IV SA/Wa 1476/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki,, asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji - skargę oddala - J. C. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Z. z dnia [...] marca 1984r. dotyczącej odtworzenia treści aktu małżeństwa zawartego w dniu [...] września 1931r. w Z. przez K. N. i S. N. (primo voto C., rod. C.) Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2005r. – na podstawie art. 157 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego – zwanej dalej: K.p.a. (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wyżej opisanej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż zgodnie z art. 157 § 2 K.p.a. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. O tym kto może być uznany za stronę postępowania rozstrzyga przepis art. 28 K.p.a., który stanowi że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Wnioskodawca żądając stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej odtworzenia aktu małżeństwa żony stryja (W. C.) – S. C., z d. C., która zawarła po śmierci wuja drugi związek małżeński z K. N.– w ocenie organu nie posiada legitymacji do występowania w charakterze strony postępowania. Zdaniem organu J. C. nie przedstawił dowodów potwierdzających istnienie interesu prawnego, ani nie wskazał na ciążący na nim obowiązek, czym uzasadniłby żądanie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji. Nadto, organ wykazał, iż w świetle przepisów ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego, J. C. nie jest "osobą zainteresowaną" w zakresie spraw regulowanych ustawą. Wyjaśnił, iż osobą zainteresowaną jest osoba, której akt dotyczy oraz te osoby, którym art. 83 ustawy p.a.s.c. przyznaje prawo uzyskania odpisów z ksiąg stanu cywilnego (wstępni, zstępni, rodzeństwo, małżonek lub przedstawiciel ustawowy), a także osoby, które wykażą że mają interes prawny w dokonaniu czynności z zakresu USC m. in. stwierdzenia nieważności decyzji o odtworzeniu aktu stanu cywilnego. Ostatecznie organ stwierdził, iż skoro wnioskodawca nie wykazał, iż ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności ww decyzji, jak również nie należy do wymienionego kręgu osób, to przymiot strony postępowania administracyjnego mu nie przysługuje. Natomiast stwierdzenie wnioskodawcy, że unieważnienie decyzji jest mu potrzebne do przeprowadzenia postępowań administracyjnych i sądowych związanych ze sprawami spadkowymi - w ocenie organu - nie znalazło potwierdzenia w okolicznościach faktycznych. Po rozpatrzeniu odwołania J. C. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2005r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. - utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005r. odmawiającą wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Z. z dnia [...] marca 1984r. W uzasadnieniu organ podał, iż J. C. - we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wyżej opisanej – podniósł iż przedmiotowa decyzja doprowadziła do niezgodności danych S. N., zapisanych w akcie małżeństwa, ze stanem faktycznym w świetle innych dokumentów. Nadto stwierdził, iż decyzja organu pierwszej instancji została podjęta zasadnie i zapadła po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania oraz powtórzył stanowisko organu pierwszej instancji (wyżej przedstawione). Zaznaczył, iż w sprawie zasadniczej wagi nabiera fakt, że akt małżeństwa K. N. i S. N., którego zapisy kwestionuje skarżący, został odtworzony w 1984r. na wniosek E. D., rod. N. - córki stron zawierających małżeństwo. Natomiast, w świetle zebranych dowodów w sprawie, organ nie mógł przychylić się do wniosku J. C. Zauważył, iż gdyby na wniosek osoby niebędącej stroną postępowania administracyjnego orzekł merytorycznie w przedmiocie stwierdzenia nieważności naruszyłby prawo. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zwrócił też uwagę na inny aspekt omawianej sprawy, mianowicie to że odtworzony akt stanu cywilnego posiada autonomiczny byt prawny w stosunku do decyzji administracyjnej, mocą której został powołany. Nawet w przypadku wyłączenia decyzji administracyjnej z obiegu prawnego, istnieje jeszcze legalny akt stanu cywilnego, na podstawie którego wydawane są odpisy lub zaświadczenia. Jego samodzielny byt oraz wartość dowodowa podlega wyłącznie sądowej kontroli i ocenie, na co wskazują art. 4 oraz art. 30-33 ustawy p.a.s.c. J. C. w skardze na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2005r. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż dowody dołączone do akt sprawy nie potwierdzają, aby K. N. zawarł [...] września 1931r. w Z. związek małżeński ze S. N. ("primo C. rod. C."). Osoby występujące w protokole nr [...] i świadectwie ślubu nr [...] oraz o danych występujących w decyzji odtworzeniowej nigdy się nie urodziły i nie zmarły. Urząd w Z. na wniosek E. D. spreparował dane zawarte w przedmiotowej decyzji, albowiem żaden dowód ich nie potwierdza. Podniósł, iż w jego ocenie związek małżeński jest nieważny, jeżeli osoby zawierające go podały dane osobowe, które do nich nie należą. Podał, iż stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji administracyjnej jest mu potrzebne do przeprowadzenia spraw administracyjnych i spadkowych po stryju W. C. i ustalenia prawdziwej tożsamości S. C. Sprawy spadkowe po stryju nie były przeprowadzone, a spadek po nim należy się po ½ żonie i bratu K. C., którego jest jedynym spadkobiercą. W tej sytuacji wyraził zdziwienie, że organy uniemożliwiają mu ustalenie tożsamości spadkobiercy po stryju. Dalej skarżący zarzucił, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji można wywnioskować, że osoby odpowiedzialne za jej wydanie nie czytały dołączonych dowodów lub nie trafiła do nich pełna dokumentacja związana ze sprawą. Nadto, przed wydaniem decyzji, przez organ pierwszej instancji, nie został poinformowany o zgromadzonym materiale dowodowym stosownie do art. 10 § 1 K.p.a. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, powtarzając argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej: P.p.s.a. (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak – stosownie do art. 134 P.p.s.a. - związanym zarzutami i wnioskami skargi, uznał bezzasadność skargi, jako że decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2005r. nie narusza prawa. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją procesową, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 K.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (art. 157 § 2 K.p.a.). Wszczęcie tego postępowania wymaga uprzedniej kontroli ze strony organu administracji, czy zachodzą przesłanki formalnoprawne, warunkujące jego dopuszczalność. Na zasadzie art. 157 § 3 K.p.a., który stanowił podstawę prawną wydania decyzji, orzeka się co do niedopuszczalności z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Decyzja wydana na podstawie tego przepisu jest wynikiem oceny zdolności do działania w sprawie osoby wnoszącej podanie, legitymacji strony, wykazania tego, że nie istnieje decyzja, której ważność należy poddać ocenie (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005). Jak wynika z przedstawionego stanu sprawy, powodem odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Z. z dnia [...] marca 1984r. dotyczącej odtworzenia treści aktu małżeństwa zawartego w 1931r. w Z., przez K. N. i S. C., z domu C. (będącą wcześniej żoną W. C.), było uznanie po stronie skarżącego braku przymiotu strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. z uwagi na brak wykazania interesu prawnego. Stosownie do art. 28 K.p.a. stroną postępowania administracyjnego jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny. Zgodnie z poglądem dominującym w orzecznictwie tylko przepis prawa materialnego przyznający stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści – stanowiąc podstawę interesu prawnego – stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. Inaczej mówiąc, pojęcie strony jakim posługuje się art. 28 K.p.a., może być wyprowadzone tylko z przepisów prawa materialnego, czyli z normy prawnej, która stanowi podstawę ustalenia uprawnienia lub obowiązku. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza więc ustalenie przepisu prawa powszechnie obowiązującego, na podstawie którego można żądać skutecznie czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby. Od tak pojmowanego interesu prawnego trzeba odróżnić interes faktyczny, to jest stan, w którym obywatel wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić podstawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. Niewątpliwie szczególnymi cechami interesu prawnego jest po pierwsze bezpośredniość związku między sytuacją danego podmiotu a wspomnianą normą prawa administracyjnego, na której budowany jest interes prawny. Oznacza to, że interes prawny mają tylko te z podmiotów, których sytuacja prawna wynika wprost z normy prawa materialnego, a nie powstaje za pośrednictwem drugiego podmiotu. Drugą szczególną cechą interesu prawnego jest jego realność, interes ten musi rzeczywiście istnieć w dacie stosowania danych norm prawa administracyjnego. Nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny (v. wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 listopada 1998r., sygn. akt II SA 1390/98; wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 października 1998r., sygn. akt II SA 1104/98; wyrok NSA w Warszawie z dnia 19 marca 2002 r., sygn. akt IV SA 1132/00; wyrok NSA w Warszawie z dnia 22 lutego 1984r., sygn. akt I SA 1748/83; wyrok NSA w Warszawie z dnia 19 marca 2002r., sygn. akt IV SA 1132/00). Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga więc - zdaniem Sądu - ustalenia owego związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Interes taki – jak już wyżej przedstawiono - powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. Zdaniem organu skarżący nie wykazał się posiadaniem legitymacji do wystąpienia w charakterze strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o odtworzeniu aktu małżeństwa K. N. ze S. C. (z d. C.). Dochodząc do takiej tezy organ stanął na stanowisku, że skarżący nie wykazał w sposób konkretny i sprawdzalny obiektywnie, że ma interes prawny w żądaniu stwierdzenia nieważności powołanej decyzji. Nie przedstawił też żadnych dowodów potwierdzających jego istnienie. Nadto powołał się na przepisy ustawy z dnia 29 września 1986r. Prawo o aktach stanu cywilnego – zwanej dalej: ustawą p.a.s.c. (Dz.U. z 2004r., nr 161, poz. 1688), która w swojej treści posługuje się pojęciem "osoby zainteresowanej". Skarżący – jako syn K. C., będącego bratem W. C., męża S. C., a następnie N. - nie mieści się w żadnej z kategorii osób objętych tym pojęciu. Osobą zainteresowaną jest osoba, której akt dotyczy, jej wstępni, zstępni, rodzeństwo lub inna osoba, która w czynności z zakresu prawa o aktach stanu cywilnego, np. w odtworzeniu aktu, ma interes prawny. Osoby te są stronami w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego (A. Czajkowska, E. Pachniewska, Prawo o aktach stanu cywilnego Komentarz Orzecznictwo, Wzory dokumentów i pism, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004r., str. 72). W ocenie Sądu przedstawione stanowisko organu jest trafne. Prawidłowo uznano, iż skarżący nie wykazał, że służy mu interes prawny, nie wskazując normy prawa, z której wynikałyby bezpośrednio określone prawa lub obowiązki. To na skarżącym, jako inicjatorze postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, spoczywał obowiązek "wylegitymowania" się interesem prawnym w uzyskaniu stwierdzenia nieważności aktu. Winien on udowodnić istnienie interesu prawnego, na przykład prowadzenie postępowania spadkowego. Wprawdzie skarżący wskazał, jako na źródło interesu prawnego, przeprowadzenie spraw administracyjnych i spadkowych po stryju W. C. i ustalenie prawdziwej tożsamości S. C. (w efekcie ustalenie tożsamości spadkobiercy po stryju), jak również dołączył do akt sprawy akty zgonów, urodzin, małżeństw rodziny C., niemniej jednak – zdaniem Sądu – jest to niewystarczające do uznania skarżącego za stronę postępowania w rozumieniu art. 28 K.p.a. w niniejszej sprawie. Jak wyżej wskazano, interes prawny powinien być bezpośredni, konkretny, realny i znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. W omawianej sprawie ani sytuacja prawna skarżącego nie wynika wprost z normy prawa materialnego, ani w dacie stosowania norm prawa administracyjnego interes prawny po stronie skarżącego rzeczywiście nie istnieje. Sam zamiar przeprowadzania w przyszłości postępowania spadkowego po W. C., przemawia za nierealnością, niekonkretnością interesu prawnego. Stanowczo należy podkreślić, iż nie może to być interes tylko przewidywany w przyszłości ani hipotetyczny, lecz musi znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, które uzasadniają zastosowanie normy prawa materialnego. Zatem prowadzenie spraw spadkowych po W. C. powinno być potwierdzone konkretnymi dowodami. Dokumenty przedstawione przez skarżącego tego faktu nie potwierdzają. W konsekwencji organ słusznie uznał, iż skarżący nie wykazał interesu prawnego wystarczającego do uznania go za stronę postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji o odtworzeniu aktu małżeństwa S. C.z K. N. Odnosząc się do zarzutu skargi, dotyczącego naruszenia art. 10 K.p.a., poprzez niepoinformowanie skarżącego przez organ pierwszej instancji, przed wydaniem decyzji, o zgromadzonym materiale dowodowym, należy przyznać iż organ istotnie nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu. Niemniej jednak – w ocenie Sądu – jest to uchybienie procesowe nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy. Stanowisku to jest tym bardziej uzasadnione, że w przeważającej części materiał dowodowy sprawy to dokumenty złożone – na wezwanie organu – przez skarżącego. Na marginesie należy zauważyć, iż instytucja odtworzenia treści aktu stanu cywilnego ma miejsce w razie zaginięcia lub zniszczenia całości lub części księgi stanu cywilnego, co miało miejsce w sprawie, gdyż księga małżeństw Urzędu Stanu Cywilnego w Z. została utracona. Odtworzenie to nic innego jak powtórne "stworzenie" dokumentu wcześniej istniejącego. Innymi słowy, odtworzenie treści oryginału, który zaginął, czyli ustalenie treści aktu na podstawie wyników przeprowadzonego postępowania dowodowego. Natomiast podważanie faktów, których zaistnienie akt stanu cywilnego potwierdza nie należy do właściwości kierownika urzędu stanu cywilnego. Organ administracji nie rozstrzyga na przykład kwestii związanej z istnieniem lub nieistnieniem małżeństwa. Odtworzony akt małżeństwa może być przedmiotem postępowania sądowego ustalającego istnienie lub nieistnienie małżeństwa albo jego nieważność. Skoro skarżący poddaje w wątpliwość – jak wynika ze skargi - fakt zawarcia małżeństwa pomiędzy S. C. i K. N., zgodność danych zawartych w akcie małżeństwa z faktami, to nie są to czynności, które mogłyby być dokonane przez organ administracji. Niezgodność z prawdą aktu stanu cywilnego może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym (w postępowaniu nieprocesowym na przykład o unieważnienie lub sprostowanie aktu), jako że moc dowodowa aktu stanu cywilnego może być podważona jedynie w drodze postępowania sądowego. Stosownie do art. 4 ustawy p.a.s.c. akt stanu cywilnego stanowi wyłączny dowód zdarzenia w nim stwierdzonego. Zatem do chwili wydania orzeczenia przez sąd o unieważnieniu aktu stwierdzającego zdarzenie niezgodne z prawdą, nikt nie może podważyć jego ważności. W tym stanie rzeczy Sąd - wobec nie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, jak również innego naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - na mocy art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.