IV SA/Wa 1522/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, Asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w (...) na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2008 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia uchylającego dokument nadania ziemi 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) grudnia 2007 r.; 2. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną przez Agencję Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] do Sądu Administracyjnego decyzją z dnia [...] 07.2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...].12.2007 r., w której uznał, iż orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia [...].09.1950 r. uchylające dokument nadania ziemi nr [...] z dnia [...].12.1946 r., wydany na rzecz J. K. - odnośnie części gruntów zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa i w tym zakresie stwierdził jego nieważność, a w pozostałym zakresie uznał, iż wywołało nieodwracalne skutki prawne i z tego względu orzekł, iż w tej części zostało wydane z naruszeniem prawa. Rozstrzygnięcie to zakwestionowała w całości Agencja Nieruchomości Rolnych i stwierdziła, że orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia [...].09.1950 r. uchylające dokument nadania ziemi nr [...] z dnia [...].12.1946 r. wydano na podstawie art. 102 wówczas obowiązującego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. nr 36, poz. 341). Przepis ten w ocenie Agencji mógł stanowić taką podstawę, stąd nie było podstaw do uznania żądań spadkobierców J. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia [...].09.1950 r. uchylającej dokument nadania ziemi nr [...] z dnia [...].12.1946 r. W zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po ponownym rozpatrzeniu sprawy stwierdził, że były właściciel przedmiotowej nieruchomości J. K. posiadał dokument nadania ziemi na przedmiotową nieruchomość -działkę nr [...], który się nie zachował. Następnie przystąpił do Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej N. wniósł do niej przedmiotową nieruchomość. Z protokołu weryfikacji osobowej i ustalania działki przyzagrodowej RSP N. z [...].07.1950 r. wynika, że osoby przystępujące do tej Spółdzielni mogły posiadać gospodarstwo rolne o pow. do 9 ha oraz działkę przyzagrodową o pow. od 0,40 ha do 0,60 ha. Ustalenia te przyczyniły się do wydania przez Wojewódzką Komisję Ziemską w [...] orzeczenia z dnia [...].09.1950 r. uchylającego dokument nadania ziemi nr [...] z dnia [...].12.1946 r., wydany na rzecz J. K., z uwagi na zbyt dużą powierzchnię nadanego gospodarstwa - 16,60 ha. Minister zauważył nadto, iż J. K. nie wyraził zgody na zmianę obszaru i granic dziatek nr [...]z powodu regulacji przeprowadzanej w RSP N. W ocenie Ministra nie ma znaczenia w sprawie późniejsze wydanie drugiego aktu nadania ziemi z [...].07.1994 r., kwestia ta winna podlegać odrębnej ocenie, zwłaszcza, iż wydano go na rzecz nieżyjącego już wówczas J. K.. Odnosząc się do zarzutu zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister podkreślił, iż podstawę wydania orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia [...].09.1950 r. uchylającego dokument nadania ziemi nr [...] z dnia [...].12.1946 r., wydany na rzecz J. K. stanowił art. 101, nie jak zarzuciła Agencja art. 102 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Wojewódzka Komisja Ziemska powinna była zatem wykazać, iż przedmiotowy dokument nadania ziemi został obciążony konkretnymi wadami wymienionymi w art. 101 tego rozporządzenia. Tak się jednak nie stało, a jako podstawę uchylenia wskazano fakt zaistniały dopiero blisko 4 lata po uprawomocnieniu się dokumentu nadania ziemi nr [...] z dnia [...].12.1946 r. (regulację przeprowadzaną w RSP N. skutkującą koniecznością zmiany granic i obszaru gospodarstwa nadanego J. K.). W ocenie Ministra zatem podstawą uchylenia tego aktu nadania ziemi nie mógł być zarówno wskazany w orzeczeniu Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia [...].09.1950 r. art. 101 tego rozporządzenia, jak i jego art. 102, bo okoliczność ta jako nieistniejąca w dniu wydania dokumentu nadania ziemi nr [...] nie mogła stanowić podstawy jego uchylenia. Jednocześnie odnosząc się do wniosku następców prawnych J. K. wyjaśnił, iż nie leży w zakresie kompetencji Ministra przyznawanie im innych działek, w ramach zwrotu ziemi od Spółdzielni, niż przez nich wniesione. Wyjaśniając błędny zapis zawarty w poprzedniej decyzji z [...].12.2007 r. Minister stwierdził, że działki [...] oraz [...] stanowią własność Skarbu Państwa i są użytkowane przez RKS N. w D., a inne stwierdzenie zawarte w tej decyzji stanowiło oczywistą omyłkę nie mającą wpływu na wydane rozstrzygnięcie. W skardze Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] powtórzyła argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dodatkowo podniosła brak wyjaśnienia przez Ministra, czy spełnione były warunki wynikające z § 27 i § 28 rozporządzenia MRiRR z dnia 1.03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister nie przeanalizował, w ocenie strony skarżącej, znaczenia jakie miało w tej sprawie powołanie się w orzeczeniu Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia [...].09.1950 r. na wskazane przepisy rozporządzenia MRiRR z dnia 1.03.1945 r.. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione. Wojewódzkie sądy administracyjne w oparciu m. in. o art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25.07.2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz.1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. uprawnione są do dokonywania kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oceny legalności zaskarżonych aktów Sąd dokonuje poprzez ustalenie, czy podjęto je zgodnie z przepisami postępowania administracyjnego oraz czy prawidłowo zastosowano i zinterpretowano normy prawa materialnego. Należy nadto zauważyć, iż w myśl art. 134 P.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd, dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy doszedł do przekonania, że skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, a także naruszyła przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Należy zauważyć, iż orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia [...].09.1950 r. uchylające dokument nadania ziemi nr [...] z dnia [...].12.1946 r., wydany na rzecz J. K. kontrolowane było w trybie nieważnościowym. Jest to jeden z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku orzeczenia Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia [...].09.1950 r., korzystającego z przymiotu ostateczności. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej (orzeczenia) jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 K.p.a. Toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Przy tym należy pamiętać, iż ich zaistnienie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji (orzeczenia). Żądanie stwierdzenia nieważności wydanego w niniejszej sprawie orzeczenia, strona skarżąca oparła na przepisie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., czyli zarzuciła że orzeczenie to wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Należy jednakże zauważyć, że jakkolwiek wniosek o stwierdzenie jego nieważności złożyli spadkobiercy byłego właściciela przedmiotowego gospodarstwa, w tym K. K., ta jednakże nie żyła już w dacie wydania decyzji Ministra z dnia [...].12.2007 r. Wcześniej w 2004 r. pełnomocnikiem swym w tym postępowaniu ustanowiła męża –S. K., pełnomocnictwo to jednak wygasło z chwilą śmierci K. K., która nastąpiła w dniu [...].11.2007 r. Obie decyzje Ministra skierowano zatem m. in. do nieżyjącej K. K., a odbierał je nadal jej mąż. Postępowanie administracyjne z wniosku o stwierdzenie nieważności owego orzeczenia było więc prowadzone przez Ministra z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, której to okoliczności zaistnienie Sąd winien uwzględniać z urzędu. W dniu śmierci wnioskodawczyni postępowanie to winno bowiem zostać zawieszone do czasu ujawnienia w drodze prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku spadkobierców zmarłej K. K., jednej ze spadkobierców J. K.. Sąd stwierdza nadto, że Minister przyznał Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] prawo do zakwestionowania decyzji z dnia [...].12.2007 r. w całości. Z akt sprawy nie wynika natomiast jednoznacznie, czy Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] jest w posiadaniu zarówno gruntów, co do których Minister stwierdził nieważność przedmiotowego orzeczenia, jak i gruntów odnośnie których stwierdził, iż orzeczenie to wydane zostało z naruszeniem prawa. Okoliczność ta ma znaczenie dla określenia dopuszczalnego zakresu wniosku Agencji o ponowne rozpatrzenie sprawy. W tym więc zakresie organ winien dokonać ustaleń w ponownie prowadzonym postępowaniu (w aktach administracyjnych sprawy brak stosownych, aktualnych wypisów z rejestru gruntów). Odnosząc się do podstawy prawnej w oparciu, o którą wydano orzeczenie, o którego stwierdzenie nieważności wnosili spadkobiercy J. K. należy zauważyć, iż zasadnie uznano, iż art. 101 wówczas obowiązującego rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym podany jako podstawa owego orzeczenia z dnia [...].09.1950 r. nie mógł samodzielnie stanowić uzasadnienia dla uchylenia dokumentu nadania ziemi nr [...] z dnia [...].12.1946 r. Jako podstawę wydania owego orzeczenia wskazano jednakże również § 27 i § 28 rozporządzenia MRiRR z dnia 1.03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister winien zatem dokonać oceny, czy przepisy te stały na przeszkodzie wydania w dacie [...].12.1946 r. owego dokumentu nadania ziemi nr [...] na rzecz J. K. w kontekście art. 101 lit. e rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Oceny takiej należy dokonać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku ponownie rozpatrując sprawę Minister zastosuje się do wskazań zawartych w uzasadnieniu tego wyroku. Przy czym w pierwszej kolejności ustali krąg spadkobierców zmarłej K. K. na podstawie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia po Niej spadku. Z przytoczonych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz c, a także art. 152 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji. vX