenia; 4) uzyskiwane dochody pokrywają ponoszone miesięcznie wydatki. Ponadto, w uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że: 1) w ostatnim czasie był przynajmniej kilka razy hospitalizowany; 2) świadczenia stanowiące źródło jego utrzymania wynoszą około 1.935 zł, natomiast wydatki w każdym miesiącu około 1.750 zł; pozostaje mu więc wolna kwota około 200 zł, co bez wątpienia nie jest kwotą wystarczającą na pokrycie pozostałych potrzeb; 3) w związku z tym żyje na bardzo skromnym poziomie, a w utrzymaniu pomaga mu syn; 4) jest właścicielem gospodarstwa rolnego, przy czym z niego nie korzysta; 5) gospodarstwo wydzierżawił córce w celu uzyskania świadczenia emerytalnego z KRUS; 6) jest zmuszony korzystać z telefonu, gdyż mieszka sam i w ten sposób utrzymuje kontakt z rodziną, a poza tym – w związku z zamieszkiwaniem w małej miejscowości i stanem zdrowia – telefon zapewnia mu poczucie bezpieczeństwa; 7) nie zabezpieczył na postępowanie żadnych środków pieniężnych, gdyż nie mógł przewidzieć, że dojdzie do zmiany okoliczności stanowiących podstawę przyznania mu odszkodowania. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przywołana regulacja wskazuje, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wpływają one na możliwości płatnicze wnioskującego. Należy także zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez Z. N. możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w przedmiotowej sprawie do wykazanych przez skarżącego możliwości płatniczych i stanu majątkowego. Wysokość wpisu od skargi na decyzję wydaną w przedmiotowej sprawie w trybie wznowienia postępowania wynosi 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość ewentualnych innych opłat sądowych w postępowaniu wszczętym skargą Z. N., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Jak skarżący podaje, dochód uzyskiwany przez niego z emerytury rolniczej oraz renty z PZU wynosi w sumie 1.935,01 zł miesięcznie. Wykazana przez niego kwota wydatków, w której uwzględniono koszty leczenia (450 zł miesięcznie) wynosi natomiast 1746 zł miesięcznie. Po odliczeniu wykazanych przez wnioskującego kosztów utrzymania, do jego dyspozycji pozostaje więc prawie 190 zł miesięcznie. Skarżący potwierdza to w skardze (storna 2), wskazując, że wolna kwota wynosi "około 200 zł". Należy mieć przy tym na uwadze, że nie wszystkie z wykazywanych przez stronę wydatków comiesięcznie kształtują się na tym samym poziomie. Przykładowo, wydatki związane z ogrzaniem domu (węgiel) są zasadniczo niższe późną wiosną, czy latem niż w miesiącach zimowych. Już zatem samo zestawienie deklarowanej przez Z. N. kwoty wydatków gospodarstwa domowego z dochodem uzyskiwanym przez niego ze świadczenia emerytalnego i renty z PZU pozwala stwierdzić, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jest on w stanie wygospodarować 200 zł na wpis od skargi, a następnie środki – ewentualnie potrzebne – na inne opłaty sądowe. Ponadto, jak wynika z uzasadnienia skargi (strona 3), skarżący może liczyć na pomoc zstępnych. Jak sam wskazuje, w utrzymaniu pomaga mu syn. Z kolei gospodarstwo rolne, którego jest właścicielem nieodpłatnie wydzierżawił córce (w celu uzyskania uprawnień emerytalnych). Nadal pozostaje więc właścicielem tego gospodarstwa, a stosownie do treści art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r., poz. 1403 ze zm.), nie zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej. Należy wreszcie przypomnieć, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. ustalono na rzecz skarżącego odszkodowanie w wysokości 2.676.218,00 zł. Przy tak kształtującej się proporcji przyznanego odszkodowania do wysokości kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, uwzględniając nawet kwotę 49.467,00 zł, którą zgodnie z nowo wydaną decyzją i wezwaniem GDDKiA z 25 marca 2015 r., Z. N. zobowiązany jest zwrócić, nie ma jakichkolwiek podstaw, by twierdzić, że wygospodarowanie 200 zł na wpis od skargi, czy 100 zł na inne opłaty sądowe spowoduje uszczerbek jego koniecznego utrzymania. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.