IV SA/Wa 1487/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Barszcz Sędziowie sędzia WSA Jarosław Łuczaj sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 marca 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku uiszczenia opłaty oddala skargę. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2021 r., znak: [...] uchylająca decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: "ŚWIOŚ") i ustalającą obowiązek uiszczenia przez J. S., prowadzącego gospodarstwo rolne w miejscowości B. ([...]) przy ul. [...], opłaty w wysokości 2 500 zł. za przechowywanie nawozów naturalnych niezgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 624 z późn. zm.). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. W okresie od [...] stycznia 2020 r. do [...] lutego 2020 r. [...]WIOŚ przeprowadził kontrolę interwencyjną w gospodarstwie rolnym J. S. w B. celem sprawdzenia przestrzegania przez niego Programu działań oraz przepisów dotyczących ochrony wód przed zanieczyszczeniem azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych. W związku ze zgłoszeniem Wójta Gminy B. z dnia 7 stycznia 2020 r. o przechowywaniu pomiotu ptasiego bezpośrednio na gruncie rolnym na nieruchomości skarżącego położonej przy ul. [...] w B., kontrola została przeprowadzona bez zawiadomienia o zamiarze jej przeprowadzenia. Z wstępnych ustaleń wynikało, iż pomimo otrzymanych pismem z dnia 16 grudnia 2019 r. po przeprowadzonych oględzinach w dniach [...] i [...] grudnia 2019 r. zaleceń, J. S. nadal przechowywany pomiot ptasi bezpośrednio na gruncie. W dacie kontroli skarżący uniemożliwił wejście na teren swojej posesji również w asyście funkcjonariuszy policji. Po przybyciu w dniu [...] stycznia 2020 r. na działkę skarżącego (nr ewid. [...]) od strony ul. [...] inspektorzy WIOŚ w [...] wspólnie w pracownikiem Urzędu Gminy w B. stwierdzili jednak dalsze przechowywanie w kilku pryzmach pomiotu ptasiego bezpośrednio na gruncie oraz po drugiej stronie działki rolnej, z której odjeżdżał ciągnik z przyczepą. Pomiot ptasi przechowywany był w pryzmach o wymiarach: - długość ok 5 m, wysokość ok: 0,5 m, na działce nr [...] od strony ul. [...] od co najmniej 16 grudnia 2019 r.; - długość ok 5 m, wysokość ok. 0,5 m. na działce nr [...] od strony południowej od co najmniej 20 stycznia 2020 r. J. S. odebrał z Fermy Drobiu przy ul. [...] w B., na której prowadzony jest chów klatkowy bezściółkowy ww pomiot ptasi, co potwierdził jej współwłaściciel (odbiór w dniu 20 stycznia 2020 r. oraz w dniach poprzednich). Notatka służbowa z powyższą informacją stanowi załącznik do protokołu kontroli nr [...]. Oględziny działki rolnej nr [...] przeprowadzone przez [...]WIOŚ również w dniu [...] lutego 2020 r. wykazały, że pomiot ptasi nadal był na powyższej działce, w tych samych miejscach przechowywany. Nie stwierdzono zmian w jego ilości w porównaniu ze stanem z dnia 20 stycznia 2020 r. W tych okolicznościach organ uznał, że w kontrolowanym gospodarstwie odchody zwierzęce przechowywane są niezgodnie zarówno z art. 102 ust. 1 ustawy Prawo wodne jak i z przepisami Programu działań wydanego na podstawie art. 106 ust. 4 pkt 2 ww ustawy i decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r., znak: [...] ustalił obowiązek uiszczenia opłaty w wysokości 3 108,96 zł. Nie zgadzając się z powyższym, J. S. wniósł od decyzji [...]WIOŚ odwołanie podnosząc, iż zawiera ona wady powodujące jej nieważność. Nadto, w jego ocenie organ, na podstawie dowodów przeprowadzonych niezgodnie z prawem, dokonał niewłaściwej oceny okoliczności faktycznych sprawy. Podniósł, iż nielegalnie wykonany materiał fotograficzny świadczy o wejściu pracowników organu na posesję bez zgody strony. Niezależnie, w ocenie skarżącego, organ nie dołożył należytej staranności min. Z uwagi na nie pobranie próbek do badań laboratoryjnych w celu ustalenia co rzeczywiście znajdowało się na terenie jego nieruchomości. W kontekście powyższego wyjaśnił, wbrew poczynionym ustaleniom, iż nie przechowywał żadnych odchodów zwierzęcych, pomiot ptasi woził bowiem na wybetonowaną płytę, zaadaptowaną według niego na kompostownik, na której miesza biodegradowalne odpady roślinne i tak przygotowany kompost rozwozi jako nawóz naturalny na grunty orne, który miesza z ziemią. Rozpoznając wniesione odwołanie Główny Inspektor Ochrony Środowiska potwierdził ustalenia organu I instancji i uznał co do zasady prawidłowe rozstrzygnięcie. W okolicznościach kontrolowanej sprawy niewątpliwie niezbędnym było nałożenie na skarżącego stosownej opłaty, jednak nie zgodził się z podniesioną przez organ I instancji argumentacja dotyczącą jej wysokości. W swojej decyzji [...]WIOŚ ustalił opłatę w najwyższej możliwej wysokości, wg stawki opłaty określonej w obwieszczeniu Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] października 2019 r. w sprawie wysokości maksymalnych stawek opłaty za naruszenie "Programu działań mających na celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu", obowiązującej od dnia 1 stycznia 2020 r. (M. P. z 2019 r. poz. 1029) i uzasadnił tę wysokość względami utrudniania kontroli oraz ilością pryzmowanego pomiotu bezpośrednio na gruncie i czasem jego przechowywania, niezgodnie z przepisami (wbrew zakazowi) Programu działań. W ocenie organu odwoławczego zastosowanie maksymalnej stawki opłaty nie może być uzasadnione względami utrudniania kontroli, które sankcjonowane jest karą w wysokości od 10 000 zł do 100 000 zł wymierzaną na podstawie przepisów odrębnych, tj. art. 31 c ust. 1 pkt 2 ustawy o IOŚ. W związku z tym [...]WIOŚ mógł wymierzyć karę za utrudnianie kontroli na podstawie ww. przepisu. Mając powyższe na uwadze Główny Inspektor Ochrony Środowiska stwierdził, że opłatą adekwatną do zakresu i stopnia stwierdzonego naruszenia, które Strona miała okazję usunąć w ramach wezwania Wójta Gminy, jest opłata w wysokości 2 500 zł, która ma charakter nie tylko sankcyjny i służy nie tylko ochronie interesu publicznego, ale również w tym przypadku jest niezbędna w celu przymuszenia strony do realizacji obowiązków środowiskowych zgodnie z wymaganiami przepisów, teraz i w przyszłości. W tych okolicznościach skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję ze skargą wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podniósł, iż zaskarżoną decyzję oparto o błędne ustalenia organu. Wskazał, iż nie naruszył w powołanych w decyzjach zasad zawartych w Dz.U z 2020 r poz. 243, ustawodawca zaś nie uwzględnił w ww ustawie nie uwzględnił kompostu, który był de facto też nie był na nieruchomości skarżącego składowany lecz wywożony na grunty skarżącego i mieszany z ziemią. Wyjaśnił, iż od lat 70-tych dysponuje betonową płytą gnojową wraz kanałem na ewentualne odcieki i na tą płytę wyrzucany jest obornik oraz przywożony pomiot ptasi, i które są mieszane ze słomą i innymi naturalnymi składnikami. Tak przygotowany kompost wywozi na grunty rolne. Z uwagi na to, że od 15 lat prowadzi certyfikowane gospodarstwo rolne, używa wyłącznie kompostu i zielonych nawozów naturalnych W odpowiedzi na skargę Głównego Inspektora Ochrony Środowiska podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu. Podstawą wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie były ustalenia kontroli interwencyjnej przeprowadzonej przez [...]WIOŚ w okresie od 20 stycznia 2020 r. do 4 lutego 2020 r., w gospodarstwie rolnym J. S., w związku ze zgłoszeniem Wójta Gminy B. z dnia [...] stycznia 2020 r. o przechowywaniu pomiotu ptasiego bezpośrednio na gruncie rolnym na nieruchomości J. S.. Skarżący nie dostosował się do wcześniejszych zaleceń Wójta Gminy w zakresie usunięcia pomiotu i przechowywania go zgodnie z obowiązującymi przepisami. Poczynione przez organy ustalenia jak i przedstawioną ocenę prawna Sąd w pełni aprobuje. Odnośnie powyższego, Sąd wskazuje, iż zgodnie z art. 104a ust. 2 ustawy Prawo wodne, przechowywanie nawozów naturalnych i kiszonek odbywa się w warunkach bezpiecznych dla środowiska, zapobiegających przedostawaniu się odcieków do wód i gruntu oraz zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 106 ust. 4 ww ustawy, tj. Programu działań, który w pkt 1.4. ppkt 2 powiela obowiązek przechowywania przez podmioty prowadzące produkcję rolną, działy specjalne produkcji rolnej oraz działalność, w ramach której są przechowywane nawozy naturalne lub stosowane nawozy, bezpiecznego dla środowiska przechowywania nawozów naturalnych, wytwarzanych w gospodarstwie rolnym lub przyjętych od innego gospodarstwa rolnego, przez okres, w którym nie jest możliwe ich rolnicze wykorzystanie. Natomiast w pkt. 1.4. ppkt 8 Programu działań, ustawodawca zawarł zakaz przechowywania pomiotu ptasiego bezpośrednio na gruncie przez cały rok. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż pomiot kurzy, nabyty przez stronę z ww Fermy Drobiu, był przechowywany bezpośrednio na gruncie na działce rolnej nr [...] od strony ul. [...], co najmniej od dnia 16 grudnia 2019 r. oraz po drugiej strony działki, co najmniej od dnia pierwszych oględzin [...]WIOŚ, przeprowadzonych w dniu [...] stycznia 2020 r. Obie pryzmy pomiotu ptasiego znajdowały się na działce w trakcie oględzin [...]WIOŚ w dniu [...] lutego 2020 r. w tych samych miejscach. Wbrew twierdzeniom skarżącego, podstawą ustalenia powyższej okoliczności, że bezpośrednio na gruncie przechowywany był pomiot ptasi, a nie kompost, były czterokrotne oględziny działki dokonane przez upoważnionych przedstawicieli dwóch odrębnych organów oraz wyjaśnienia hodowcy drobiu, potwierdzające odbiór z jego fermy przez J. S. pomiotu ptasiego w dniu oględzin oraz w dniach wcześniejszych. A także, powyższy fakt potwierdzony został również poprzez brak zmian w ilości przechowywanego na ww nieruchomości nawozu pomiędzy oględzinami [...]WIOŚ, jak i dokumentację fotograficzną sporządzoną podczas kontroli wskazującą, iż na przedmiotowej działce znajdowały się wyłącznie pryzmy pomiotu ptasiego a nie kompost. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na szczególne potraktowanie przez ustawodawcę pomiotu ptasiego poprzez wprowadzenie wyraźnego zakazu przechowywania tego rodzaju nawozu bezpośrednio na gruncie przez cały rok, w odróżnieniu od innych nawozów naturalnych, których pryzmowanie zostało dopuszczone czasowo bezpośrednio na gruncie jednak też nie dłużej niż 6 miesięcy. Oznacza to, że przechowywanie pomiotu kurzego bezpośrednio na gruncie stanowi znaczące niebezpieczeństwo zanieczyszczenia gruntu i wód gruntowych oraz, iż takie niebezpieczeństwo jest większe aniżeli w przypadku innych nawozów naturalnych. Co więcej, zgodnie z załącznikiem nr 11 Programu działań zwierającym Harmonogram rzeczowy i czasowy realizacji środków, zawartych w Programie działań, podmioty prowadzące produkcję rolną, w tym działy specjalne produkcji rolnej, oraz działalność, w ramach której są przechowywane nawozy naturalne lub stosowane nawozy, są obowiązane do przestrzegania tego zakazu, od dnia wejścia w życie Programu działań, tj. od dnia 27 sierpnia 2018 r. Odnosząc się do meritum rozstrzygnięcia Sąd wskazuje na treść art. 108 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo wodne, zgodnie z którym właściwy organ Inspekcji Ochrony Środowiska dokonuje kontroli stosowania Programu działań, a na podstawie wyników tej kontroli, zgodnie z art. 109 ust. 1 pkt 2 ww ustawy, w zależności od zakresu i stopnia naruszenia, wydaje z urzędu decyzję, w której może nakazać usunięcie w określonym terminie nieprawidłowości stwierdzonych w trakcie kontroli lub ustalić obowiązek uiszczenia opłaty, jak i jej wysokość, a decyzje te podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Podmioty prowadzące produkcję rolną oraz działalność, w ramach której są przechowywane nawozy naturalne lub stosowane nawozy, na podstawie art. 109 ust 4 pkt 2 ustawy, ponoszą opłatę za przechowywanie nawozów naturalnych niezgodnie z przepisami Programu działań. Maksymalne stawki opłaty za przechowywanie nawozów naturalnych niezgodnie z przepisami określono w art. 109 ust 5 pkt 2 cyt. ustawy i są one corocznie aktualizowane w ogłaszanym przez ministra właściwego do spraw gospodarki wodnej, na podstawie art. 109 ust. 12 ustawy, obwieszczeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Zdaniem Sądu nie budzi wątpliwości fakt, iż skarżący naruszył warunki określone w Programie działań, w zakresie nieprzestrzegania zakazu przechowywania pomiotu ptasiego bezpośrednio na gruncie. Ustalenia protokołu kontroli interwencyjnej [...]WIOŚ są jednoznaczne, poparte protokołami oględzin z załączoną dokumentacją fotograficzną i nie potwierdzają podnoszonych przez skarżącego twierdzeń. Ponadto kontrola [...]WIOŚ została poprzedzona dwukrotnymi wizytami Wójta Gminy w B. i zaleceniami wydanymi przez ten organ, po oględzinach przeprowadzonych w dniach [...] i [...] grudnia 2019 r. i stwierdzeniu przechowywania bezpośrednio na gruncie pomiotu ptasiego. Odnosząc się do zarzutu, że naliczenie opłaty nastąpiło wg uznaniowych wyliczeń należy zaznaczyć, że w decyzji wydawanej na podstawie art. 109 ust 1 ww ustawy właściwy organ Inspekcji Ochrony Środowiska bierze pod uwagę zakres i stopień naruszenia. Przesłanki te wziął pod uwagę również Główny Inspektor Ochrony Środowiska w zaskarżonej decyzji, uwzględniając charakter przechowywanego nawozu i fakt złamania zakazu określonego w pkt 1.4 ppkt 8 Programu działań, wielkość pryzm przechowywanego pomiotu ptasiego, czas jego przechowywania, a także fakt, że skarżący miał możliwość usunięcia tego naruszenia w związku z wezwaniem Wójta Gminy B.. Organ odwoławczy, w toku postępowania szczegółowo analizował powyższe przesłanki i uchylił decyzję organu I instancji z powodu uzasadnienia przez ten organ wysokości opłaty względami utrudniania kontroli. W ocenie Sądu, tożsamej jak organu odwoławczego, zastosowanie maksymalnej stawki opłaty nie powinno być uzasadnione względami utrudniania kontroli, które sankcjonowane jest karą w wysokości od 10 000 zł do 100 000 zł. wymierzaną w innym trybie na podstawie przepisów odrębnych, tj. art. 31 c ust. 1 pkt 2 ustawy o IOŚ. W związku z tym [...]WIOŚ mógł wymierzyć karę za utrudnianie kontroli na podstawie ww. przepisu. Stąd też, rozpoznając odwołanie Główny Inspektor Ochrony Środowiska stwierdził, że opłatą adekwatną do zakresu i stopnia stwierdzonego naruszenia, które strona powinna była usunąć w ramach wezwania Wójta Gminy, jest opłata w wysokości 2 500 zł., posiadająca charakter nie tylko sankcyjny służący nie tylko ochronie interesu publicznego, ale przede wszystkim, w sprawie niniejszej, jest niezbędna w celu przymuszenia strony do realizacji obowiązków środowiskowych zgodnie z wymaganiami przepisów teraz i w przyszłości. W kontekście zarzutów skargi, na marginesie podnieść wypada, iż J. S. podczas kontroli [...]WIOŚ miał możliwość, a nawet obowiązek udzielenia informacji, złożenia wyjaśnień i okazania dokumentów związanych z problematyką kontroli, tymczasem uniemożliwił inspektorom wykonującym kontrolę wejście na teren swojej posesji, również w asyście funkcjonariuszy policji i nie wziął udziału w podejmowanych przez organ czynnościach kontrolnych w dniu [...] lutego 2020 r., pomimo pisemnego wezwania organu do udziału w tych czynnościach. Z ustaleń kontroli, w tym z załączonej dokumentacji fotograficznej nie wynika, aby kontrolującym okazano płytę obornikową wykonaną z betonu, wyposażoną w zbiornik na odcieki. Zatem zarzuty skarżącego co do prawidłowości poczynionych przez organ ustaleń, nie zgodnych z wyobrażeniem skarżącego, nie znajdują uzasadnienia w realiach niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji na zasadzie art. 151 p.p.s.a.