IV SA/Wa 1525/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.), Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska, sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Protokolant ref. Marta Pachulska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych uchyla zaskarżoną decyzję I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Szef Urzędu") z [...] kwietnia 2017 r., Nr [...] (dalej: "zaskarżona decyzja"). Na mocy tej decyzji Szef Urzędu, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez A. K. (dalej: "skarżący"), utrzymał w mocy własną decyzję z [...] października 2016 r. (nr [...]) odmawiającą potwierdzenia, że skarżący był działaczem opozycji antykomunistycznej i/lub osobą represjonowaną z powodów politycznych. II. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. II.1. W dniu [...] czerwca 2016 r. skarżący złożył do Szefa Urzędu wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w trybie ustawy z dnia [...] marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r. poz. 693: dalej "ustawą o działaczach opozycji antykomunistycznej"). We wniosku skarżący podniósł okoliczność prowadzenia działalności, którą porównał do działalności [...]. Wnioskodawca wskazał ponadto, że w okresie po [...] maja 1982 r. podlegał licznym represjom, m. in. wywożono go do M.. Na potwierdzenie podnoszonych okoliczności wnioskodawca przedłożył wydruk z Biuletynu Informacji Publicznej - "Katalogu osób rozpracowywanych przez organy bezpieczeństwa PRL"; zaświadczenie nr [...] Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] września 2006 r. o uznaniu skarżącego za pokrzywdzonego w rozumieniu art. 6 ustawy 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu; postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2011 r. w sprawie [...] stwierdzające nieważność orzeczenia Kolegium ds. Wykroczeń przy Naczelniku [...] z [...] maja 1982 r. (sygn. akt [...]), mocą którego A. K. został ukarany za czyn z art. 50 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym; kserokopię legitymacji nr [...] odznaczenia [...] M. K., kserokopię legitymacji nr [...] odznaczenia [...] M. K., kserokopię legitymacji członkowskiej [...] nr [...] M. K., kserokopię pisma skierowanego do M. K. przez Stowarzyszenie [...]., kopię zaproszenia na uroczystości [...] oraz kopię biletu na Koncert [...] w dniu [...] kwietnia 2013 r. Do wniosku dołączono również decyzje Prezesa IPN z [...] stycznia 2016 r., w której Prezes IPN stwierdził, że A. K. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez Stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. II.2. Szef Urzędu wydając decyzję [...] października 2016 r. wskazał, że w toku postępowania Organ pismem z dnia [...] czerwca 2016 r. zwrócił się do wnioskodawcy o doprecyzowanie podnoszonych okoliczności oraz przedłożenie dowodów potwierdzających spełnienie przesłanek ustawowych. W odpowiedzi z dnia [...] lipca 2016 r. skarżący wskazał przesłanki ustawowe, jednakże nie przedstawił opisu swojej działalności opozycyjnej i doznanych represji oraz dalszych dowodów w sprawie. Szef Urzędu podkreślił, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o działaczach opozycji komunistycznej, do wniosku winny być dołączone dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których w art. 2 i 3 tej ustawy. Skarżący przedkładając decyzję Prezesa IPN z [...] stycznia 2016 r. wykazał, że nie zachodzą przesłanki negatywne określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji komunistycznej. Jednakże przedłożone dowody nie potwierdzają spełnienia przesłanek z art. 2 i/lub art. 3 ustawy o działaczach opozycji komunistycznej. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza okoliczność udziału wnioskodawcy w manifestacji [...] maja 1982 r., zatrzymanie zainteresowanego z tego powodu na 24 godziny, a następnie ukaranie orzeczeniem Kolegium ds. Wykroczeń przy Naczelniku [...] z [...] maja 1982 r. za wykroczenie z art. 50 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym na karę grzywny w wysokości [...] zł z zamianą w razie nieuiszczenia na 20 dni aresztu. Okoliczność ta nie spełnia przesłanki z art. 3 ust. 4 cyt. ustawy, zgodnie z którą represję stanowi wielokrotne skazywanie za popełnienie wykroczenia za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Represją w rozumieniu przepisów cytowanej ustawy jest inwigilacja przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęcie bezprawnych działań polegających na popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia na szkodę osoby, która była uczestnikiem wystąpienia wolnościowego na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Na podstawie dokumentów przedłożonych do wniosku (zaświadczenie nr [...] Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] września 2006 r.) można potwierdzić, że wnioskodawca był inwigilowany przez organy bezpieczeństwa państwa, jednakże sama okoliczność inwigilacji nie wypełnia wyżej cytowanej przesłanki ustawowej. Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie można potwierdzić popełnienia na szkodę zainteresowanego przestępstwa lub wykroczenia. Wnioskodawca nie przedłożył żadnych dowodów potwierdzających jego pobyt w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Zainteresowany nie przedłożył także dowodów potwierdzających doznanie represji w związku z udziałem w wystąpieniu wolnościowym w formie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni na skutek działania organów bezpieczeństwa państwa, a także pozbawienie go możliwości wykonywania zawodu II.3. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podniósł, że działał w strukturach [...]. Poinformował również, że w Instytucie Pamięci Narodowej znajdują się "pisma bezpieki z czerwonym nadrukiem — tajne dot. mojej osoby. Pozostałe dokumenty dot. mojej osoby znajdują się w Sądzie oraz I.P.N-ie. ". II.4. Szef Urzędu uzasadniając zaskarżoną decyzję podkreślił, że postanowieniem z [...] listopada 2016 r. Szef Urzędu postanowił o przesłuchaniu A. K.. w charakterze strony na okoliczność działalności w opozycji antykomunistycznej oraz/lub represji z powodów politycznych. W dniu [...] listopada 2016 r. organ zwrócił się do strony, przy użyciu poczty elektronicznej, z prośbą o informację w jakim terminie mogłaby przybyć do Urzędu w celu przesłuchania. Z uwagi na brak odpowiedzi organ wezwał stronę do osobistego stawiennictwa w siedzibie Urzędu w dniu [...] grudnia 2016 r. Strona nie stawiła się w zakreślonym przez organ dniu na przesłuchanie, jak również nie poinformowała o niemożności stawienia się z terminie zakreślonym przez Szefa Urzędu. Organ przytoczył art. 2 i 3 ustawy o działaczach komunistycznych oraz stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza, aby A. K. był działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2 cyt. ustawy oraz, aby był osobą represjonowaną w rozumieniu art. 3 cyt. ustawy. Oświadczenie strony, iż w Instytucie Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty opatrzone klauzulą tajnie, a pozostałe dokumenty mają znajdować się w sądzie, nie sposób zweryfikować, z uwagi na brak stawiennictwa strony w celu przesłuchania. Należy podkreślić, że Instytut Pamięci Narodowej, pismem z [...] stycznia 2016 r., przesłał stronie, w odpowiedzi na wniosek o wydanie dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których nowa w art. 2 i art. 3 cyt. ustawy dokumenty, które zostały ocenione przez organ w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] października 2016 r. Ponowny wniosek skierowany do Instytutu Pamięci Narodowej o wydanie dowodów potwierdzających spełnienie warunków z art. 2 i 3 cyt. ustawy, nie jest więc zasadny. III.1. Z zaskarżoną decyzją nie zgodził się skarżący. W uzasadnieniu skargi stwierdził, że został skazany [...] maja 1982 r. na [...] zł z zamianą na 40 dni aresztu oraz "przebywał w ZK [...] ul. [...] w [...]". Pozostałe dokumenty dotyczące skarżącego mają znajdować się w Sądzie Okręgowym w [...] (sygn. akt [...]). Skarżący wskazał również, że przez miesiąc nie mógł odbierać poczty elektronicznej. W piśmie z [...] stycznia 2018 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie rozprawy bez jego udziału z uwagi na stan zdrowia, tj. przebyty w połowie 2017 r. [...] (do pisma dołączono wypis ze szpitala). III.2. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie. IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: IV.1. Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem Szef Urzędu nie podjął w wystarczającym stopniu działań zmierzających do jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego istotnego z punktu wwiedzenia przesłanki z art. 3 pkt 1 lit.a ustawy o działaczach komunistycznych (art. art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). IV.2. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit.a ustawy o działaczach komunistycznych, osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Z akt sprawy wynika, że skarżący orzeczeniem Kolegium ds. Wykroczeń przy Naczelniku [...] z [...] maja 1982 r., został skazany za popełnienie wykroczenia z art. 50 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym na karę grzywny w wysokości [...] zł z zamianą w razie nieuiszczenia na 40 dni aresztu. Rzeczone wykroczenie polegało na udziale w manifestacji [...] maja 1982 r. Potwierdzone jest również zatrzymanie zainteresowanego z tego powodu na 24 godziny, a także uznanie rzeczonego orzeczenia Kolegium za nieważne postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] Z kolei w skardze, w kontekście rzeczonego orzeczenia Kolegium skarżący podał, że przebywał w "ZK [...]". Akta sprawy nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie, czy wspominana kara zastępcza 40 dni aresztu została w całości lub części wykonana. Jest to okoliczność istotna, albowiem art. 3 pkt 1 lit.a ustawy o działaczach komunistycznych wskazuje na takie okoliczności, jak pozbawienie wolności na mocy wyroku lub bez wyroku przekraczające jednorazowo 48 godzin lub wielokrotnie przez okres łącznie dłuższy niż 30 dni. Racje ma oczywiście organ, że w świetle art. 5 ust. 3 ustawy o działaczach opozycji komunistycznej, to przede wszystkim na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedłożenia dowodów potwierdzających zasadność wniosku. Przepis ten nie wyłącza jednak zupełnie obowiązków dowodowych organu administracji publicznej określonych w art. 7 i 77 § 1 k.p.a., tj. obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy z dokumentów będących w posiadaniu organu lub z twierdzeń strony wynikają okoliczności, które mogą uprawdopodabniać zasadność żądania. W niniejszej sprawie dotyczy to kwestii ewentualnego wykonania kary zastępczej aresztu. Sąd oczywiście dostrzega, że Szef Urzędu podejmował liczne próby skontaktowania się ze skarżącym. Trzeba jednak mieć na uwadze, że pisma skarżącego wskazują na pewną nieporadność wnioskodawcy w prowadzeniu spraw administracyjnych. W tych okolicznościach sprawy Szef Urzędu winien zapoznać się w szczególności z aktami sprawy w Sądzie Okręgowym w [...] (sygn. akt [...]) celem ustalenia, czy nie znajdują się tam informacje dotyczące ewentualnego odbycia przez skarżącego kary zastępczej aresztu. Podobnie, Szef Urzędu może podjąć próbę ustalenia w jednostce penitencjarnej zlokalizowanej przy ul. [...] w [...] czy dysponuje ona danymi dotyczącymi ewentualnego pobytu skarżącego w zakładzie karnym w związku ze skazaniem w dniu [...] maja 1982 r. Oczywiście, skarżący winien współdziałać z organem w ustaleniu stanu faktycznego, a szczególności winien się stawić na przesłuchanie w charakterze strony. Skarżący winien mieć świadomość, że jeżeli w sprawie nie zostaną zebrane dowody potwierdzające stanowisko wnioskodawcy, Szef Urzędu zobligowany będzie do wydania decyzji odmownej. Rozpoznając sprawę ponownie Szef Urzędu będzie miał na uwadze wskazane wyżej oceny prawne oraz wskazania co do dalszego postępowania. IV.4. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.