IV SA/Wa 1498/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi L. S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. L. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Wnioskiem z dnia 25 maja 2015 r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a źródło jego dochodu stanowi świadczenie emerytalne w wysokości 755 zł miesięcznie. Wnioskujący wskazał, że dysponuje oszczędnościami w wysokości 6.000 zł "na pogrzeb". Stwierdził, że cierpi na liczne schorzenia. W dodatkowym oświadczeniu z dnia 27 maja 2015 r. wyjaśnił, że w 2002 r. zawarł z bratanicą umowę dożywocia w zamian za gospodarstwo rolne. Ponieważ umowa nie jest dotrzymywana, złożył sprawę do sądu o rozwiązanie tej umowy. Skarżący oświadczył, że w postępowaniu w tej sprawie przed Sądem Rejonowym w R. reprezentuje go adwokat z wyboru. Nadmienił, że całą emeryturę wydatkuje na lekarstwa, żywność, odzież i obuwie. W budynku, w którym skarżący zajmuje jeden pokój, bratanica zameldowała swoich rodziców. L. S. dołączył do wniosku kserokopie: 1) wypisów z treści: a) orzeczenia komisji lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia z dnia [...] kwietnia 1996 r., którym zaliczono skarżącego do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia i b) orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 1998 r. uznającego skarżącego za całkowicie niezdolnego do pracy; 2) karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 1993 r. oraz 3) karty informacyjnej leczenia szpitalnego z 1996 r. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treść powołanego przepisu wynika, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Przywołana regulacja wskazuje także, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Stąd też takie okoliczności, jak np. wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko w takim zakresie, w jakim wpływają one na możliwości płatnicze wnioskującego. Należy zaznaczyć, że przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy należy brać pod uwagę nie tylko wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy. L. S. posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wysokości 755 zł miesięcznie. Jak wynika z oświadczenia skarżącego, środkami uzyskiwanymi ze wskazanego świadczenia pokrywa on wydatki na niezbędne potrzeby, to jest żywność, odzież i lekarstwa. Ma również prawo dożywotniego zamieszkiwania w pokoju znajdującym się w domu przekazanym przez niego bratanicy wraz z gospodarstwem rolnym. Jeżeli zatem skarżący osiąga regularny dochód, który pozawala na pokrycie kosztów jego niezbędnego utrzymania, a jednocześnie dysponuje oszczędnościami w kwocie 6.000 zł, to nie kwestionując w żaden sposób potrzeby zabezpieczenia dodatkowych środków na wypadek śmierci, nie można stwierdzić, że sytuacja materialna L. S. nie pozwala mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak żywność, odzież, czy też niezbędne leki. Tymczasem, dysponowanie przez skarżącego oszczędnościami w podanej w oświadczeniu wysokości wskazuje, że jest on osobą zdolną do zaspokojenia koniecznych kosztów utrzymania, a ponadto do wygospodarowania i zachowania dodatkowych środków pieniężnych. Nie podważając więc w żadnym razie celu, na jaki skarżący zabezpieczył dodatkowe zasoby pieniężne, należy stwierdzić, że w sytuacji, gdy decyduje się on na złożenie skargi do sądu, środki te powinny być w pierwszej kolejności przeznaczone na koszty postępowania wszczętego tą skargą. Pozwalają one natomiast zarówno na uiszczenie wpisu od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł (§ 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) oraz innych, ewentualnie należnych na dalszych etapach postępowania, opłat sądowych, których wysokość nie przekroczy jednorazowo 100 zł, jak również na pokrycie kosztów zastępstwa adwokackiego. W konsekwencji, sytuacja majątkowa skarżącego nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy ani w zakresie całkowitym, ani w zakresie częściowym. Ponadto, jak jednoznacznie wynika z treści oświadczenia L. S. z dnia 27 maja 2015 r. w postępowaniu przed Sądem Rejonowym w R. reprezentuje go adwokat z wyboru. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 3 ppsa adwokata można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Jeżeli więc skarżący pozostaje w stosunku prawnym z adwokatem, który reprezentuje go w postępowaniu przed sądem rejonowym, a nie jest to adwokat z urzędu, tylko z wyboru, to wykluczone jest uwzględnienie przedmiotowego wniosku w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. W tym stanie rzeczy nie znaleziono podstaw do uwzględniania przedmiotowego wniosku i na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.