IV SA/Wa 1644/09
WyrokWSA w Warszawie2009-11-30
Skład orzekający: Grzegorz Czerwiński, Agnieszka Wójcik, Teresa Zyglewska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy o przejęciu gospodarstwa rolnego z urzędu za rentę, została wydana z naruszeniem prawa, w szczególności czy organ prawidłowo ocenił przesłanki do przejęcia gospodarstwa z urzędu?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organ administracji publicznej nie przeprowadził prawidłowo postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego. W szczególności, organ nie wykazał w sposób należyty, czy gospodarstwo spełniało przesłanki określone w przepisach prawa do przejęcia z urzędu, a mianowicie czy plony były niższe o co najmniej 1/3 od przeciętnych plonów we wsi, a także nie zbadał obsady bydła. Sąd uznał, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi B. S. i C. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy z 1976 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego E. S. z urzędu na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę. Skarżący zarzucali organom naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w tym nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego i nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego. Wskazywali, że decyzja została wydana bez zgody syna byłej właścicielki, który pracował w gospodarstwie, oraz że nie uwzględniono przedstawionych przez nich dowodów.Rozstrzygnięcie
Uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz zasądzenie od Ministra na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2009 r. sprawy ze skargi B. S. i C. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących B. S. i C. S. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z dnia [...] października 1976 r. Naczelnik Miasta i Gminy w Z., na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz.118), przejął z urzędu na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę, gospodarstwo rolne o pow. 5,03 ha wraz z budynkami położone we wsi J., stanowiące własność E. S.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wskazał, że z protokołu lustracyjnego gospodarstwa wynika, iż wykazuje ono niski poziom produkcji rolnej oraz, że jego właścicielka E. S. nie zamieszkuje w gospodarstwie, w związku z czym zabudowania gospodarcze są nienależycie wykorzystywane, co wpływa niekorzystne na dochód Państwa. W uzasadnieniu wskazano ponadto, iż E. S. jest w wieku emerytalnym, a praca w gospodarstwie stanowi jej główne źródło utrzymania.
Decyzją z dnia [...] września 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku B. S. i C. S. o stwierdzenie nieważności w/w decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Z., odmówił stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu organ podniósł, iż gospodarstwo spełniało wszystkie warunki do jego przejęcia na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. zatem nie występują przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji, gdyż została ona wydana zgodnie z prawem.
Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2007 r. wystąpił C. S. i B. S., zarzucając, iż postępowanie dowodowe zostało w sposób nieprawidłowy przeprowadzone przez Ministra, m.in. ze względu na błędne przyjęcie przez organ, iż gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji wskutek zaniedbania. Zdaniem skarżących gospodarstwo nie spełniało warunków skutkujących jego przejęciem na rzecz Skarbu Państwa.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego po rozpatrzeniu wniosku B. S. i C. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2007 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu, przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy organ wskazał, iż decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w Z. wydana została na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Zgodnie z art. 9 ust. 2 w/w ustawy gospodarstwo rolne mogło być przejęte z urzędu na rzecz Skarbu Państwa za rentę, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji, a rolnik osiągnął odpowiedni wiek, tj. 60 lat dla mężczyzny, 55 lat dla kobiety lub został zaliczony do jednej z grup inwalidzkich.
Minister Rolnictwa rozporządzeniem z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58) określił warunki kwalifikujące dane gospodarstwo do wykazujących niski poziom produkcji. W §1 pkt 1 omawianego rozporządzenia gospodarstwa rolne były uznawane za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności wskutek niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolnej, jeżeli w ciągu ostatnich 3 lat przed przejęciem:
1. nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystane lub
2. plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 h użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej.
Powyższe dane były ustalane przed wydaniem decyzji o przejęciu i zawarte w protokołach z lustracji gospodarstwa z ostatnich 3 lat przed jego przejęciem. Na ich podstawie dokonywano oceny, czy dane gospodarstwo kwalifikowało się do przejęcia - jako wykazujące niski poziom produkcji.
Ponadto organ wskazał, iż w aktach sprawy znajduje się wniosek E. S. z 28 stycznia 1975 r. skierowany do Urzędu Gminy w Z. w sprawie przekazania gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. E. S. wnioskuje o przejęcie gospodarstwa w związku z osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego oraz ze względu na zły stan zdrowia, który uniemożliwia prawidłowe prowadzenie gospodarstwa. E. S. pismem z dnia 2 czerwca 1975 wycofała swój wniosek o przejęcie gospodarstwa z uwagi na to, iż od momentu złożenia przez nią wniosku o przekazanie gospodarstwa sprawa, o którą wnioskował nie została załatwiona. Jednakże z treści wniosku wynika, iż rezygnuje ona z przekazania gospodarstwa tylko w tym roku, co nie wyklucza możliwość przekazania go w roku następnym.
Z powyższego wynika, iż właścicielka wykazywała chęć przekazania gospodarstwa, gdyż nie była go w stanie prawidłowo prowadzić, zarówno ze względu na wiek, zły stan zdrowia, jak również zamieszkiwanie w innym miejscu.
Na podstawie protokołu z przeprowadzonej lustracji przedmiotowego gospodarstwa rolnego z dnia 18 lutego 1976 r. dotyczącego produkcji w latach 1973 -1975 ustalono, iż plony gospodarstwa są niższe od przeciętnych plonów we wsi. Ponadto wskazano na fakt nie odnawiania nasion zbóż i ziemniaków, nie stosowania nawozów mineralnych, środków ochrony roślin, nie przeprowadzania konserwacji urządzeń melioracyjnych. Wskazano ponadto, iż w gospodarstwie uprawia się tyko trawy nasienne, rzepak i pszenicę, brak natomiast roślin okopowych i motylkowych. Stwierdzono także niewykorzystanie budynków gospodarczych, oraz nie prowadzenie hodowli. Z uwagi na powyższe oraz na fakt osiągnięcia przez właścicielkę gospodarstwa wieku emerytalnego i nie zamieszkiwania przez nią od ponad 3 lat w przedmiotowym gospodarstwie zostało ono uznane jako spełniające warunki do przejęcia z urzędu za rentę.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 1976 r. Naczelnik Miasta i Gminy w Z. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie przejęcia gospodarstwa za rentę od E. S. W uzasadnieniu postanowienia stwierdzono, iż gospodarstwo pozostaje na niskim poziomie produkcji oraz, że jest zagrożone spadkiem produkcji. Na powyższe postanowienie stronie służyło zażalenie do Wojewody [...], z którego strona nie skorzystała.
Następnie decyzją z dnia [...] października 1976 r. Naczelnik Miasta i Gminy w Z. orzekł o przejęciu za rentę na własność Państwa gospodarstwa rolnego. W decyzji tej stwierdzono, iż: produkcja rolna nie pozostawała na poziomie wyższym niż średnia w gminie na podobnych glebach, zadłużenia rolnika nie przekraczają 25 % wartości przejmowanego gospodarstwa, gospodarstwo nie jest obciążone dożywociem, nie występują przypadki członkostwa w zespole rolników indywidualnych ani uczestniczenia w kooperacji z jednostkami gospodarki uspołecznionej, wnioskodawczyni nie przydzielono do dożywotniego jego użytkowania lokalu mieszkalnego oraz działki gruntowej o pow. do 0,50 ha, gospodarstwo przejmuje się wolne od obciążeń z wyjątkiem zobowiązań na rzecz G.
Następnie spisano protokół zdawczo - odbiorczy z dnia 3 listopada 1976 r. w obecności byłej właścicielki przejętego gospodarstwa.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Z. decyzją z dnia [...] października 1976 r. przydzielił E. S. rentę za gospodarstwo od dnia [...] października 1976 r. w wysokości 1.350 zł miesięcznie wraz z należnymi dodatkami.
W oparciu o całokształt materiału dowodowego organ stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w Z. z dnia [...] października 1976 r. została wydana zgodnie z prawem.
Skargę na powyższą decyzję wnieśli spadkobiercy E. S.- B. S. i C. S., zarzucając jej naruszenie art. 6, 7, 9, 10, 36, 75, 77 §1, 80, 81 i 156 §2 k.p.a, poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy , wszystkich jej okoliczności, nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego oraz niezapewnienie stronom czynnego udziału poprzez uniemożliwienie im wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i przywrócenie im prawa własności przejętego gospodarstwa.
W uzasadnieniu skargi strony skarżące podniosły, że decyzję wydano bez zgody syna byłej właścicielki – J. S. dla którego praca w gospodarstwie była jedynym źródłem utrzymania. Ponadto sporna decyzja pozbawiła byłą właścicielkę możliwości skorzystania z uprawnienia przejścia na emeryturę z zachowaniem gospodarstwa, jaka zaistniała wobec wejścia w życie ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin. Wskazano, iż w postępowaniu organy nie uwzględniły dowodów sprzedaży płodów rolnych, zakupu nawozów, opłat na rzecz spółki wodnej za prace melioracyjne, przedstawionych przez skarżących. Zakwestionowano także wyniki lustracji gospodarstwa, podnosząc, że przeprowadzono je zimą, bez obecności właścicielki, której nie przedstawiono także treści sporządzonego wówczas protokołu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2009r. utrzymująca w mocy poprzedzającą ją decyzję tegoż organu z dnia [...] września 2007r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w Z. z dnia [...] października 1976r., orzekającej o przejęciu z urzędu na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę, gospodarstwo rolne o pow. 5,03 ha wraz z budynkami położone we wsi J., stanowiące własność E. S.
Dokonanie oceny zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, poddane jest więc specyficznym regułom odnoszącym się do kontroli decyzji wydanych w trybach nadzwyczajnych.
Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ma bowiem w prawie bardzo istotne znaczenie. Przede wszystkim z tego powodu, że jest to instytucja procesowa stanowiąca wyjątek od ogólnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych (art. 16 § 1 k.p.a.). Przepis art. 156 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji publicznej obowiązek nie tylko stwierdzenia niewątpliwego naruszenia prawa, ale zarazem wykazania, że było to rażące naruszenie prawa. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności oznacza bowiem, że sprawa nie toczy się już w trybie zwykłym i stwierdzenie nieważności decyzji dopuszczalne jest jedynie w przypadku stwierdzenia wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa. Do wzruszenia decyzji nie wystarczy zatem stwierdzenie zaistnienia naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, ale musi to być rażące naruszenie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 23 grudnia 2004r. Sygn. akt OSK 992/04, wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994r. sygn. akt V SA 535/94, Wyrok NSA IV SA 905/2002 z dnia 27.10.2003 r. Wyrok NSA w Warszawie V SA 2998/99 z dnia 26.09.2000 r. Wyrok NSA w Warszawie III SA 1935/99 z dnia 11.08.2000 r. ) przyjmuje się, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy łącznie zostaną spełnione trzy przesłanki: zachodzi oczywistość naruszenia konkretnego przepisu, za uznaniem naruszenia za rażące przemawia charakter naruszonego przepisu oraz racje ekonomiczne, społeczne skutki, które wywołała decyzja są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Oczywistość naruszenia prawa polega na niewątpliwej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym podstawę prawną decyzji. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszająca prawo, to gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. A zatem reasumując z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia, gdy w sposób oczywisty, bezsporny i nie stwarzający odmiennej wykładni został naruszony przepis prawny.
Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, iż w ocenie Sądu, orzekający w sprawie organ, nie przeprowadził postępowania zgodnie z wymogami wynikającymi z brzmienia art. 156 k.p.a. Działanie w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a wymaga od organu innego podejścia do sprawy niż w zwykłym postępowaniu administracyjnym, gdy organ ten orzeka w I instancji lub jako organ odwoławczy. Organ staje tu wobec kwestii czysto prawnych. W doktrynie stwierdza się bowiem, iż art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a zawierający pozytywne przesłanki stwierdzenia nieważności dotyczy dwóch rodzajów wadliwości decyzji, a mianowicie wadliwości polegającej na rażącym naruszeniu prawa oraz wadliwości polegającej na wydaniu decyzji bez podstawy prawnej.
Podstawę prawną wydania kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118 zwanej w dalszej części "ustawą"). Zgodnie z art. 9 ust. 2. gospodarstwo rolne może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów.
Przesłanki jakie winno było spełniać gospodarstwo rolne, aby mogło być uznane za wykazujące niski poziom produkcji zostały wskazane w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 maja 1968r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U Nr 11 poz. 58 zwane w dalszej części "rozporządzeniem"). Zgodnie z tym przepisem gospodarstwa rolne uznaje się za wykazujące niski poziom produkcji wskutek zaniedbania, a w szczególności wskutek niekorzystania ze środków wpływających na wzrost produkcji rolniczej (nieodnawiania nasion zbóż i sadzeniaków, niestosowania nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin, nieprzeprowadzania konserwacji urządzeń melioracyjnych itp.) jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat:
1. nie wszystkie grunty orne są rolniczo wykorzystywane lub
2. plony czterech zbóż i ziemniaków są niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym,
3. obsada trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej, przyjmując:
a) 1 sztukę bydła za jedną sztukę przeliczeniową,
b) 1 sztukę trzody chlewnej za 0,2 sztuki przeliczeniowej,
c) 1 sztukę owiec za 0,1 sztuki przeliczeniowe.
Mając na uwadze powyższe uznać należy, iż wszczęcie z urzędu przez właściwy organ, postępowania w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę gospodarstwa rolnego mogło nastąpić jedynie przy spełnieniu przez nie przesłanek określonych w cytowanym powyżej przepisie prawa. Bez znaczenia na rozstrzygnięcie sprawy w trybie art. 9 ust. 2 ustawy jest zatem podnoszona przez organ okoliczność, iż była właścicielka wyrażała potencjalną chęć przekazania gospodarstwa.
Rozpoznając niniejszą sprawę organ wskazał, iż podstawę do wszczęcia postępowania i wydania kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji stanowił sporządzony w sprawie protokół z lustracji spornego gospodarstwa z dnia 18 lutego 1976r., dotyczący produkcji w latach 1973-1975. W oparciu o ten protokół ustalono, iż plony gospodarstwa są niższe od przeciętnych plonów we wsi. Wskazano także na fakt nieodnawiania nasion zbóż i ziemniaków, nie stosowania nawozów mineralnych, środków ochrony roślin, nie przeprowadzania konserwacji urządzeń melioracyjnych. Stwierdzono także niewykorzystanie budynków gospodarskich oraz nie prowadzenie hodowli.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż w sprawie nie wyjaśniono, czy istniały rzeczywiście przesłanki określone w § 1 ust. 1 rozporządzenia do przejęcia z urzędu spornego gospodarstwa tj. czy w ciągu ostatnich trzech lat:
1. nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub
2. plony czterech zbóż i ziemniaków są niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym obsada trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej,
Analiza akt sprawy wskazuje, iż postępowania w niniejszej sprawie nie można było wszcząć w oparciu o pierwszą z przesłanek, bowiem grunty orne w badanym okresie były rolniczo wykorzystywane. Organ winien był zatem zbadać, czy spełniona została druga z przesłanek tj. czy plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi, a dopiero po wykazaniu tej okoliczności zbadać obsadę bydła. Z akt sprawy wynika, iż okoliczność ta nie została w ogóle przez organ oceniona. Organ ograniczył się w tym względzie jedynie do przytoczenia treści wniosków zawartych w protokole lustracyjnym z dnia 18 lutego 1976r. Tymczasem z protokołu tego nie wynika, aby plony osiągane przez gospodarstwo były niższe o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach. Na stronie drugiej protokołu wskazuje się zaś, iż plony gospodarstwa są niższe o 8 % od przeciętnych plonów we wsi, co w ocenie Sądu świadczyć może o tym, że sporne gospodarstwo nie spełniało przesłanek uzasadniających jego przejęcie. Kwestia zgodności kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji w w/w przepisami prawa nie została jednak przez organ zbadana, co powinien był uczynić w oparciu o dokładną analizę całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego w toku postępowania poprzedzającego wydanie kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji.
Tym samym, w ocenie Sądu wydając zaskarżoną decyzję organ w sposób oczywisty naruszył podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, 8, oraz 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. W świetle powyższych przepisów organ w sposób rzetelny winien był rozpatrzeć cały materiał dowodowy w sprawie, a zatem podjąć kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, prowadząc przy tym postępowanie w taki sposób aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa.
Naruszenie powyższych przepisów postępowania administracyjnego w ocenie Sądu mogło zaś mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Odnosząc się z kolei do zarzutu skarżących nieuwzględnienia przez organy, iż kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja wydana została wbrew art. 4 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą, wskazać należy, iż w świetle art. 6 ustawy, jeżeli gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej lub było zagrożone spadkiem produkcji rolnej w rozumieniu przepisów szczególnych, dla przejęcia takiego gospodarstwa nie była wymagana zgoda zstępnych. Tym samym w sytuacji przejmowania gospodarstwa z urzędu w oparciu o art. 9 ust. 2 ustawy organ mógł je przejąć bez zgody zstępnego.
Na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy nie mógł mieć także wpływu zarzut dotyczący bezczynności organu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Wskazać należy, że w przypadku bezczynności organu centralnego- Ministra strony mogą bronić się w drodze wywiedzenia odrębnej skargi w tym zakresie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
Podnosząc zarzut naruszenia art. 10 k.p.a, strony skarżące nie wykazały, czy naruszenie to miało wpływ na przysługujące im uprawnienia. Podnieść przy tym należy, iż jako stronom postępowania zostały doręczone obie decyzje, w toku postępowania to właśnie skarżący występowali z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, a tym samym skarżący uczestniczyli czynnie w toku postępowania. Ponadto należy podkreślić, iż w postępowaniu nieważnościowym organ nie prowadzi postępowania dowodowego, a jedynie bada zgodność decyzji z przepisami prawa w oparciu o które została wydana oraz materiał dowodowy jaki został zgromadzony w postępowaniu administracyjnym poprzedzającym jej wydanie. Wskazać przy tym należy, iż okoliczność podnoszona przez skarżących istnienia w dacie wydania decyzji innych dowodów, które nie były znane organowi wydającemu decyzję, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. Nie może być zatem badana na gruncie postępowania nieważnościowego.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie skarżącym kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej wyżej ustawy.
Rozpoznając ponownie sprawę organ winien dokonać oceny kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji zgodnie z art. 156 k.p.a (w kontekście przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych określonych w tym przepisie), po kątem jego zgodności z obowiązującymi w dacie jego wydania przepisami prawa tj. ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118).,W tym celu winien ustalić, czy właściwie w sprawie przyjęto iż sporne gospodarstwo należało uznać za wykazujące niski poziom produkcji zgodnie z warunkami określonymi w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 maja 1968r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów .
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło