IV SA/Wa 1616/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski, Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi A. C. i Z. C. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania - oddala skargę - Zaskarżonym Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] czerwca 2011 r. zawieszające postępowanie w sprawie z wniosku A. C. i Z. C. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] marca 2011 r. Wskazane postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: 1. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Minister Gospodarki odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] grudnia 1951 r. na podstawie którego zostało przejęte na rzecz Skarbu Państwa m.in.: przedsiębiorstwo pn. "F." w C. w części dotyczącej przejęcia tego przedsiębiorstwa w takim zakresie, w jakim Skarb Państwa przejął należący w chwili wydania tego orzeczenia do M. C. udział w wysokości 99/160 w nieruchomości położonej w C., przy ul. [...], stanowiącej obecnie dz. nr [...] o pow. 0,3515 ha objętą księgą wieczystą [...]. 2. Pismem z dnia 14 kwietnia 2011 r. A. C. i Z. C. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy. 3. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. Minister Gospodarki zawiesił postępowanie. 4. Pismem z dnia 16 czerwca 2011 r. (data stempla pocztowego) A. C. i Z. C. wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy w związku z wydanym dnia [...] czerwca 2011 r. postanowieniem o zawieszeniu postępowania. 5. Wymienionym na wstępie postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. Minister Gospodarki na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i art. 141 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 tj. ze zm.), zwanej dalej "Kpa" utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] czerwca 2011 r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Minister wskazał, że przesłanką zawieszenia postępowania jest konieczność ustalenia pełnego kręgu stron postępowania, a więc wykazania następstwa prawnego po M. C., co do nieruchomości o pow. 3.504 m2 położonej w C. przy ul. [...]. Powyższe może nastąpić wyłącznie przez uzyskanie orzeczenia sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku. Dla wykazania praw wynikających ze spadkobrania nie jest wystarczające bowiem oświadczenie wnioskodawcy lub uczestnika, że jest zstępnym byłego właściciela. Wskazano dalej, że interes prawny w sprawach oceny legalności orzeczeń nacjonalizacyjnych mają spadkobiercy właścicieli przejętego mienia. W toku postępowania ustalono, że właścicielami znacjonalizowanej nieruchomości o pow. 3.504 m2 byli spadkobiercy Z. M. oraz E. L., tj.: M. C. i C. L. Współwłaścicielka w/w mienia M. C. zmarła 16 września 2003 r. w Izraelu (dowód: orzeczenie Sądu Rabinackiego w T. z dnia [...] czerwca 2006 r., nr sprawy [...]), a więc zgodnie z art. 30 § 4 Kpa w całość praw do spadku przysługującego zmarłej wstąpili wszyscy jej następcy prawni. Wnioskodawcy przedłożyli do akt sprawy postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lipca 2010 r., sygn. akt [...] które uznaje za skuteczne na obszarze Polski orzeczenie o nabyciu spadku Sądu Rabinackiego w T. z dnia [...] czerwca 2006 r., nr sprawy [...] jednakże z wyłączeniem praw rzeczowych na nieruchomościach położonych w Polsce oraz praw wynikających z najmu, dzierżawy i innych stosunków dotyczących używania takich nieruchomości. Dlatego też, Minister wystąpił do wnioskodawców o nadesłanie postanowienia Sądu polskiego stwierdzającego nabycie spadku po M. C., w zakresie nieruchomości położonej w C., przy ul. [...], celem wykazania objęcia masy spadkowej po M. C., w zakresie w/w nieruchomości (i związanych z nią praw i roszczeń), która została znacjonalizowana wraz z przedsiębiorstwem "F.". W odpowiedzi nadesłano kopię wniosku złożonego do Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] kwietnia 2011 r. o stwierdzenie nabycia spadku po M. C., co do nieruchomości położonych w Polsce. Minister zawieszając postępowanie, podzielił stanowisko Sądu Apelacyjnego w K., że uzyskanie rozstrzygnięcia w odniesieniu do nieruchomości położonej w Polsce (przy stwierdzeniu nabycia spadku) należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej. Uzyskanie zaś rozstrzygnięcia w tym przedmiocie może nastąpić, wyłącznie w innym trybie niż uznanie orzeczenia sądu zagranicznego, czemu Sąd Apelacyjny dał wyraz w treści orzeczenia. Generalną zasadą jest bowiem, że orzeczenie sądu zagranicznego o stwierdzenie nabycia spadku może być uznane w Polsce jedynie w zakresie majątku spadkowego znajdującego się za granicą. Jest to wyjątek od reguły, gdyż stwierdzenie nabycia spadku powinno dotyczyć całego spadku. Powyższą regułę ogranicza bowiem silniejsza zasada orzekania przez sądy polskie w granicach jurysdykcji krajowej. Zatem w sytuacji gdy jurysdykcja Sądu polskiego obejmuje jedynie część majątku spadkowego spadkodawcy zmarłego za granicą, a mianowicie nieruchomości położonej w Polsce, sąd Polski ogranicza rozstrzygnięcie nabycia spadku tylko do tej części majątku spadkowego. Skoro w myśl art. 11102 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296), dalej jako "Kpc", wyłącznie sądom polskim przysługuje jurysdykcja krajowa w sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym, a dotyczących praw rzeczowych na nieruchomościach położonych w Polsce, dlatego też do katalogu tych spraw należy również sprawa o nabycie spadku po cudzoziemcu, który był współwłaścicielem nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem zasadne było zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. i Z. C. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - naruszenie art. 28 Kpa w zw. z art. 922 § 1 i art. 1027 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej jako "Kc"), a także w zw. z art. 1145 § 1 i art. 1148 Kpc poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że Skarżący nie wykazali interesu prawnego, uprawniającego ich do żądania podjęcia czynności przez organ administracji, - ar. 97 § 1 pkt 4 Kpa poprzez przyjęcie, że konieczne jest zawieszenie postępowania do czasu ustalenia pełnego kręgu stron postępowania, a więc wykazania następstwa prawnego po M. C., co do przedmiotowej nieruchomości, które może nastąpić wyłącznie w drodze orzeczenia sądu powszechnego, - art. 75 § 1 oraz art. 80 Kpa poprzez uznanie, że istotne w sprawie okoliczności można udowodnić wyłącznie określonymi środkami dowodowymi oraz bezzasadne odmówienie wiarygodności i mocy dowodowej dokumentom przedkładanym w postępowaniu przez Skarżących, skutkujące przyjęciem, że Skarżący nie wykazali następstwa prawnego po M. C. W oparciu o powyższe naruszenia wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego w nim mocy postanowienia z dnia [...] czerwca 2011 r. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postępowanie spadkowe, którego przedmiotem objęta byłaby nieruchomość położona w Polsce nie może być aktualnie przeprowadzone, a to z uwagi na treść art. 1108 § 2 Kpc. Postępowanie spadkowe nie jest bowiem możliwe do przeprowadzenia bez wcześniejszego stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizującego położoną w C. nieruchomość. Podkreślono, że bezpośrednim przedmiotem zawieszonego postępowania nie jest prawo własności, lecz stwierdzenie nieważności wadliwej decyzji administracyjnej, a w związku z tym nie może być kwalifikowane jako dotyczące praw rzeczowych na nieruchomości. Wskazano, że do spraw objętych jurysdykcją wyłączną sądów polskich na mocy art. 11102 Kpc należeć będzie sprawa o nabycie spadku po cudzoziemcu, który był współwłaścicielem nieruchomości położonej w Polsce wyłącznie, gdy nieruchomość wchodziła w skład spadku po cudzoziemcu w chwili jego śmierci, a nie, jeśli kiedykolwiek był on właścicielem nieruchomości. Strona nie jest w stanie uzyskać postanowienia o stwierdzenie nabyciu spadku dotyczącego nieruchomości położonych w Polsce, gdyż w chwili śmierci spadkodawca nie był właścicielem takich nieruchomości. W ocenie Skarżących, ich interes prawny w żądaniu zbadania legalności decyzji administracyjnej dotyczącej majątku ich poprzedniczki prawnej przejętego na własność Skarbu Państwa nie stanowi realizacji prawa rzeczowego do nieruchomości - bez względu na przedmiot i skutki zaskarżenia decyzji administracyjnej. Rozstrzygnięcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej nigdy nie powoduje bowiem przyznania prawa własności, czy innego prawa rzeczowego czy posiadania, a jedynie może, w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji, przywrócić stan prawny istniejący przed wydaniem nieważnej decyzji. Dlatego też orzeczenie Sądu Apelacyjnego uznające orzeczenie Sądu Rabinackiego było wystarczającym dowodem wskazującym na przejścia praw po M. C. na Skarżących (w tym również umożliwiającym wystąpienie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych). Wskazano, że Kpa nie wprowadza formalnej teorii dowodów, tj.: udowadniania pewnych faktów za pomocą określonych dowodów, a zatem niedopuszczalne było działanie Ministra polegające na przyjęciu, iż jedynym dokumentem mogącym wskazywać następstwa prawne po współwłaścicielu znacjonalizowanej nieruchomości jest postanowienie spadkowe, wydane przez polski sąd powszechny. Skarżący na koniec wskazali, iż nie kwestionują konieczności ustalenia następców prawnych po M. C., lecz dopiero wydanie przez Ministra decyzji w przedmiocie orzeczeń nacjonalizacyjnych otworzy im drogę do wszczęcia postępowania o stwierdzenia nabycia spadku po M. C., co do nieruchomości położonych w Polsce. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazano, że spadkobierca może udowodnić swe prawa wynikające z dziedziczenia tylko postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 1027 w zw. z art. 922 i 924 Kc). Ponadto za gołosłowne uznano twierdzenia Skarżących o braku możliwości wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po M. C. co do nieruchomości położonych w Polsce, skoro nie przedłożyli do akt postępowania administracyjnego stosowanego orzeczenia, które potwierdzałoby słuszność stawianej przez nich tezy, tym bardziej jak wynika z wieloletniej praktyki organu w analogicznych stanach faktycznych postępowania takie były prowadzone i kończyły się wydaniem wymaganych przez organ postanowień. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd oddalił skargę, gdyż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż w niniejszej sprawie nie ma sporu co do stanu faktycznego, lecz wyłącznie co do oceny przyjętej przez organ administracji publicznej interpretacji przepisów. Skarżący kwestionują stanowisko Ministra, w myśl którego, dla ustalenia pełnego kręgu osób mających interes prawny w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, konieczne jest uzyskanie orzeczenia polskiego sądu powszechnego o stwierdzeniu nabycia spadku po byłej współwłaścicielce znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w zakresie nieruchomości położonych w Polsce. Ponadto zauważają, że następstwo prawne zostało wykazane na podstawie innych dokumentów, a uzyskanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku o treści wymaganej przez organ nie jest możliwe. W myśl art. 97 § 1 pkt 4 Kpa organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnieniem wstępnym jest zagadnienie prawne o charakterze materialnym, które wyłoniło się w toku postępowania administracyjnego, do rozstrzygnięcia którego właściwym jest inny organ lub sąd, a rozstrzygnięcie tego zagadnienia jest koniecznym warunkiem wydania decyzji przez organ administracyjny. Innymi słowy, treść rozstrzygnięcia innego organu lub sądu, do którego kompetencji należy wydanie takiego rozstrzygnięcia, jest koniecznym elementem podstawy rozpatrzenia sprawy i wydania decyzji przez organ administracyjny. Gdy chodzi o postępowania związane z badaniem legalności orzeczeń nacjonalizacyjnych, w judykaturze nie budziło dotąd wątpliwości, iż interes prawny w takich postępowaniach mają spadkobiercy właścicieli przejętego mienia (kwestia bezsporna). Bez znaczenia pozostaje kwestia dziedziczenia uprawnień o charakterze administracyjnym (w tym określonych roszczeń np. o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego) oraz, że masa spadkowa nie obejmuje ekspektatywy uzyskania zadośćuczynienia za przejęte z naruszeniem prawa mienie (w drodze jego zwrotu lub odszkodowania), w sytuacji gdy, do postępowań administracyjnych prowadzonych na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa stosowany jest art. 28 Kpa. Skarżący legitymują się postanowieniem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lipca 2010 r., sygn. akt [...] o uznaniu za skuteczne na obszarze Polski orzeczenia Sądu Rabinackiego w T. o nabyciu spadku po M. C. Jednakże w sentencji tego orzeczenia zastrzeżono, że uznanie nie dotyczy praw rzeczowych na nieruchomościach położonych w Polsce oraz praw wynikających z najmu, dzierżawy i innych stosunków dotyczących używania takich nieruchomości. Zatem skoro orzeczenie państwa obcego nie dotyczy nieruchomości położonej w Polsce, to wydaje się oczywistym konkluzja, iż Skarżący nie posiadają tytułu prawnego do domagania się stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, dotyczących przejęcia na rzecz Państwa nieruchomości położonej w C., przy ul. [...] której współwłaścicielką była M. C., skoro nie posiadają w tym zakresie tytułu prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1949/10, ogólnodostępny w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.qov.pn. Sąd Apelacyjny w K. odmawiając uznania orzeczenia Sądu izraelskiego co do całej masy spadkowej wskazał, że nie jest to możliwe co do dziedziczenia udziału we własności nieruchomości położonej w Polsce z uwagi na art. 1108 § 2 i art. 11102 Kpc gdyż podlega to wyłącznej jurysdykcji krajowej. Zatem uzyskanie rozstrzygnięcia w tym przedmiocie może nastąpić wyłącznie w innym trybie, niż uznanie orzeczenia sądu zagranicznego. Powyższe oznacza, że przedstawione Ministrowi orzeczenie Sądu Apelacyjnego w K. nie było wystarczające do uznania, że Skarżący weszli w prawa jakie posiadała ich poprzedniczka prawna w zakresie dotyczącym nieruchomości położonej na terenie Polski. Natomiast okoliczność tą będą mogli wykazać wyłącznie po uzyskaniu stwierdzenia nabycia spadku skutecznego także w odniesieniu do nieruchomości położonej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co czyni niezasadny zarzut naruszenia art. 28 Kpa w zw. z art. 1145 § 1 i 1148 Kpc. Skoro Skarżący w postępowaniu nie legitymowali się postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym właścicielu wywłaszczonych nieruchomości (w niniejszej sprawie właścicielce części znacjonalizowanego przedsiębiorstwa), zagadnienie nabycia spadku przez wnioskodawców było zagadnieniem wstępnym i zaistniała podstawa do zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2000 r., sygn. akt I SA 403/99, LEX nr 55739). Natomiast pozostałe zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie z następujących względów: - - wymóg przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie narusza art. 75 § 1 i art. 80 Kpa, w sytuacji gdy konkretny przepis prawa - tutaj art. 1027 Kc (spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia), wiąże określoną moc dowodową z danym dokumentem; - uzyskanie postanowienia sądu powszechnego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po M. C. co do nieruchomości położonej w Polsce jest możliwe, na co wskazuje - - praktyka mająca miejsce w innych sprawach w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, gdzie sądy wydawały stosowne orzeczenia (zob. oświadczenie organu oraz por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2010 r., sygn. akt IV SA/Wa 439/10, ogólnodostępny w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl); nie bez znaczenie pozostaje ponadto okoliczność, że Skarżący wystąpili do Sądu Rejonowego w C. dnia [...] kwietnia 2011 r. z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po M. C., co do nieruchomości położonych w Polsce, a w aktach niniejszej sprawy brak jest informacji o niedopuszczalności uzyskania przez wnioskodawców postanowienia w żądanym zakresie. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. 7