IV SA/Wa 1570/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G. w K. o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G. w K. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy G. z siedzibą w K., wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2011 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Ponieważ Towarzystwo wraz z wniesieniem skargi nie uiściło należnego wpisu, Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 25 października 2011 r. wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu (w wysokości 200 zł). Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w formie zwolnienia od kosztów sądowych. G. podało, że utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich w wysokości do 50 zł rocznie. Przychód ze składek w 2001 r. wyniósł 912 zł. W ubiegłym roku Towarzystwo poniosło stratę w wysokości 5 131,17 zł, która do chwili obecnej nie została pokryta. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Towarzystwo podkreśliło, że jego działalność opiera się wyłącznie na pracy społecznej, eksperckiej. Towarzystwo nie prowadzi działalności gospodarczej, nie koncentruje się na uzyskiwaniu darowizn, albowiem działania takie uznaje za "nieefektywne" i mogące "rzutować negatywnie na wiarygodność Towarzystwa". Towarzystwo na dzień złożenia wniosku dysponuje kwotą 100,11 zł.. Ponieważ przedłożone oświadczenie okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej Stowarzyszenia, referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 18 listopada 2011 r. wezwał Stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku przez nadesłanie odpisów z bilansu oraz rachunku zysków i strat za I - III kwartał 2011 r., wyszczególnienia oraz udokumentowania wydatków poniesionych na działalność statutową w I – III kwartale 2011 r. oraz przedłożenie uchwały określającej wysokość składek członkowskich oraz informacji o liczbie członków Stowarzyszenia. Z przedstawionych dokumentów wynika, że w I-III kwartale 2011 r. Towarzystwo poniosło wydatki w wysokości 1012,29 zł. (z czego 195 zł przeznaczono na opłaty sądowe, a pozostałą kwotę na pokrycie kosztów korespondencji). Towarzystwo utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich. Wysokość rocznej składki członkowskiej wynosi maksymalnie 50 zł (dotyczy osób pracujących, w tym nauczycieli akademickich). Do uiszczenia takiej składki jest zobowiązanych 18 osób. Nauczyciele szkół podstawowych, gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, studenci i doktoranci zobowiązani są do uiszczania składek w wysokości 25 zł (8 osób), a emeryci, renciści, osoby bezrobotne i uczniowie (których w stowarzyszeniu jest sześciu) – w wysokości 12,50 zł. Szacunkowe dochody z tego tytułu powinny wynieść, przy obecnym składzie osobowym Towarzystwa (32 członków) 1175 zł - zatem ściągalność składek wynosi 78 %. Rozpatrując przedmiotowy wniosek zważono, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ponoszenie przez strony kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Oznacza to, że podmiot wnoszący skargę powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania sądowego, zatem i liczyć się z koniecznością ponoszenia takich kosztów. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od tej zasady i powinno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, określonych w przepisach prawa. Zgodnie z przepisem art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd może przyznać osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wnioskujący podmiot wykaże, ze nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podmioty decydujące się na założenie stowarzyszenia muszą mieć świadomość, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie w postępowaniu sądowoadministracyjnym (i nie tylko) członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Środki konieczne do prowadzenia działalności Stowarzyszenie powinno uzyskiwać od swoich członków, chociażby skutecznie egzekwując wymagalne składki (chociażby przez określenie terminu ich płatności). Podkreślić trzeba, że G., jak wynika ze statutu, realizuje swoje cele m. in. poprzez występowanie na prawach strony w postępowaniach administracyjnych, procesach sądowych związanych z ochroną środowiska (§ 8 pkt. 8 statutu). W tej sytuacji Towarzystwo wnosząc skargę winno się liczyć z koniecznością pokrycia kosztów wszczętego postępowania i powinno gromadzić na cele ewentualnych postępowań sądowoadministracyjnych odpowiednie kwoty. Ponadto Towarzystwo może prowadzić działalność gospodarczą z przeznaczeniem zysków na działalność statutową. Skoro z możliwości takiej nie korzysta, nie może skutecznie żądać pokrycia kosztów postepowania przez Skarb Państwa. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowym prezentowany jest pogląd, iż fakt, że stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej w zakresie której wchodzą również sprawy sądowe wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Fakt, że cele działalność Stowarzyszeń ma charakter niezarobkowy nie oznacza, ze stowarzyszenia nie mogą prowadzić działalności gospodarczej i to przynoszącej zyski. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków lecz musi zostać przeznaczony na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia. Podkreślić należy, że osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej, obowiązana jest wykazać nie tylko to, że nie posiada niezbędnych środków ale również, że podjęła niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Znamienne wydaje się oświadczenie Stowarzyszenia, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, iż "nie koncentruje się na pozyskiwaniu darowizn", albowiem jest to działanie nieefektywne które "może rzutować negatywnie na wiarygodność Towarzystwa". Tymczasem obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów (tak NSA w postanowieniu z 29 października 2009 r., II OZ 942/09, oraz z 26 stycznia 2009 r., II OZ 28/09). Towarzystwo nie wykorzystało przewidzianych prawnie możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych służących prowadzeniu statutowej działalności. W ten sposób strona dobrowolnie pozbawiła się środków, z których mogłaby pokryć koszty postępowania. Okoliczność takiego zorganizowania działalności, która nie uwzględnia m.in. pozyskiwania sponsorów, czy prowadzenia działalności gospodarczej i obejmuje finansowanie wyłącznie z pobieranych składek członkowskich, nie jest wystarczająca dla wykazania, że podjęto starania o uzyskanie środków finansowych. Ponadto z historii operacji dla rachunku Stowarzyszenia wynika między innymi, że M. S. zwracał sobie wyłożone wcześniej na działalność podmiotu środki (przelew z 14 czerwca 2011 r. na kwotę 770,94 zł.). Można więc wywnioskować, że taki system finansowania działalności Stowarzyszenia funkcjonuje i nawet jeżeli aktualnie nie posiada ono wystarczającej kwoty na uiszczenie wpisu sądowego, wyłożona na ten cel przez członka Stowarzyszenia suma będzie mogła zostać następnie mu zwrócona. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. W tej sytuacji należało dojść do wniosku, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Towarzystwu prawa pomocy. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało postanowić jak w sentencji.