IV SA/Wa 1594/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Katarzyna Golat, Protokolant spec. Karolina Nawrocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2018 r. sprawy ze skargi P. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej oddala skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] po rozpatrzeniu wniosku P. R. utrzymał w mocy decyzją własną z dnia [...] marca 2017 r. Nr [...] o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej. Decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej. Decyzją Szefa Urzędu z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] odmówiono stronie przyznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy skarżone rozstrzygnięcie decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...]. W dniu 6 marca 2017 r. zainteresowany wystąpił do Szefa Urzędu z wnioskiem o uchylenie w trybie art. 154 kpa decyzji o odmowie przyznania przedmiotowego. W sprawie wydano decyzję odmowną w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej w dniu [...] marca 2017 roku nr [...]. Strona w ustawowym terminie wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ ocenił, że wniosek strony o uchylenie decyzji nie jest zasadny i nie zasługuje na uwzględnienie. Wyjaśnił, że zarówno w judykaturze, jak i w literaturze wyrażany jest pogląd, który znajduje odzwierciedlenie w art. 16 kpa, iż podstawową cechą aktu administracyjnego jest domniemanie jego trwałości, z czego wynika, iż decyzja ostateczna może zostać wzruszona jedynie w trybie i przypadkach określonych w Kodeksie. Jednym z takich wyjątków jest przepis art. 154 kpa, zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydal, jeżeli przemawia za tym interes społeczny łub słuszny interes strony. Bezspornym jest, iż decyzja z dnia [...] .08.2016 r. utrzymująca w mocy decyzję o odmowie potwierdzenia statusu nie tworzy dla strony żadnych praw, dlatego też mogłaby być wzruszona w myśl art. 154 kpa tylko wówczas, gdyby strona wykazała istnienie interesu społecznego lub słusznego interesu własnego. Wprawdzie w doktrynie, jak i w judykaturze nie ma definicji interesu społecznego lub słusznego interesu własnego, tym niemniej art. 6 kpa statuujący zasadę praworządności stanowi, iż organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa. Wobec powyższego w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do przyznania statusu działacza lub osoby represjonowanej, zobowiązane są do podjęcia decyzji o ich odmowie. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ wskazał, że nie można uznać za słuszny interes strony w świetle art. 154 kpa, jej dążenia do innej oceny przez organ tego samego stanu faktycznego sprawy, który był już przedmiotem rozpoznania przez ten organ w postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją - tj. w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...].08.2016 r. Postępowanie to służy weryfikacji decyzji tylko z jednego punktu widzenia tj. czy za zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony przy czym słuszny interes strony nie może być rozumiany jako kwestionowanie decyzji bo jest ona wadliwa merytorycznie i tym samym krzywdząca dla strony. Organ przy podjęciu niniejszej decyzji wziął pod uwagę, iż przesłania wymagania interesu społecznego łub słusznego interesu strony (art. 154 § muszą być ustalone w konkretnej sprawie i muszą zyskać zindywidualizowaną treść, wynikającą ze stanu faktycznego i prawnego sprawy (wyrok NSA z dnia 23 lutego 2007 r., I OSK 553/06). Organ zauważył, że w trakcie prowadzenia postępowania zwyczajnego ustalono w sposób prawidłowy, że załączone przez stronę do wniosku dokumenty i oświadczenia nie potwierdzają spełnienia przesłanek opisanych w art. 2 oraz 3 ustawy o działaczach (...), a wobec powyższego niemożliwe jest obecnie uznanie, że przemawia za uchyleniem decyzji ostatecznej interes społeczny lub słuszny interes strony. W toku obecnego postępowania organ jedynie bada czy w sprawie mają zastosowanie przesłanki wymienione w art. 154 kpa. Z tych względów mając na uwadze treść wskazanych powyżej przepisów oraz okoliczności faktycznych Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych rozstrzygnął, jak na wstępie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł P. R. domagając się przyznania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący wyjaśnił, że zarówno w jego słusznym interesie, jak też w interesie społecznym istotna jest pamięć w [...] i w szkole "[...]" o jego wystąpieniu 3 maja 1973 r. na rzecz wolności i demokracji. Zdaniem skarżącego każdy obywatel miasta i uczeń powinien wiedzieć jak było w PRL, a więc kto był bohaterem, a kto zdrajcą. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Postępowanie prowadzone na podstawie tego przepisu jest postępowaniem nadzwyczajnym, którego przedmiotem - w przeciwieństwie do postępowania zwykłego - nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji wydanej już decyzji ostatecznej z jednego tylko punktu widzenia, a mianowicie, czy za jej zmianą (uchyleniem) przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony. Do organu administracji orzekającego w sprawie należy wyłącznie ocena czy w konkretnej sytuacji interes społeczny lub słuszny interes strony przemawia za wzruszeniem decyzji ostatecznej. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza w drodze decyzji administracyjnej Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy. Stosownie do treści art. 4 tej ustawy status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Przesłanki pozytywne, których spełnienie jest konieczne, by mogła zostać wydana pozytywna decyzja potwierdzająca status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych określone zostały w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Według art. 3 ustawy osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956 -1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154, z późn. zm.) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2014 r. poz. 1075), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W materiale dowodowym sprawy znajduje się decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] października 2015 r. stwierdzająca, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym nie zachodziła negatywna przesłanka wykluczająca uzyskanie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej z powodów politycznych o przyznanie którego wystąpił skarżący. Jednakże powyższa decyzja Prezesa IPN nie potwierdza, iż strona spełniała przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W piśmie z dnia 16 lutego 2016 r. IPN na wniosek organu wyjaśnił, że w zasobach archiwalnych IPN znajduje się jedynie informacja, że skarżący został zatrzymany [...] czerwca 1983 r. w m. [...] przez [...] Brygadę WOP w [...] przy próbie nielegalnego przekroczenia granicy z [...], a wszczęte w tej sprawie dochodzenie zostało umorzone postanowieniem Prokuratury Rejonowej w [...] z [...] sierpnia 1983 r. Organ wydając ostateczną decyzję odmawiającą skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych ocenił, że wskazane przez niego okoliczności i przedstawione dokumenty, nie potwierdzają spełnienia przesłanek wymienionych w art. 2 i 3 przedmiotowej ustawy. Skarżący we wniosku powoływał się na represje odniesione w szkole średniej (grożenie przez nauczyciela surowymi konsekwencjami i obniżenie oceny ze sprawowania) w związku z założeniem przez skarżącego białoczerwonej opaski na rękę z okazji rocznicy Konstytucji 3 – go Maja w 1973 r., a także na zdarzenie związane z jego pobiciem w 1975 r. w Wyższej Szkole [...]. Okoliczności te nie wskazują na prowadzenie działalności lub podleganie represjom w rozumieniu przepisów ustawy, co nie pozwoliło organowi na przyznanie wnioskodawcy określonych w ustawie statusów, w sytuacji gdy IPN nie odnalazł żadnych dokumentów dotyczących prowadzenia przez wnioskodawcę działalności opozycyjnej lub podlegania represjom w rozumieniu przepisów ustawy. W świetle powyższego, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja odpowiada prawu, gdyż zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła okoliczności umożliwiających wzruszenie zaskarżonej decyzji, bowiem organ nie dopuścił się ani błędnej wykładni obowiązujących przepisów prawa, ani też błędnej subsumcji przepisu art. 154 K.p.a. Zmiana decyzji ostatecznej w trybie art. 154 K.p.a. nie może prowadzić do wydania decyzji sprzecznej z prawem. Słuszny interes strony musi być interesem znajdującym oparcie w przepisach prawa. Zarówno organy administracyjne, jak i Sąd pozostają związane bezwzględnie obowiązującymi przepisami prawa, czyli w niniejszej sprawie - ustawą z dnia 20 maja 2015 r. o działaczach antykomunistycznych oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych i nie mogą rozstrzygać sprawy w oparciu o osobiste odczucia skarżącego. Przyznanie stronie wnioskowanego statusu, w sytuacji gdy nie spełnia ona ustawowych warunków do jego przyznania stanowiłoby naruszenie art. 5 ust. 1 w zw. z 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Sąd podkreśla, że przesłanką zmiany decyzji w trybie art. 154 k.p.a. nie jest jakikolwiek interes strony, ale "słuszny interes strony". Nie może być uznany za słuszny, taki interes strony, który prowadziłby do naruszenia przepisów prawa. Wydanie zaś orzeczenia sprzecznego z przepisami ustawy byłoby również sprzeczne z interesem społecznym. Decyzja odmawiająca potwierdzenia skarżącemu statusu osoby represjonowanej nie była decyzją uznaniową, przy wydaniu której organ dysponował "luzem decyzyjnym". Przesłanki pozytywne, których spełnienie jest konieczne, by mogła zostać wydana pozytywna decyzja potwierdzająca status osoby represjonowanej z powodów politycznych określone zostały w art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy. Przesłanki te w dacie wydania kontrolowanej decyzji nie uległy zmianie, a więc także aktualnie organ nie uzyskał możliwości innego sposobu załatwienia sprawy przy uwzględnieniu argumentacji strony i jej subiektywnego przekonania o doznanych dolegliwościach w czasach PRL. Dlatego Sąd uznając, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę.