IV SA/Wa 1577/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska - Pietrzak, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Agnieszka Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2008 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę - Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy zaskarżoną przez S. M. decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] kwietnia 1993 r. W uzasadnieniu Minister wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. przywrócony został termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej pismem organu naczelnego z dnia [...] kwietnia 1993 r, uznanym za decyzję administracyjną, bowiem posiadło ono elementy typowe dla decyzji wydanej w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. Wskazaną wyżej decyzją odmówiono A. S. stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G., Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] marca 1960 r., orzekającej o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej położonej w G., zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w S., KW nr [...], dawniej G., wykaz [...], na właściciela K. S. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że podstawę prawną przejęcia wspomnianego gospodarstwa rolnego stanowiły przepisy art. 9 ust. 1 (obecnie art. 16 ust. 1) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (t.j. Dz. U. z 1989 r., Nr 58, poz. 348 oraz z 1990 r., Nr 34, poz. 198). Organ ustalił, iż K. S. - właściciel nieruchomości ziemskiej o pow. 94, 25 ha, położonej we wsi G., w grudniu 1948 r. przekazał nieruchomość wraz z zabudowaniami w zagospodarowanie byłemu Urzędowi Gminy B. od dnia 1 stycznia 1949 r, sam natomiast opuścił G. i zamieszkał na terenie powiatu [...] w województwie [...]. Część gruntów została przekazana przez miejscowe władze w użytkowanie indywidualnym rolnikom, a w dniu [...] listopada 1953 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. przekazało je Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu - Zespół [...] w S. Organ wskazał, iż tego rodzaju władanie trwało także w dniu 5 kwietnia 1958 r., tj. w dniu wejścia w życie powołanej powyżej ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Powyższe okoliczności - zdaniem organu - sprawiły, że zaistniały przesłanki do przejęcia przedmiotowej nieruchomości na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., bowiem do dnia 5 kwietnia 1958 r. nieruchomość pozostawała we władaniu Państwa. Minister stwierdził, iż w stosunku do opisanej nieruchomości nie miał zastosowania przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., dotyczący wyłączenia z przejęcia nieruchomości oddanych w zagospodarowanie, bowiem z przeprowadzonej analizy materiału dowodowego nie doszukano się dowodów świadczących o przejęciu nieruchomości w zagospodarowanie w trybie obowiązującego wówczas dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 59). Zdaniem organu, nawet gdyby taki fakt miał miejsce, to nieruchomość przejęta w zagospodarowanie na podstawie wspomnianego dekretu nie podlegała już działaniu wydanego później nowego aktu, tj. dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych. Minister, powołując się na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r. wskazał, iż przejęcie na własność Państwa nieruchomości położonej w G. nastąpiło zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. W skardze na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. S. M., reprezentowany w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, iż decyzja Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia [...] marca 1960 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem skarżącego w konsekwencji powyższej argumentacji - zostały naruszone art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw, związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, w związku z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, w związku z przepisami dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, w szczególności przepisów art. 1,6,7 dekretu. Skarżący zarzucił błędną wykładnię wyżej wymienionych przepisów polegającą na przyjęciu, że jeżeli nieruchomość została przekazana przez właściciela w zagospodarowanie przed wejściem w życie dekretu, a następnie - po wejściu w życie dekretu - przekazana w użytkowanie Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu, to nie podlega wyłączeniu spod nacjonalizacji w trybie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. W ocenie skarżącego przepisom dekretu podlegało przekazywanie w użytkowanie nie tylko tych nieruchomości, które były odbierane ich właścicielowi, lecz także te, które były odbierane każdemu innemu posiadaczowi gruntu. Skarżący w uzasadnieniu wskazał, iż nie kwestionuje ustaleń faktycznych, a nie zgadza się jedynie z wykładnią prawa materialnego. Skarżący wskazał, że niedopuszczalne było wydanie decyzji wywłaszczeniowej w oparciu o przepis art. 9 ustawy z 1958 r. w sytuacji, gdyby taka decyzja miała dotyczyć gruntów, o których mowa w art. 2 ustawy z 1957 r. Skarżący wskazał, że jeżeli dana nieruchomość została przekazana w użytkowanie oraz przekazanie w użytkowanie zostało dokonane w oparciu o przepisy dekretu z 1953 r. to niedopuszczalne było wydanie decyzji o wywłaszczeniu na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z 1958 r. Skarżący zarzucił, że niezasadne jest stanowisko organu, zgodnie z którym przepisom dekretu podlegały tylko i wyłącznie te nieruchomości, które były odbierane bezpośrednio właścicielowi. Skarżący - powołując się na przepis art. 1 dekretu -wskazał, że dekret odnosi się nie tylko do nieruchomości znajdujących się we władaniu właścicielskim, ale do wszystkich nieruchomości, także tych, które były dzierżawione bądź użytkowane przez inne osoby niż właściciel. W ocenie skarżącego, przedmiotem weryfikacji prowadzonej przez organy administracji publicznej były nie tylko nieruchomości władane bezpośrednio przez właściciela, a także znajdujące się we władztwie innych podmiotów, niezależnie od podstawy władania nimi, a w szczególności organy sprawdzały czy osoby fizyczne, którym przekazano nieruchomości odebrane uprzednio ich właścicielom podołały obowiązkom ich należytego zagospodarowania. Skarżący wskazał, iż taka sytuacja wystąpiła w przypadku K. S., którego nieruchomość oddano na próbę drobnym rolnikom, a po wejściu w życie dekretu ustalono, że nie podołali oni ciężarowi należytego zagospodarowania. W wyniku takich ustaleń przekazano następnie sporną nieruchomość Państwowemu Gospodarstwu Rolnemu w S. Skarżący podkreślił, że przepis art. 9 ust. 2 ustawy z 1958 r. posługuje się wyłącznie przesłanka o charakterze przedmiotowym i dotyczy jedynie określonej kategorii gruntów, a nacjonalizacji w trybie art. 9 ustawy z 1958 r. nie podlegały grunty przekazane w użytkowanie na podstawie dekretu, niezależnie od tego, czy przekazanie w użytkowanie nastąpiło po ich odebraniu poprzedniemu właścicielowi czy też innymi osobom. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wcześniej wyrażone stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153 , poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kierując się powyższymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych wyżej ustaw, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a skarga podlega oddaleniu. Na wstępie należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie przedmiotem sporu nie były okoliczności faktyczne ustalone przez organ administracji publicznej, lecz wykładania przepisów prawa materialnego. Podstawę prawną przejęcia nieruchomości rolnej położonej w G., o pow. [...] ha stanowił przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z Nr 17, poz. 71), który przewidywał, że nieruchomości rolne i leśne, objęte we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, przejmuje się na własność Państwa bez względu na ich obszar, jeżeli znajdują się one nadal we władaniu Państwa lub zostały przekazane przez Państwo w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym. Nieruchomości te przejmuje się bez odszkodowania, a długi i ciężary zabezpieczone na tych nieruchomościach umarza się, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie w mocy uznane zostanie za niezbędne. W niniejszej sprawie ocenie podlegał również ust. 2 powołanego wyżej przepisu art. 9, który stanowił, że przepis ust. 1 nie dotyczy gruntów wymienionych w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o uchyleniu dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 173) oraz gruntów objętych we władanie Państwa na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Odnośnie wykładni powyższego przepisu organ administracji publicznej słusznie wskazał na uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lutego 1991 r. (W 5/90, OTK 1991/1/18), gdzie stwierdzono, że w świetle art. 16 ust. 1 (art. 9 wg dawnej numeracji) ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. z 1989 r. Nr 58, poz. 348, z 1990 r. Nr 34, poz. 198) o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnych i leśnych (z wyjątkiem określonych w art. 16 ust. 2 ustawy) decydują wyłącznie przesłanki wymienione w powołanym przepisie, a mianowicie: a) objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r., oraz b) pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym - bez względu na okoliczności, w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. Przejęciu na własność Państwa podlegają także te nieruchomości, których właściciele do dnia 5 kwietnia 1958 r. dawali wyraz woli odzyskania swej nieruchomości, względnie z przyczyn obiektywnych od siebie niezależnych nie mieli możliwości dochodzenia swoich praw. Biorąc pod uwagę powyższe wskazania - w niniejszej sprawie nie ulegało zatem wątpliwości, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 5 kwietnia 1958 r. pozostawała we władaniu Państwa. Skoro nieruchomość została przed dniem 5 kwietnia 1958 r. objęta we władanie Państwa i pozostawała w jego władaniu, to zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. Argument skarżącego, iż przedmiotowa nieruchomość podlegała pod działanie art. 9 ust. 2 wymienionej ustawy, co w konsekwencji spowodowałoby jej wyłączenie spod działania art. 9 ust. 1 - nie zasługuje, na uwzględnienie. W ocenie skarżącego sporna nieruchomość była przekazana w użytkowanie w trybie dekretu z dnia 9 lutego 1953 r. o całkowitym zagospodarowaniu użytków rolnych, co dyskwalifikowałoby decyzję wywłaszczeniową. Tego rodzaju stanowisko nie jest uzasadnione, bowiem - jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, którego zresztą skarżący nie kwestionował -objęcie spornej nieruchomości przez Państwo nastąpiło z dniem 1 stycznia 1949 r. , zatem 4 lata przed wejściem w życie wspomnianego dekretu. Biorąc pod uwagę, że nieruchomość została przekazana w zagospodarowanie już w 1949 r. nie można w stosunku do niej stosować przepisu art. 9 ust. 2 . Decydujący dla oceny spełnienia przesłanki z art. 9 ust. 2 jest fakt i moment objęcia nieruchomości przez Państwo. Skoro tego rodzaju czynność nastąpiła przed dniem wejścia w życie dekretu, nie ma ona znaczenia dla oceny sytuacji prawnej nieruchomości, analizowanej z punktu widzenia spełnienia przesłanek z art. 9 ust. 1. Należy również stwierdzić, że przepis art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego ma zastosowanie w stosunku do nieruchomości, których Państwo nie jest właścicielem, ale które pozostają w jego władaniu. Decydujące znaczenie ma czy w dniu 5 kwietnia 1958 r. przedmiotowa nieruchomość była we władaniu Państwa, a jak wynika z ustalonego stanu faktycznego - w rozpoznawanej sprawie tego rodzaju okoliczność wystąpiła. Ponieważ w sprawie nie wystąpiły również przesłanki wskazujące na to, że w stosunku do przedmiotowej nieruchomości miały zastosowanie przepisy dekretu z dnia 30 marca 1945 r. o przymusowym zagospodarowaniu użytków rolnych (Dz. U. nr 11, poz. 59) to nie można mówić, aby nieruchomość podlegała działaniu przepisu art. 9 ust. 2 . Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy P.p.s.a.