IV SA/Wa 1625/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Michał Majcher po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego J. B. o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną w ramach prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w drugiej instancji w sprawie ze skargi I. I. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do powrotu oraz zakazu ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen postanawia: odmówić przyznania wynagrodzenia Postanowieniem z dnia 17 lipca 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zwolnił I. I. od kosztów sądowych oraz ustanowił dla Skarżącego radcę prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] poinformowała o wyznaczeniu dla skarżącego radcy prawnego w osobie J. B. Wyrokiem z dnia 20 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Postanowieniem z dnia 21 listopada 2017 r. Referendarz sądowy przyznał pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie za zastępstwo prawne w postępowaniu przed sądem I. instancji. Wyznaczony pełnomocnik w dniu 19 grudnia 2017 r. (data nadania) złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. W piśmie tym zawarł wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie zostały one zapłacone w całości ani w części. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.- dalej P.p.s.a.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W orzecznictwie przyjmuje się, że pomimo literalnej wykładni art. 250 P.p.s.a. przepis ten nie nakłada na sąd (referendarza sądowego) obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod kątem jakości usług świadczonych w ramach pomocy prawnej. Wynagrodzenie może być przyznane jedynie za pomoc prawną, która była świadczona w sposób profesjonalny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjny z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. II FZ 143/10). W doktrynie wskazuje się, że przyznane wynagrodzenie obciąża Skarb Państwa, a sąd dysponując w tym zakresie środkami publicznymi odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (zob. B. Dauter [w:] S. Babiarz i inni, Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, Warszawa 2007, s. 317). Wynagrodzenie należy się bowiem za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, a za taką można uznać tylko takie działania, które zmierzają bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji strony (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 2013 r., sygn. akt II FZ 303/13, LEX nr 1318936). Stwierdzić zatem należy, że działania pełnomocnika nie powinny przyczynić się bezpośrednio do pogorszenia położenia sytuacji procesowej strony. W niniejszej sprawie Sąd wyrokiem z dnia 20 listopada 2017 r. oddalił skargę. Wyroku tego Sąd nie uzasadniał z urzędu, bowiem zgodnie z art. 141 § 2 P.p.s.a. w sprawach, w których sąd oddalił skargę, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Sąd nie doręczał odpisu sentencji wyroku z urzędu, wobec tego termin zgłoszenia przez strony wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku rozpoczął swój bieg w dniu ogłoszenia wyroku i upłynął bezskutecznie w dniu 27 listopada 2017 r. Ustanowiony w sprawie pełnomocnik nie złożył wniosku o uzasadnienie wyroku w zakreślonym terminie, lecz w dniu 19 grudnia 2017 r. złożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 177 § 4 P.p.s.a. jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie (...). Z powyższego przepisu wynika, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej ma zostać wniesiona w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej. Konieczne zatem jest podjęcie czynności, by ten termin rozpoczął w ogóle bieg – czyli złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Istotą skargi kasacyjnej jest zakwestionowanie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, zaś opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej ma potwierdzać, w świetle oceny profesjonalnego pełnomocnika, słuszność wyroku sądu I. instancji. W ocenie Referendarza zarówno w pierwszym jak i drugim przypadku jest to niemożliwe do zrealizowania bez znajomości motywów zawartych w pisemnym uzasadnieniu orzeczenia. Ustne motywy rozstrzygnięcia stanowią jedynie namiastkę uzasadnienia i ze względu na warunki jego wygłaszania nie mogą być odzwierciedleniem całokształtu stanowiska sądu w sprawie (zob. postanowienie NSA z 7 grudnia 2017 r., sygn. II OZ 1507/17). Całokształt stanowiska sądu jest odzwierciedlony zatem dopiero w pisemnym uzasadnieniu wyroku. Po zapoznaniu się z takim stanowiskiem profesjonalny pełnomocnik może podjąć decyzję o zaskarżeniu orzeczenia w drodze skargi kasacyjnej, bądź odmowie wniesienia tego środka. Złożenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jedynie na podstawie ustnych motywów podanych przez Sąd na rozprawie nie może zostać uznane za faktycznie udzieloną stronie pomoc prawną. Brak jest zatem podstaw do przyznania wyznaczonemu adwokatowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sytuacji, gdy swoim zaniechaniem w istocie pozbawił stronę skarżącą możliwości zapoznania się z pisemnymi motywami stanowiska Sądu i dalszej kolejności możliwości wniesienia skargi kasacyjnej od wydanego w niniejszej sprawie wyroku. Pomoc prawna w postępowaniu w II. instancji nie została bowiem faktycznie udzielona stronie. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 250 § 1, art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a. orzeczono jak w postanowieniu.