IV SA/Wa 1647/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marian Wolanin (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Danuta Dopierała, Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Protokolant Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2006 r. nr [...] o stwierdzeniu, że nieruchomość ziemska pn. "[...]", położona w powiecie [...], podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji opisano stan faktyczny sprawy, stwierdzając, iż nieruchomość ziemska pn. "[...]" o powierzchni 130,64 ha stanowiąca byłą własność A. K. została przejęta na rzecz Państwa na podstawie dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.). Wskazano, iż kwestią sporną w przedmiotowej sprawie jest własność przedmiotowej nieruchomości ziemskiej w dacie jej przejęcia, która w owym czasie była już współwłasnością jego spadkobierców. Organ podkreślił, że spadkobiercy nabywają spadek w chwili jego otwarcia i z tą chwilą powstaje między nimi wspólność majątku spadkowego. Wspólność ta powstaje ex legę i dotyczy majątku spadkowego traktowanego jako całość, dlatego spadkobierca ma udział w spadku, a nie w poszczególnych składnikach spadku, co oznacza, że w niniejszej sprawie, z powodu braku przeprowadzenia postępowania o dział spadku nieruchomość ziemska "[...]" stanowiła współwłasność łączną spadkobierców po A. K. i spełniała normy obszarowe określone w dekrecie PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2008 r., skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji wskazując m.in., iż wbrew twierdzeniom organu orzekającego wspólność majątku spadkowego nie powstaje ex legę, natomiast zgodnie z obowiązującym w 1937 r. Kodeksem Napoleona nastąpił podział majątku między spadkobierców. Skarżący podniósł, iż w żadnym dokumencie dotyczącym majątku "[...]" nie występuje termin "współwłasność", co wynika również z postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] czerwca 2005 r. stwierdzającego iż "z mocy ustawy spadek nabyli synowie w częściach równych po 1/2 części, a małżonce K. K. przypadła 1/3 spadku w dożywotnie Sygn. akt IV SA/Wa 1647/08 użytkowanie. Oznacza to, że każda z trzech części spadku obejmowała mniej niż 50 ha ziemi podlegającej parcelacji i nie mogła podlegać przejęciu na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżący wskazał, iż brak jest ustawowego wymogu przeprowadzenia postępowania sądowego o dział spadku, ponieważ "ex legę" nastąpił podział spadku w oparciu o obowiązujący w 1937 r. Kodeks Cywilny, z którego wynika że z dniem śmierci spadkodawcy następuje podział między spadkobierców. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując motywy zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Tylko bowiem naruszenie prawa materialnego i to w sposób mający wpływ na wynik sprawy, lub inne naruszenie prawa procesowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, uprawniałoby Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji. Sąd administracyjny sprawuje bowiem kontrolę działalności administracji publicznej m.in. poprzez ocenę legalności decyzji wydanych przez organy administracji. W rozpatrywanej sprawie, organy administracyjne obu instancji wydały decyzje stwierdzające, że nieruchomość ziemska p.n. "[...]" położona w powiecie [...] podpadała pod działanie art. 2 ust 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz.13, ze zm.). Zgodnie z art. 2 ust 1 lit. e powołanego dekretu, na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie nieruchomości ziemskie, wymienione m.in. w punkcie e, przechodzą bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1 dekretu, część druga. Sygn. akt IV SA/Wa 1647/08 Zasadniczym przedmiotem sporu w niniejszej sprawie między organami orzekającymi a skarżącym jest kwestia dziedziczenia po A. K. wskazanej nieruchomości ziemskiej, co ma istotne znaczenie przy określaniu norm obszarowych określonych w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wskazać należy, iż zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] czerwca 2005 r. sygn. akt [...] spadek po A. K. w dniu [...] maja 1937 r., tj. w dniu śmierci A. K., nabyli synowie K. K. i A. K. po ½ części każdy z nich, z tym że małżonka spadkodawcy K. K. nabyła 1/3 części spadku w dożywotnie użytkowanie, co znajduje oparcie w z art. 232 Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego obowiązującego w dacie śmierci spadkodawcy tj. w 1937 r. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem "małżonkowi przy życiu pozostałemu, należy się po współmałżonku zmarłym część spadku, równa części, jaka na każde dziecko przypada, licząc pozostałego małżonka przy podziale spadku za jedno dziecko i zostawiając onemuż wybór między częściami. Część na małżonka przypadła służyć mu tylko będzie do użytkowania dożywotniego". Oznacza to, iż spadek po A. K. nabyli jego synowie w częściach równych po ½ spadku, natomiast K. K. nabyła jedynie dożywotnie użytkowanie 1/3 spadku, co jest ograniczonym prawem rzeczowym. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z mocy ustawy nie przesądza o sposobie podziału odziedziczonego majątku, który do chwili działu stanowi współwłasność spadkobierców w częściach ułamkowych. Pomimo bowiem użytego przez ustawodawcę w przepisach spadkowych sformułowania "części" spadku, pojęcie to nie oznacza wyodrębnionego prawnie i faktycznie przedmiotu należącego dotychczas do masy spadkowej, lecz opisuje fragment praw przysługujących do masy spadkowej w postaci udziału w tych prawach. Wynika to z samej natury prawnej spadkobrania, polegającej na wejściu we wszystkie prawa i obowiązki spadkodawcy przez jego spadkobierców, jak również z faktu, iż problematyka działu spadku jest odrębnie regulowana w przepisach spadkowych, jako procedura służącą przyznaniu spadkobiercom praw do poszczególnych składników masy spadkowej. Dopóki więc nie nastąpi dział spadku, to spadek ten - jako całość - jest przedmiotem praw przysługujących wszystkim spadkobiercom w określonym udziale. Również cytowany art. 232 Kodeksu Cywilnego Królestwa Polskiego, wówczas obowiązujący, nie stanowił, aby stwierdzenie nabycia spadku było równoznaczne z działem spadku, Sygn. akt IV SA/Wa 1647/08 a jedynie ustalał krąg spadkobierców, wskazując ułamkową część prawa do spadku jaki przypada spadkobiercom. Współwłasność należy przy tym rozumieć jako własność określonego prawa rzeczowego przysługującą kilku osobom, co oznacza, iż każdemu ze współuprawnionych przysługuje takie samo prawo, którego zakres może być tylko różny ze względu na sam sposób podziału wspólnego prawa, tzn. na wielkość udziałów w tym prawie. Dlatego też, współwłasność majątku spadkowego oznacza, że każda rzecz wchodząca w skład spadku jest przedmiotem współwłasności spadkobierców dopóki nie zostanie przeprowadzony dział spadku. Oznacza to, iż z chwilą otwarcia spadku, tj. w dniu śmierci A. K., a więc w dniu [...] maja 1937 r., K. K. i A. K. stali się współwłaścicielami w częściach ułamkowych spadku, w tym nieruchomości ziemskiej "[...]", i z uwagi na brak podziału tej nieruchomości organy orzekające w przedmiotowej sprawie prawidłowo uznały, iż spełniając normy obszarowe określone art. 2 ust 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej podpadała pod działanie tego dekretu. Podnoszona na rozprawie przed Sądem kwestia ewentualnego pozyskania w przyszłości przez skarżącego dowodów mających świadczyć o zaistnieniu w przeszłości faktycznego podziału przedmiotowej nieruchomości nie ma znaczenia dla sądowej oceny zaskarżonej decyzji, skoro skarżący nie powoływał w dotychczasowym postępowaniu tej okoliczności, podczas gdy Sąd ma obowiązek oceniać legalność zaskarżonej decyzji jedynie przez pryzmat stanu prawnego obowiązującego w dniu jej wydania, i czy na owy dzień zebrany został wystarczający materiał dowodowy do wyjaśnienia wszystkich okoliczności wpływających na wynik rozstrzygnięcia. Ewentualne wyjście na jaw nowych okoliczności lub nowych dowodów w sprawie w przyszłości, może co najwyżej być podstawą do wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją, zgodnie z art. 145 § 1 pkt5kpa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.