IV SA/Wa 1507/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: Karolina Kisielewicz-Malec po rozpoznaniu w dniu 5 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. A. Z. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] maja 2013 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku (PPF) oraz przedstawionych przez skarżącego dokumentów wynikało, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną oraz córką, które są osobami bezrobotnymi, bez prawa do zasiłku. Skarżący natomiast otrzymuje rentę chorobową w wysokości 637,92 zł. brutto (561,51 zł. netto) miesięcznie. Trzyosobowa rodzina przeznacza na niezbędne utrzymanie kwotę ok. 1450 zł. miesięcznie, posiada dom o powierzchni 160 m2 (użytkowanie wieczyste). J. Z. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 6,61 ha. Wobec wątpliwości odnoszących się do sytuacji majątkowej skarżącego, zarządzeniem z dnia 6 maja 2013 r. został on wezwany do uzupełnienia złożonego wniosku przez przedłożenie, w terminie 14 dni: 1) wyciągu (wyciągów) z rachunku (rachunków) bankowego (-ych) skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (z okresu ostatnich trzech miesięcy), 2) dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego przez skarżącego świadczenia rentowego - na przykład odcinka wypłaty renty bądź kopii decyzji właściwego organu rentowego o przyznaniu świadczenia, 3) wyjaśnienia, czy rodzina skarżącego korzysta ze świadczeń z opieki społecznej lub innych form wsparcia, 4) zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez żonę i córkę skarżącego statusu osoby bezrobotnej i niepopieraniu zasiłku, 5) wyjaśnienia, w jaki sposób rodzina skarżącego zaspokaja niezbędne potrzeby życiowe, skoro z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że miesięczny dochód na osobę w jego rodzinie wynosi 187 zł. netto, 6) udokumentowanego (w formie faktur, rachunków, dowodów wpłaty) spisu wydatków ponoszonych na codzienne, niezbędne utrzymanie, 7) oświadczenia wyjaśniającego, czy nieruchomość rolna będąca własnością skarżącego przynosi dochód, a jeżeli tak to w jakiej wysokości. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nadesłał do Sądu: 1) kopię faktury VAT za energię na kwotę 171,27 zł. z terminem płatności do 12 września 2013 r., 2) potwierdzenia zapłaty faktur VAT za energię (z dnia 31 maja 2013 r. – na kwotę 424,97 zł, oraz z dnia 28 czerwca 2013 r. na kwotę 187,54 zł.), 3) odcinek wypłaty renty w wysokości 561, 51 zł., 4) sześć faktur VAT za zakup oleju napędowego na łączną kwotę 710,11 zł. (w okresie od 23 czerwca do 24 lipca 2013 r.), 5) wyciąg z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w R., z którego wynika, że skarżący dysponuje zdeponowanymi na rachunku bankowym oszczędnościami w kwocie 3 105,73 zł. i oszczędności te posiada co najmniej od 20 czerwca 2013 r., 6) fakturę VAT z dnia 26 sierpnia 2013 r. za zakup gazu propan-butan na kwotę 58 zł., 7) faktury za zakup leków na łączną kwotę 212,54 zł., 8) pismo o treści: "oświadczam, że moja córka M. Z. od 15.08.2013 r. jest wyłączona z mojego gospodarstwa domowego (...) gospodarstwo domowe prowadzę tylko z żoną J. Z.", 9) oświadczenie skarżącego, że nieruchomość rolna w ciągu roku przynosi dochód 5 770,55 zł., 10) paragony fiskalne zakupu żywności i artykułów przemysłowych, 11) zaświadczenie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] sierpnia 2013 r. informujące o udzielonej rodzinie skarżącego pomocy w 2013 r. (na łączną kwotę 1910,55 zł.), 12) zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w J. o posiadaniu przez żonę skarżącego statusu osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Stwierdzono, co następuje: Wniosek A. Z. o zwolnienie od kosztów sądowych, a więc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, jest nieuzasadniony. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, która domagając się zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych zobowiązana jest przedstawić sądowi administracyjnemu argumenty o charakterze ekonomicznym uzasadniające niemożność poradzenia sobie samodzielnie z tym zadaniem. Należy założyć, że celem wprowadzenia przez ustawodawcę wymogu przedstawienia informacji na temat sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych w formie polegającej na obowiązku wypełnienia przez wnioskodawcę urzędowego formularza jest uznanie, iż zaprezentowanie sytuacji osobistej w jej wymiarze rodzinnym oraz zarobkowym według określonego wzorca, w sposób usystematyzowany, najpełniej pozwoli sądowi dokonać analizy szeroko rozumianych możliwości finansowych podmiotu wnioskującego o prawo pomocy. Analiza wskazanych przez daną osobę przesłanek uzasadniających jej żądanie, nie zawsze jednak będzie wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego osoby ubiegającej się o prawo pomocy. Wątpliwości sądu budzić może zarówno sposób przedstawienia określonych danych istotnych dla przyjęcia oceny możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania sądowego (np. pominięcie pewnych okoliczności faktycznych, brak wymaganej szczegółowości danych), jak i ich wiarygodność. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., w takiej sytuacji strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Podane w niniejszej sprawie w formularzu PPF dane obrazujące sytuację majątkową oraz uzyskiwane przez skarżącego dochody wzbudziły wątpliwość w zakresie ich rzetelności. Wynikało z nich bowiem, ze trzyosobowa rodzina skarżącego, posiadająca dom, nieruchomość rolną, ciągnik, pług, utrzymuje się jedynie z kwoty 561, 51 zł. netto. Z tego względu referendarz wezwał skarżącego do nadesłania oświadczeń i dokumentów wymienionych w zarządzeniu z dnia 6 maja 2013 r. Referendarz stwierdził, że analiza dokumentów oraz informacji udzielonych przez skarżącego w toku postępowania zainicjowanego jego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie pozwoliła stwierdzić, że znajduje się w sytuacji o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Należy mieć na uwadze, że wysokość kosztów sądowych jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym – z wyjątkiem spraw, w których przedmiotem zaskarżenia są należności pieniężne o znacznej wartości – stosunkowo niska, co każe w pełni podzielić prezentowane w orzecznictwie stanowisko, że w większości przypadków prawo pomocy przysługuje wyłącznie osobom ubogim, żyjącym na granicy minimum socjalnego. Referendarz stwierdza, jednorazowy wydatek w kwocie 200 zł. (wpis od skargi) oraz późniejsze, ewentualne koszty sądowe (np. opłata od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę, wpis od środków odwoławczych) nie wpłyną negatywnie na poziom egzystencji rodziny skarżącego. Przede wszystkim koszty postępowania sądowoadministracyjnego mogą być uiszczone z posiadanych przez stronę oszczędności zgromadzonych w wysokości 3.000 zł. Ponadto referendarz podkreśla, że o przyznaniu prawa pomocy nie może przesadzać informacja o korzystaniu ze świadczeń z pomocy społecznej. W każdej indywidualnej sprawie sąd (referendarz) rozpoznający sprawę samodzielnie rozstrzyga, czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o jej zakresie. Przyjęcie że wystarczającym dowodem sytuacji materialnej jest fakt korzystania z pomocy społecznej przez stronę wnioskującą o prawo pomocy spowodowałoby przeniesienie oceny przesłanek do udzielenia stronie prawa pomocy z sądu rozpoznającego sprawę na inny organ – co w sposób oczywisty naruszałoby przepisy art. 243 - 263 ustawy P.p.s.a. (por. np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 18 sierpnia 2005 r.II SA/Bk 132/05). Na marginesie sprawy należy stwierdzić, że skarżący nie nadesłał zaświadczenia o posiadaniu przez M. Z. statusu osoby bezrobotnej. A. Z. nie wyjaśnił też z jakich przyczyn jego córka nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego, mimo że we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczył wyraźnie, że prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe. Jednocześnie z pisma inicjującego postępowanie o przyznanie prawa pomocy wynika, że wydatki skarżącego i jego rodziny przekraczają wysokość dochodów ujawnioną przez skarżącego. Okoliczności te pozwalają przypuszczać, że faktyczna sytuacja majątkowa rodziny jest lepsza niż zadeklarowana we wniosku PPF. Rzeczywiste dochody rodziny są wyższe niż deklarowane skoro strona posiada – co najmniej od czerwca 2013 r. – oszczędności w kwocie 3 000 zł. Reasumując, wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwoliłyby na przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Nie zostały więc spełnione przesłanki, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co powoduje konieczność odmowy przyznania prawa pomocy. Postanowienie zostało wydane na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a.