IV SA/Wa 1524/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2008 r. sprawy ze skarg M. G. i J. G. oraz H. F. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia mienia na podstawie umów międzynarodowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2007 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżących M. G. i J. G. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] Minister Finansów utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2007 r., stwierdzającą, na podstawie art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65), w związku z Układem zawartym w dniu 16 lipca 1960 r. między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej, a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K.przy ul. [...] należącej niegdyś do E. S. (później odziedziczonej przez V.S.), a obecnie stanowiącej własność: W. B., D. B., M. B., B. C., M. C., J. D., H. F., A.S., K. N., B. P., J. S. i J. G. Powyższe decyzje wydane zostały po uchyleniu wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA 3788/02 decyzji Ministra Finansów z dnia [...] maja 2002 r. i utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] sierpnia 2002 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że decyzja stwierdzająca przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa zapada w każdej sytuacji przyznania odszkodowania przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą za mienie pozostawione w Polsce. W niniejszej sprawie Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, decyzją nr [...] w oparciu o wniosek zarejestrowany w tej Komisji pod nr [...], przyznała E.S. odszkodowanie za nieruchomość położoną w K. przy ul. [...]. Ponadto E.S. złożył, zgodnie z art. Vc Układu i punktem 7 Protokołu z dnia 29 listopada 1960 r., przed Amerykańską Komisją ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych, zrzeczenie się praw własności do przedmiotowej nieruchomości. Nieruchomość ta została zbyta przez spadkobiercę beneficjenta – V.S. na rzecz osób trzecich. Ustosunkowując się do podniesionego przez strony zarzutu niewykonalności zaskarżonej decyzji ze względu na ujawnienie w księdze wieczystej praw osób Sygn. akt IV SA/Wa 1524/07 trzecich organ stwierdził, iż fakt zbycia nieruchomości przez beneficjenta nie stoi na przeszkodzie wydania decyzji deklaratoryjnej, czyli mającej na celu potwierdzenie zaistnienia określonych zdarzeń prawnych w przeszłości. Zdaniem organu, wbrew stanowisku skarżących ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. dotyczy tylko decyzji deklaratoryjnych, w związku z czym kwestia wykonalności ma tutaj inne zastosowanie niż w decyzji konstytutywnej - ingerującej w uprawnienia i obowiązki adresatów takiej decyzji, co w niniejszej sytuacji nie ma miejsca. Odnosząc się do powyższej kwestii organ przywołał stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 26 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA 1182/02, w którym stwierdzono, iż uznanie przez organ niewykonalności decyzji jest poza kompetencjami organu administracji publicznej i nie może upoważniać do stwierdzenia, iż pozytywna decyzja jest niewykonalna ze swej natury, oraz stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 16 grudnia 2004 r, sygn. akt IV SA 4224/03, gdzie Sąd stwierdził, że ocena wykonalności decyzji jak i badanie dobrej wiary nabywców nieruchomości należy do sądów powszechnych. Minister Finansów, powołując się wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2005 r. sygn. akt IV SA 1000-1002/03 stwierdził ponadto, że przeszkodą w wydaniu decyzji o charakterze deklaratoryjnym nie jest również okoliczność ochrony nabywców nieruchomości rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych, gdyż usunięcie rozbieżności pomiędzy stanem rzeczywistym a stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej leży w zakresie właściwości sądów powszechnych a nie Ministra Finansów. W odpowiedzi na zarzut, iż przedmiotowa nieruchomość nigdy nie została faktycznie przejęta przez Skarb Państwa organ stwierdził, że żaden przepis ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. nie stanowi, aby objęcie nieruchomości we władanie lub nią administrowanie było warunkiem koniecznym do wydania decyzji deklaratoryjnej. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia Konstytucji RP poprzez odbieranie własności bez odszkodowania oraz bez ustawowych upoważnień, Minister podniósł, że zgodnie z art. 7 Konstytucji organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, dlatego też Minister Finansów nie może nie uwzględnić zasady legalizmu wynikającej z przywołanego artykułu i nie może unikać podejmowania decyzji, jeśli obowiązujące prawo nakłada na niego taki obowiązek. Organ podkreślił również, że ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. była badana przez Trybunał Konstytucyjny, który uznał jej zgodność z obecną Konstytucją RP. Sygn. akt IV SA/Wa 1524/07 W końcowym fragmencie uzasadnienia organ stwierdził, że wydana decyzja, ze względu na jej deklaratoryjny charakter, nie tworzy nowej sytuacji prawnej, a stwierdza jedynie ich powstanie z mocy samego prawa ze skutkiem od momentu w jakim dany stan zaistniał. Wobec powyższego decyzja Ministra nie wywołuje skutków w sferze prawa materialnego, bowiem skutek taki nastąpił z przejściem praw do nieruchomości w oparciu o układy indemnizacyjne. Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli: M.G. i J. G., H. F. oraz J. D. W skardze M. G. i J. G. zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: * 156 § 1 pkt 5 kpa, poprzez wydanie decyzji, która już w dniu jej wydania była niewykonalna, * art. 8 i art. 105 § 1 kpa, poprzez nieuwzględnienie prejudycjalnego charakteru orzeczenia sądu powszechnego, którego wydanie spowodowało bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, a naruszenie to miało decydujący wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, * art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej przez wydanie decyzji o pozbawieniu prawa własności nieruchomości bez ustawowego upoważnienia, a tym samym naruszenie zasady procesowej wyrażonej w art. 6 kpa. Zdaniem skarżących kwestionowana decyzja ma charakter konstytutywny, gdyż układ indemnizacyjny z 1960 r. nie stanowi źródła prawa w polskim systemie prawnym i wobec tego jego stosowanie nie mogło samo przez się powodować skutków prawnych w zakresie stosunków własnościowych. Pogląd ten wyrażony został w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 1999 r. (OSN 2/98), jak i w wydanym w sprawie prejudycjalnym orzeczeniu Sądu Apelacyjnego w K. (sygn. akt [...]) utrzymującym w mocy wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] lipca 2000 r. (sygn. akt [...]). W wyroku z dnia [...] kwietnia 2001 r. Sąd Apelacyjny wskazał, że "Skoro więc bezspornym było, że taka decyzja do tej pory nie była wydana, a nie chodzi tu o przypadek przejścia prawa własności z mocy prawa, to rzeczywiście Skarb Państwa nie był właścicielem spornej nieruchomości nie tylko w dacie sporządzenia aktu notarialnego, ale nie stał się nim do tej pory". Sygn. akt IV SA/Wa 1524/07 Skarżący podnieśli również, że jedyną możliwą do wskazania datą przejścia praw w decyzji konstytutywnej jest data jej wydania. W myśl tej zasady w kwestionowanej decyzji organ musiałby określić jako datę przejścia własności od E. S. datę wydania decyzji. Decyzja taka jest zaś niewykonalna, gdyż w tej dacie E. S. nie był już właścicielem nieruchomości. W skardze H.F. podniesiono, że : * w piśmie Ministerstwa Finansów z dnia 19 grudnia 1996 r. wskazano, iż nie ma przeszkód w zakupie nieruchomości przy ul. [...] w K., * przedmiotowa nieruchomość nigdy nie została przejęta przez Państwo i nie objął jej żaden akt prawny skutkujący przeniesieniem prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, - odszkodowanie zostało wypłacone osobie, która nie była właścicielem nieruchomości, prze 28 lat nie podjęto decyzji o przejściu na rzecz Skarbu Państwa spornej nieruchomości i nie ujawniono tego faktu w księdze wieczystej, Ministerstwo Skarbu Delegatura w K. potwierdziło, że nieruchomość nigdy nie została przejęta przez Skarb Państwa, ani nie objął jej żaden akt prawny skutkujący przeniesieniem własności na rzecz Skarbu Państwa, decyzje Ministra Finansów z dnia [...] maja 2002 r. i z dnia [...] sierpnia 2002 r., uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2004 r., wydane zostały pomimo prejudycjalnego wyroku Sądu Apelacyjnego w K. (sygn. akt [...]), Minister Finansów wielokrotnie w toku sprawy naruszył art. 8, 21 pkt 1, 12 pkt 1 kpa oraz art. 64 pkt 1,2,3 Konstytucji RP. Skarga wniesiona przez J. D. została odrzucona prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2007 r. z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego i nieuzupełnienie braków formalnych skargi. W odpowiedzi na skargi Minister Finansów wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutu przyznania odszkodowania przez Komisję Odszkodowawczą za nieruchomość osobie, która nie była jej właścicielem, Minister podkreślił, iż wydając zaskarżone decyzje oparł się na ustaleniach poczynionych przez Amerykańską Komisję Odszkodowawczą. Zgodnie z treścią art. III układu Sygn. akt IV SA/Wa 1524/07 polsko-amerykańskiego "suma zapłacona Rządowi Stanów Zjednoczonych w myśl art. I niniejszego układu zostanie rozdzielona w sposób i zgodnie z metodą podziału, zastosowanymi wedle uznania Rządu Stanów Zjednoczonych", dlatego Minister Finansów nie może podważać ustaleń poczynionych przez Komisję i musi uwzględnić wiążący charakter tej decyzji. Strona polska nie mogła ingerować w prowadzoną procedurę odszkodowawczą. Amerykańska Komisja Odszkodowawcza wydając decyzję przyznającą odszkodowanie, oparła się m. in. na dokumentacji przedstawionej przez wnioskodawców, uważając ją za wystarczającą i w tym względzie Minister Finansów nie ma żadnych uprawnień do dokonywania wyjaśnień, czy ustaleń w tej kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje: Uprawienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Stosownie zaś do art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd ocenia legalność zaskarżonej decyzji biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Zaskarżona decyzja Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2007 r. oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] marca 2007 r. zostały bowiem wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w związku z art. 135 P.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Sygn. akt IV SA/Wa 1524/07 Stwierdzenie przez sąd naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania obliguje ten sąd zawsze do uwzględnienia skargi, bez względu na to, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy (por. wyrok SN z dnia 4 grudnia 2002 r., III RN 200/01, OSNAPiUS 2003, nr 24, poz. 582, wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2008 r. sygn. II OSK 387/07, wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 stycznia 1999 r., III SA 979/98, LEX nr 39458, wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 1997 r., III SA 1795/95, LEX nr 29916, wyrok NSA w Warszawie z dnia 26 maja 1998 r., II SA 915/97, Glosa 1999/1/28, Kabat A. "Komentarz do ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Zakamycze, 2005). Z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wynika, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest ustalenie kręgu osób, które mają przymiot strony, powiadomienie ich: o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 kpa) o zebraniu całości materiału dowodowego i o możliwości zapoznania się z tym materiałem (art. 10 § 1 kpa), jak również o innych podjętych w sprawie czynnościach, jeśli wymagają tego przepisy prawa, a następnie doręczenie każdej ze stron wydanych w sprawie rozstrzygnięć wraz z pouczeniem o możliwości ich zaskarżenia (art. 109 § 1 kpa w zw. z art. 107 § 1 kpa). W razie zaniedbania przez organ obowiązku zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu, postępowanie administracyjne obarczone zostaje uchybieniem dającym podstawę do jego wznowienia. W myśl bowiem art. 145 § 1 pkt 4 kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika jednoznacznie, że mająca przymiot strony w niniejszym postępowaniu V. B. (poprzednio S.), spadkobierczyni E.S. - byłego właściciela nieruchomości, której przejście na rzecz Skarbu Państwa stwierdzono zaskarżoną decyzją, nie brała udziału w postępowaniu toczącym się przed Ministrem Finansów po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2004 r. sygn. akt IV SA 3788/02 uchylającym wcześniejsze decyzje tego organu z dnia [...] maja 2002 r. oraz z dnia [...] sierpnia 2002 r. Stronie nie zostało doręczone zawiadomienie o toczącym się postępowaniu w sposób prawem przewidziany, tj. przez skierowanie zawiadomienia do jej rąk i na adres pod którym faktycznie przebywała. W aktach sprawy brak jest bowiem dowodu na to, że którekolwiek z wysłanych do V. Sygn. akt IV SA/Wa 1524/07 B. pismami z dnia 4 sierpnia 2005 r., 11 stycznia 2006 r., 10 lipca 2006 r. zawiadomień, na adres wskazany przez dotychczasowego pełnomocnika strony –A. W., zostało jej skutecznie doręczone, natomiast zawiadomienie skierowane do A. W. nie może być uznane za skuteczne powiadomienie strony o toczącym się postępowaniu, bowiem ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy pisma adwokata J. M.z dnia 16 czerwca 2005 r., złożonego w imieniu A. W. wynika, że A. W. nie jest już pełnomocnikiem V.B. Wprawdzie organ ustalił adres zamieszkania V.B., na który dokonywał zawiadamiania strony o podejmowanych czynnościach, jednakże w aktach sprawy brak jest potwierdzeń doręczenia kierowanych do V.B. pism, jak również dowodów doręczenia stronie decyzji Ministra Finansów z dnia [...] marca 2007 r. stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], a także utrzymującej ją mocy decyzji tego organu z dnia [...] czerwca 2007 r., pomimo, że z rozdzielnika w/w decyzji wynika, iż stosowne dyspozycje ich doręczenia V.B. zostały przez organ wydane. W tej sytuacji stwierdzić należy, iż w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w niniejszej sprawie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa, co obligowało Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2007 r. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ administracji winien przeprowadzić postępowanie z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego, w tym przepisów gwarantujących czynny udział wszystkim stronom postępowania tj. art. 10 i 109 kpa, a w razie niemożliwości doręczenia V.B. pism winien zapewnić ochronę jej praw poprzez ustanowienie kuratora i dopiero na podstawie tak przeprowadzonego postępowania orzec co do istoty sprawy. Wobec stwierdzenia zaistnienia przesłanki wznowieniowej postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 kpa, Sąd nie odniósł się w niniejszym wyroku do zarzutów o charakterze merytorycznym. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i art. 152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 w/w ustawy.