IV SA/Wa 1572/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant A. D., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego rolników uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Decyzją z dnia (...) lutego 2005r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, działając na podstawie przepisu art. 36 oraz art. 3a ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity: Dz. U. z 1998r., Nr 7, poz. 25 ze zm.) stwierdził ustanie, od dnia 1 kwietnia 1992r., ubezpieczenia społecznego w stosunku do W. P. Przyczyną ustania ubezpieczenia było podjecie (od dnia 20 września 1988r.) pozarolniczej działalności gospodarczej przez rolnika. Od decyzji tej skarżący nie wniósł odwołania, jednakże złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją. Decyzją z dnia (...) maja 2007r. organ ten umorzył postępowanie w sprawie "zmiany decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników z dnia (...) lutego 2007r.". Jako podstawę prawną decyzji organ powołał art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 25, poz. 137 ze zm.) i art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził natomiast, że termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji tj. jeden miesiąc od dnia jej otrzymania. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie znalazł podstaw do zmiany zajętego stanowiska. Organ nie zakwestionował zarówno podstawy jak i uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Powyższą decyzję W. P. zaskarżył do sądu administracyjnego. Skarżący w uzasadnieniu skargi skupił się na wadliwości decyzji w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego (z dnia [...] lutego2005r.). Jego zdaniem decyzja ta wydana została bez podstawy prawnej, a w związku z tym dotknięta jest wadą skutkującą stwierdzeniem jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Kwestionując legalność zaskarżonej decyzji skarżący podniósł, że nie spełnia ona wymogów określonych w art. 107 k.p.a., ponieważ nie posiada "uzasadnienia faktycznego ani prawnego". W przekonaniu strony naruszenie art. 107 k.p.a. nastąpiło poprzez nie przeprowadzenie przez organ kontroli decyzji z punktu widzenia przesłanek skutkujących stwierdzeniem jej nieważności. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Według art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będą jednak związany zarzutami i wnioskami skarżącego. Uwzględnia więc z urzędu naruszenia prawa, których nie dostrzegła strona wnosząca skargę. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Skarga jest zasadna, albowiem decyzja umarzająca - jako bezprzedmiotowe - postępowanie w sprawie wznowienia postępowania w przedmiocie ustania ubezpieczenia społecznego nie znajduje podstaw ani w dyspozycji art. 105 k.p.a., stanowiącego proceduralną podstawę takich decyzji, ani też w przepisach prawa normujących postępowanie nadzwyczajne. Poddana kontroli Sądu decyzja wydana została na podstawie przepisu art. 105 § 1 k.p.a. W jej sentencji organ stwierdził, że "utrzymuje w mocy decyzje o umorzeniu postępowania w sprawie zmiany decyzji o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników." Lektura sentencji decyzji wskazuje więc, że zamiarem organu administracji było umorzenie postępowania wszczętego z wniosku o zmianę decyzji w sprawie ustania ubezpieczenia społecznego w stosunku do W. P. Przyjąć więc trzeba, że organ uznał, iż brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego (sprawy administracyjnej w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a.), a w konsekwencji postępowanie w tym zakresie jest bezprzedmiotowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że nie można umorzyć postępowania administracyjnego w sprawie, jeżeli strony tego postępowania zainteresowane były rozstrzygnięciem sprawy co do jej istoty. Umorzenie postępowania przed organem administracji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie było bezprzedmiotowe. Jeżeli jednak istnieje stan faktyczny, podlegający uregulowaniu przez organ administracji, na wniosek strony, bądź z urzędu, postępowanie nie może być uznane za bezprzedmiotowe. Brak ustawowej przesłanki uwzględnienia zgłoszonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne, nie czyni tego postępowania bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. , lecz oznacza jedynie bezzasadność żądania strony. Takie stanowisko judykatury jest zresztą oczywistą i konieczną konsekwencją jednoznacznej w tej mierze treści przepisów zamieszczonych w art. 105 k.p.a. Organ administracji państwowej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się ono bezprzedmiotowe (§ 1). Może także umorzyć postępowanie, jeżeli wystąpi o to strona, na której żądanie postępowanie zostało wszczęte, a nie sprzeciwiają się temu inne strony i nie jest to sprzeczne z interesem społecznym. Nie może umknąć uwadze, że z wnioskami płynącymi z rozstrzygnięcia (sentencji) decyzji w żaden sposób nie koreluje jednak jej uzasadnienie. Innymi słowy - uzasadnienie decyzji w żaden sposób nie dotyczy zawartego w niej rozstrzygnięcia. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w skąpym objętościowo i merytorycznie uzasadnieniu podał bowiem, że przedmiotem jego rozstrzygania był wniosek o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Stwierdził, że został on złożony z uchybieniem terminu określonego w przepisie art. 148 § 1 i 2 k.p.a. Z uzasadnienia decyzji wynika wiec, że przedmiotem rozważania organu stanowiło żądanie wznowienia postępowania. Nie można więc twierdzić, ze brak było przedmiotu postępowania administracyjnego. Żądanie wznowienia postępowania należało rozpoznać w świetle art. 145 i nast. k.p.a. W przypadku stwierdzenia, że wniosek o wznowienie postępowania nie przywołuje ustawowych przesłanek wznowienia, enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. organ administracji zobowiązany był, na podstawie art. 149 k.p.a., do wydania decyzji odmawiającej wznowienia postępowania. Taki sam skutek powinien nastąpić, gdy strona nie zachowała terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania przewidzianego w art. 148 k.p.a. Niespełnienie przez podmiot ustawowych przesłanek do żądania wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym (wznowienia postępowania) z uwagi na uchybienie terminu do złożenia podania o wszczęcie postępowania, nie mogłoby więc oznaczać bezprzedmiotowości tego postępowania dającej podstawę do jego umorzenia. Byłoby jedynie podstawą do wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.) Wbrew zapatrywaniu organu orzekającego w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z tych przyczyn uzasadniających umorzenie postępowania. Jego przedmiotem było bowiem - jak wynika z uzasadnienia decyzji - żądanie wznowienia postępowania. Nie występowały zaś okoliczności powodujące bezprzedmiotowość tak sformułowanego żądania i nie zostało też ono cofnięte przez wnioskodawcę. Wobec podania przez stronę konkretnej podstawy wznowieniowej organ powinien zbadać, czy istnieją podstawy wznowienia i rozstrzygniecie w tym przedmiocie zawrzeć w sentencji decyzji, nie zaś w jej uzasadnieniu. Skoro w rozpoznawanej sprawie nie wykazano przesłanka bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, wszczętego wnioskiem o wznowienie postępowania, to decyzja umarzająca postępowanie narusza art. 105 § 1 k.p.a. Dotknięta taką wadliwością decyzja podlega uchyleniu, albowiem naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie przesłanek orzekania decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.) mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Ustosunkowując się do zarzutów skargi podnieść trzeba, ze wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Podkreślić w tym miejscu należy, że naruszenia przepisów postępowania administracyjnego uzasadniające wznowienie postępowania, określone w art. 145 k.p.a., nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji /tak NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 marca 1988 r., I SA 636/87 - ONSA 1998 Nr 1 poz. 45 oraz w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 sierpnia 1990 r., IV SA 543/90 - ONSA 1991 Nr 1 poz. 1/. Stwierdzenie nieważności decyzji oraz wznowienie postępowania uregulowane są na zasadzie wyłączności, co oznacza, że usunięcie określonego rodzaju wady decyzji może nastąpić tylko i wyłącznie we właściwym trybie i przez uprawnione do tego organy. Wznowienie postępowania administracyjnego służy do usunięcia skutków wad procesowych, zaś postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji służy usunięciu wad samej decyzji. Nie jest zatem dopuszczalne, aby podstawą stwierdzenia wznowienia postępowania uczynić wadę skutkującą stwierdzeniem nieważności decyzji. Nie można też za podstawę stwierdzenia nieważności uznać wadę skutkującą wznowieniem postępowania. W konsekwencji zarzuty skargi odnoszące się do stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą być rozważane w niniejszym postępowaniu. Mając na uwadze wskazane uchybienie przepisom postępowania, których stopień ocenić należy jako mogący mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. i art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nie orzeczono ze względu na brak stosownego wniosku uprawnionego podmiotu.