IV SA/Wa 1536/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu w dniu 16.02.2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. J. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1536/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie danych adresowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. J. we wniosku z 15 lipca 2016 r., złożonym na urzędowym formularzu, zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z podanych przez skarżącego informacji wynika, że jest pozbawiony wolności (od 1 lutego 2000 r. do 26 maja 2019 r.) i nie jest zatrudniony w zakładzie karnym odpłatnie. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z 25 lipca 2016 r., pismem z 3 sierpnia 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku przez nadesłanie zaświadczenia z zakładu karnego o posiadaniu bądź nieposiadaniu środków na koncie depozytowym do dyspozycji skarżącego. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący nadesłał kopię zaświadczenia wystawionego przez pracownika Aresztu Śledczego w [...], z którego wynika, że skarżący w jednostce penitencjarnej nie jest zatrudniony odpłatnie oraz zaświadczenie z 24 listopada 2016 r. wystawione przez Zastępcę Dyrektora ww. Aresztu o terminie odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności. Postanowieniem z 12 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1536/16 referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw pismem z 29 grudnia 2016 r. Skarżący zarzucił, że z treści jego oświadczenia o stanie majątkowym i zaświadczenia z Aresztu Śledczego w [...] wynika brak możliwości opłacenia przez niego kosztów sądowych, zaś zawiłość sprawy i warunki zdrowotne skarżącego przemawiają za tym, aby przyznać mu pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie przedstawił referendarzowi sądowemu wymaganego dokumentu, tj. zaświadczenia z zakładu karnego o posiadaniu bądź nieposiadaniu środków na koncie depozytowym do dyspozycji skarżącego. Wprawdzie skarżący udzielił odpowiedzi na wezwanie z 3 sierpnia 2016 r., jednak przedłożone zaświadczenie o niewykonywaniu odpłatnie pracy nie jest wystarczające dla dokonania oceny sytuacji finansowej wnioskodawcy. Prawidłowo referendarz sądowy podniósł, że przy przyjęciu do aresztu śledczego skazany przekazuje do depozytu dokumenty, pieniądze, przedmioty wartościowe oraz inne przedmioty, których nie może mieć w celi. Według art. 113 § 2 k.k.w. do dyspozycji skazanego pozostają środki pieniężne pozostałe po wywiązaniu się z ciążących na nim zobowiązań objętych egzekucją oraz po dokonaniu gromadzenia środków z przeznaczeniem na przejazd do miejsca zamieszkania i na utrzymanie po opuszczeniu zakładu karnego. Zgodnie z art. 113 § 3 tej ustawy, środki pieniężne, o których mowa w § 2, skazany może przekazać na wybrany rachunek bankowy, książeczkę oszczędnościową lub pozostawić w depozycie. Z kolei stosownie do art. 113 § 5 k.k.w., na pisemny wniosek skazanego i na jego koszt przekazuje się środki pieniężne i przedmioty wartościowe pozostające do jego dyspozycji na rzecz wskazanych przez niego osób, instytucji i organizacji; w uzasadnionych przypadkach koszty przekazania może pokryć zakład karny. Żądane w niniejszej sprawie zaświadczenie depozytora, dyrektora lub upoważnionego funkcjonariusza bądź pracownika zakładu karnego wskazującego, jaka jest kwota środków pieniężnych do dyspozycji wnioskodawcy, pozostających obecnie w depozycie, ewentualnie jaka kwota środków pieniężnych została przez wymienionego przekazana z depozytu na książeczkę oszczędnościową lub wybrany rachunek bankowy, było nieodzowne dla ustalenia, czy i ewentualnie w jakiej części skarżący może ponieść koszty postępowania przed sądem. Ze względu na nieprzedstawienie ww. dokumentu, referendarz sądowy nie był w stanie zweryfikować, czy wobec wnioskodawcy zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Podkreślenia wymaga, że inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można przykładowo osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.