IV SA/Wa 1645/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi H. B. i S. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2008 roku nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących H. B. i S. B. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 1645/08 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 1976 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Gminy G. z dnia [...] kwietnia 1976 r. nr [...] o przejęciu jako opuszczonego gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,36 ha położonego we wsi R. gmina G., stanowiącego własność H. i S. małżonków B., zwanych dalej "skarżącymi". W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister wskazał, co następuje. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1976 r. Naczelnik Gminy G. orzekł o przejęciu jako opuszczonego gospodarstwa stanowiącego własność skarżących. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż ani właściciele gospodarstwa ani ich następcy prawni nie zamieszkują w nim, a grunty nie są uprawiane i leżą odłogiem. Decyzją z dnia [...] czerwca 1976 r. Prezydent W., po rozpatrzeniu odwołania skarżących, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 1976 r. Skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji wydanych w przedmiocie przejęciu gospodarstwa na własność Państwa. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności wskazanych wyżej decyzji. Skarżący wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpatrzywszy sprawę ponownie, Minister utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie. Minister wskazał, iż materialną podstawę przejęcia gospodarstwa skarżących stanowił art.2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1957 r. nr 39, poz.174 z późn.zm.) oraz §1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 39, poz.198). Zgodnie z art.2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. gospodarstwa rolne i działki określone w art.15 ust.1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Zgodnie z §1 ust.1 rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Wbrew twierdzeniom skarżących brak protokołu przejęcia gospodarstwa nie stanowi poważnego braku w materiale dowodowym. Istnieje bowiem dokument pełniący funkcję protokołu przejęcia, tj. arkusz inwentaryzacyjny nieużytkowanych lub źle użytkowanych gruntów, z którego jednoznacznie wynika, że nieużytkowane rolniczo jest całe gospodarstwo. Zamieszkiwanie w sytuacji, w której przedmiotowa nieruchomość była niezabudowana nie jest możliwe. Z wypisu z rejestru ewidencji gruntów wynika, że w skład gospodarstwa wchodziło 0,10 ha lasów, 0,28 ha pastwisk, zaś pozostałą część gospodarstwa stanowiły użytki rolne. W dacie przejęcia na własność Państwa gospodarstwo nie było zagospodarowane w całości. Mając zaś na uwadze, że jego większa część, tj. 0,98 ha stanowiły użytki rolne - rosnącej na nich trawy, mimo podnoszonych przez zainteresowanych argumentów w zakresie przekwalifikowania na łąkę, nie można uznać za poddania gospodarstwa właściwym zabiegom agrotechnicznym. W związku z powyższym należy stwierdzić, iż decyzje o przejęciu gospodarstwa nie naruszają w sposób rażący przepisów, na podstawie których zostały wydane. Nie ma zatem podstaw do stwierdzenia ich nieważności. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli skarżący. Skarga podnosi, iż: (-) oparcie przez organ wyłącznie na dowodzie w postaci arkusza inwentaryzacyjnego nieużytkowanych lub żle użytkowanych gruntów było niedopuszczalne, (-) las i pastwisko nie podlegały przejęciu, (-) 0,98 ha było przeznaczone pod uprawy traw jesiennych, które stanowiły paszę dla inwentarza hodowanego w gospodarstwie położonym we wsi B., oddalonej o klika kilometrów od wsi R. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na tej podstawie, iż sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm.- zwanej dalej "p.p.s.a."). Skarga jest zasadna. Wbrew art.7, 77§1 i 107§3 k.p.a. organ nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący, czy przejęcie przedmiotowego gospodarstwa nastąpiło bez rażącego naruszenia przepisów prawa. Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Przepis ten ma służyć wyeliminowaniu z obrotu prawnego wadliwych rozstrzygnięć nie tylko z powodu, że naruszają one w sposób oczywisty regulacje w przepisie powołanym jako podstawa prawna tych rozstrzygnięć, lecz dlatego, że nie dają się pogodzić z systemem obowiązujących norm. Decyzje z dnia [...] kwietnia i z dnia [...] czerwca 1976 r. wydane zostały na podstawie art. 2 ust.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. (Dz. U. nr 32, poz.161), nowelizującą ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. oraz na podstawie przepisów rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Stosownie do wspomnianego art.2 ust.1 ustawy gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Powyższy przepis stanowi podstawę do przejmowania mienia dwojakiego rodzaju: 1) gospodarstw rolnych i działek określonych w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., 2) wszelkich innych gospodarstw rolnych opuszczonych przez właścicieli. Gospodarstwo rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną, to gospodarstwo rolne (działka pracownicza, rzemieślnicza itp.) nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie. Z materiału dowodowego wynika, iż nieruchomość objęta decyzjami z 1976 r. nie spełnia wskazanych wyżej kryteriów, albowiem została nabyta przez skarżących w drodze kupna. Z literalnego brzmienia cytowanego art.2 ust.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. wynika, iż o ile przedmiotem przejęcia nie mają być gospodarstwa lub działki nabyte na podstawie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej lub o ustroju rolnym i osadnictwie, to mogą to być "wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli". Kategoria ta jest zatem węższa, albowiem obejmuje wyłącznie gospodarstwa rolne, nie obejmuje zatem działek rolnych, nie stanowiących gospodarstw rolnych. Przedmiotem przejęcia w niniejszej sprawie była niezabudowana nieruchomość rolna. Organ nie wyjaśnił, czy nieruchomość ta stanowiła według ówczesnych standardów prawnych gospodarstwo rolne. Po drugie, z materiału dowodowego sprawy wynika, iż w dacie przejmowania nieruchomości na własność Państwa, skarżącemu przysługiwały prawa do gospodarstwa w miejscowości B. (przejętego po rodzicach). Skarżący wywodzą, iż pomiędzy wspomnianym gospodarstwem a przejętą nieruchomością istniała więź gospodarcza, polegająca na tym, iż nieruchomość przejęta zaopatrywała gospodarstwo w B. w paszę dla zwierząt. Organ obowiązany jest zbadać i ocenić, czy nieruchomość objęta decyzjami z 1976 r. oraz gospodarstwo rolne w B. to odpowiednio: 1) niepodlegająca przejęciu nieruchomość rolna nie stanowiąca gospodarstwa oraz odrębne od niej gospodarstwo rolne, 2) dwa odrębne od siebie gospodarstwa rolne, 3) jedno gospodarstwo rolne obejmujące nieruchomości położone w dwóch różnych miejscowościach. Zaznaczenia wymaga, iż o ile z dociekań tych wynikałoby, iż nieruchomość przejęta stanowiła składnik gospodarstwa składającego się również z mienia położonego w B., to do oceny spełnienia się kryteriów opuszczenia wyznaczonych w rozporządzeniu z dnia 5 sierpnia 1961 r. należałoby brać całość nieruchomości składających się na gospodarstwo. Poczynienie powyższych ustaleń jest niezbędne do ustalenia, czy decyzje organów obu instancji, wydane z 1976 r., obarcza rażące naruszenie art.2 ust.1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. lub też przepisów rozporządzenia wykonawczego, czy też nie. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145§1 ust.1 lit.c oraz art.200 p.p.s.a.