IV SA/Wa 1490/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 3 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. M. w pismach z dnia [...] maja 2017 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na: 1. decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] 2. decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] Obiema zaskarżonymi decyzjami organ odwoławczy uchylił decyzje Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016 r. o ustaleniu na rzecz M. M. odszkodowań z tytułu przejęcia z mocy prawa własności nieruchomości i umorzył postępowania przed organem pierwszej instancji. Minister Infrastruktury i Budownictwa stwierdził, że brak jest podstaw do władczego rozstrzygnięcia w przedmiocie odszkodowania. Sprawę ze skargi M. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] zarejestrowano pod sygn. akt IV SA/Wa 1489/17, natomiast sprawę ze skargi M. M. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. znak: [...] zarejestrowano pod sygn. akt IV SA/Wa 1490/17. W obu sprawach skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. M. podał, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną (A. M.). Wskazał, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodzą: nieruchomość rolna o powierzchni 5,43 ha, przechowalnia na owoce, suszarnia chmielowa, budynek gospodarczy, ciągnik rolniczy, opryskiwacz sadowniczy, zrywarka do chmielu i rozdrabniacz gałęzi. Oświadczył ponadto, że w skład jego majątku wchodzi dom o powierzchni 200 m2, a także samochód [...] z 2004 r. oraz samochody osobowe: [...] z 2002 r. i [...] z 1998 r. Wskazał, że należący do niego majątek stanowi przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej. M. M. zadeklarował, że osiągany przez niego dochód z gospodarstwa rolnego wynosi 1.500,00 zł miesięcznie, natomiast dochód osiągany przez żonę (ze stosunku pracy) wynosi 3.960,00 zł miesięcznie. Oświadczył także, że dysponuje oszczędnościami w wysokości około 15.000,00 zł. Skarżący wskazał też, że spłaca kredyt zaciągnięty na zakup (dofinansowany przez ARiMR) ciągnika rolniczego i opryskiwacza. Oświadczył, że do spłaty pozostała kwota około 4.000 zł. Oświadczył, że spłaca drugi kredyt w wysokości 30.000,00 zł, którego rata wynosi 10.000,00 zł rocznie. Wymienił ponadto następujące wydatki: koszty ponoszone na środki do produkcji rolnej (2.500,00 zł), ubezpieczenie budynków i domu (1.000,00 zł), ubezpieczenie pojazdów mechanicznych (3.000,00 zł), KRUS i podatek rolny (2.600,00 zł), utrzymanie domu, w tym media, opał, woda, energia elektryczna, gaz, żywność (22.000,00 zł). W uzasadnieniu wniosku M. M. stwierdził, że koszty utrzymania prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego są dość wysokie. Wskazał, że wydatki na paliwo, środki chemiczne, nawozy, ubezpieczenie maszyn rolniczych i budynków gospodarczych, pochłaniają znaczoną część zysków. Podniósł, że gospodarstwo trzykrotnie dotknęła powódź (w latach: 2001, 2010 i 2014), a ze względu na wysokie koszty, uprawy nie były ubezpieczone. Podał, że odnowienie nasadzeń wymagało ogromnych nakładów. Zaznaczył, że w ostatnich latach zbiory zostały uszkodzone przez susze, nawalny grad oraz mróz. Wskazał, że w marcu bieżącego roku, w celu powiększenia gospodarstwa, kupił grunty rolne, na które wydał część oszczędności. Nadmienił, że razem z nim i żoną mieszka córka i jej rodzina, której pomaga ze względu na zaciągnięty wysoki kredyt hipoteczny na budowę domu. Przystępując do oceny przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Należy zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów, ale również stan majątkowy. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez M. M. możliwości płatnicze, stan majątkowy i stan rodzinny uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i żony nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymaga określenia relacji kosztów postępowania w sprawach wszczętych skargami na decyzje Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] kwietnia 2017 r. [(znak: [...] i znak: [...]] do wykazanych przez skarżącego możliwości płatniczych i stanu majątkowego. Jak wskazano na wstępie, zaskarżonymi decyzjami organ odwoławczy uchylił decyzje Wojewody [...] ustalające na rzecz M. M. odszkodowania i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji, stwierdzając brak podstaw do władczego rozstrzygnięcia. W tej sytuacji wysokość wpisów od skarg wynosi po 200 zł - w sumie 400 zł (§ 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość ewentualnych innych opłat sądowych w postępowaniach wszczętych skargami M. M., jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Porównanie ustalonej powyżej wielkości kosztów postępowania z informacjami wynikającymi ze złożonego do akt sprawy oświadczenia o sytuacji finansowej skarżącego i jego żony wyklucza ustalenie, że M. M. nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Państwo M. osiągają dochody z działalności rolniczej oraz ze stosunku pracy, których łączna wysokość wynosi - wedle oświadczenia wnioskodawcy - 5.460,00 zł. Dysponują także oszczędnościami w kwocie około 15.000 zł, które wielokrotnie przekraczają zarówno wysokość wpisów od skarg na decyzje Ministra Infrastruktury i Budownictwa, jak i innych, ewentualnie należnych opłat sądowych. Jakkolwiek skarżący wykazuje znaczne wydatki, to należy wskazać, że większość z nich stanowią koszty prowadzenia działalności rolniczej, a nie koszty koniecznego utrzymania małżonków. Co więcej, jak wynika z uzasadnienia wniosku, w marcu bieżącego roku M. M. przeznaczył część posiadanych oszczędności na zakup gruntów rolnych, co świadczy o tym, że rozwija prowadzoną działalność w celu zwiększania osiąganych dochodów i pomnażania majątku. Koszty sądowe należy natomiast traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty mieszkania, wyżywienia, czy ubrania. Nie kwestionując zatem w żaden sposób zasadności działań podejmowanych przez wnioskodawcę w celu rozwijania prowadzonej działalności rolniczej oraz obowiązku wywiązywania się przez niego ze zobowiązań prywatnoprawnych, jak raty kredytów, należy stwierdzić, że pozostające obecnie do dyspozycji M. M. środki pieniężne, czy to ze zgromadzonych oszczędności, czy to z bieżących dochodów, po zabezpieczeniu wydatków na konieczne utrzymanie, w pierwszej kolejności powinny zostać przeznaczone na pokrycie kosztów wpisów od skarg w łącznej wysokości 400 zł (2 x 200 zł). Zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych w sytuacji finansowej wykazanej przez niego w przedmiotowym wniosku stanowiłoby nieuzasadnione "przerzucenie" na Skarb Państwa kosztów prowadzenia działalności rolniczej. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.