IV SA/Wa 1655/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie asesor WSA Piotr Borowiecki, asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2007 roku sprawy ze skargi J.T.Z., E. H., M.K., K. Z., M.K.M., M. Z. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia (...) czerwca 2007 r. nr (...) w przedmiocie zwrotu wniosku o odszkodowanie 1. uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie z dnia 23 marca 2007 roku; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego J.T.Z. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. E.H., M. K., M. M., J.T. Z, K. Z. i M. Z. w piśmie z dnia 10 maja 2005 r. wystąpili z wnioskiem o przyznanie w trybie art. 160 Kpa odszkodowania za szkodę powstałą w następstwie niezgodnego z prawem upaństwowienia przedsiębiorstwa pn. W., W. ul. (...). Postanowieniem z dnia (...) marca 2007 r. Minister Gospodarki zdecydował, na podstawie art. 66 § 3 Kpa, o zwrocie wyżej wymienionego wniosku wnioskodawcom. W uzasadnieniu Minister Gospodarki podał, że decyzjami z dnia (...) listopada 2001 r. i z dnia (...) maja 2002 r. Minister Gospodarki stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. W., W. ul. (...), zaś Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzjami z dnia (...) marca 2005 r. i (...) czerwca 2005 r. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia (...) lutego 1960 r. o przejściu tego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Powyższe decyzje nieważnościowe otworzyły uprawnionym stronom możliwość dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania za szkodę poniesioną na skutek wadliwych decyzji administracyjnych. Organ wskazał, że do dnia wejście w życie przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1692) kwestę roszczeń odszkodowawczych tego rodzaju regulował art. 160 § 1 Kpa. Przepis ten został uchylony przez art. 2 wyżej wymienionej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. z dniem 1 września 2004 r. i od tej daty w sprawach o odszkodowanie stosuje się przepis art. 4171 § 2 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że do zdarzeń i stanów powstałych po dniu 1 września 2004 r. obowiązuje wyłącznie tryb sądowy, jako właściwy do dochodzenia roszczeń natomiast administracyjny tryb dochodzenia roszczeń odszkodawczych stosuje się jedynie w tych sprawach, w których decyzje nieważnościowe stały się ostateczne przez dniem 1 września 2004 r. Organ uznał, iż wprawdzie nieważnościowe decyzje Ministra Gospodarki zapadły w okresie obowiązywania art. 160 Kpa, ale nieważnościowe decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydane zostały pod rządami przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. a więc dla orzekania o odszkodowaniu decyzje nieważnościowe obu tych organów należy traktować łącznie, gdyż decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2005 r. i (...) czerwca 2005 r. stwierdzające nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia (...) lutego 1960 r. o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. W., W. ul. (...) były konsekwencją prawną wydania przez Ministra Gospodarki decyzji z dnia (...) listopada 2001 r. i (...) maja 2002 r. stwierdzających nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem. Zdaniem organu w sprawie mają zatem zastosowanie przepisy art. 4171 Kodeksu cywilnego, które przewidują sądowy tryb dochodzenia roszczeń odszkodawczych. Wobec powyższego organ postanowił o zwrocie wniosku odszkodawczego z dnia 10 maja 2005 r. E. H. i J.T. Z. pismem z dnia (...) kwietnia 2007 r. wystąpili z wnioskami o ponowne rozpatrzenie sprawy, uzasadniając, iż roszczenie z dnia 10 maja 2005 r. odnosi się do odszkodowania związanego z decyzją z dnia (...) maja 2002 r. Ministra Gospodarki nie zaś do będącej jej skutkiem ex tunc decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) marca 2005 r. Minister Gospodarki postanowieniem z dnia (...) czerwca 2007 r. utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia (...) marca 2007 r. Uzasadniając powyższe stanowisko organ podtrzymał argumentację zaprezentowaną w postanowieniu z dnia (...) marca 2007 r. Skargę na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia (...) czerwca 2007 r. do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wnieśli następcy prawni byłego właściciela przedsiębiorstwa J. C. : E.H., M. K., M. K. M., J.T. Z., K. Z. i M. Z. Skarżący żądali uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości a także uchylenia poprzedzającego go postanowienia z dnia (...) marca 2007 r. Zaskarżonym aktom zarzucili: naruszenie interesu prawnego skarżących poprzez pozbawienie ich prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy i otrzymania odszkodowania za szkodę wynikłą z niezgodnej z prawem decyzji o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego na przedsiębiorstwem W., naruszenie prawa procesowego poprzez nierozpatrzenie wniosku co do istoty sprawy i błędne zastosowanie art. 66 § 3 Kpa, niezastosowanie art. 160 Kpa w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw, ewentualnie niezastosowanie art. 66 § 1 Kpa. W uzasadnieniu skargi skarżący ponieśli, iż stanowisko Ministra Gospodarki w sprawie zwrotu wniosku jest błędne, gdyż ich żądanie dotyczyło przyznania odszkodowania na skutek stwierdzenia przez Ministra Gospodarki nieważności Zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r. oraz decyzji Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia (...) lutego 1960 r. Zdaniem skarżących istotnie stwierdzenie nieważności decyzji z dnia (...) lutego 1960 r. nastąpiło po wejściu w życie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny i niektórych innych ustaw, a więc już po uchyleniu art. 160 Kpa., ale decyzja stwierdzająca nieważność decyzji z dnia (...) sierpnia 1949 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego została wydana w dniu (...) listopada 2001 r. i w dniu (...) maja 2002 r., a zatem na mocy art. 5 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. będzie mieć tu zastosowanie art. 160 Kpa. W ocenie skarżących decyzje Ministra Gospodarki i Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie są w żaden sposób ze sobą sprzężone, albowiem decyzja Ministra Gospodarki stwierdzająca nieważność Zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r. dotyczy ustanowienia przymusowego zarządu państwowego na przedsiębiorstwem W., natomiast decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzająca nieważność decyzji Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia (...) lutego 1960 r. dotyczy przejęcia przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa. To z kolei, według skarżących, oznacza, iż obie decyzje stanowią oddzielną podstawę roszczeń odszkodowawczych. Dlatego też Minister Gospodarki winien rozpoznać merytorycznie wniosek obejmujący roszczenie odszkodowawcze odnośnie decyzji stwierdzającej nieważność zarządzenia ustanawiającego przymusowy zarząd państwowy, tym bardziej, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 10 kwietnia 2007 r. skarżący uściślili, wyłącznie w związku że żądają kwoty (...) zł. tytułem odszkodowania tylko i z decyzją nieważnościową Ministra Gospodarki z dnia (...) listopada 2001 r., która stała się ostateczna przed dniem 1 września 2004 r., zaś odnośnie roszczenia na podstawie drugiej decyzji zastosować art. 66 §1 k.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Na rozprawie w dniu 29 października 2007 r. pełnomocnik skarżących oświadczył, że żądanie wniosku z dnia 10 maja 2005 r. sprowadzało się do odszkodowania za ustanowienie przymusowego zarządu nad spornym przedsiębiorstwem a nie jak przyjął organ z tytułu przejęcia przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kognicji Sądu nie przekroczy zatem stwierdzenie; że rozstrzygając w niniejszej sprawie organy nie przywiązały należnej wagi do zasady praworządności sformułowanej w art. 6 Kpa oraz podkreślonej i rozbudowanej później przez normy konstytucyjne ( art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.-Dz. U. Nr 78, poz. 483). Ta fundamentalna zasada zezwala organowi administracji publicznej na działanie wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Podkreślić należy, że legalność aktu administracyjnego wymaga jego zgodności nie tylko z prawem materialnym, lecz także z przepisami postępowania administracyjnego. Oceniając zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie je poprzedzające pod kątem ich zgodności z przepisami o charakterze proceduralnym Sąd stanął na stanowisku, że wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 61 § 1 Kpa postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W przypadku wszczęcia postępowania na wniosek -zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego -obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, która określa rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Treść żądania wyznacza stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Organ związany jest tym żądaniem, (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1990 r. - sygn. akt I SA 367/90, ONSA z 1990 r., nr 2-3, poz.7, wyrok NSA z 24 lipca 2001 r.- sygn. akt IV SA 1091/09, LEX nr 78924, wyrok NSA z dnia 26 lipca 2006 r. - sygn. akt j II OSK 1004/05, LEX nr 266429). Zauważyć bowiem należy, iż w postępowaniu administracyjnym gospodarzem jest strona a nie organ administracji zaś wniosek wszczynający postępowanie administracyjne, w przypadku wątpliwości co do treści żądania, stanowi jedynie postawę do podjęcia przez organ ustaleń w zakresie rzeczywistej woli osoby, od której pochodzi natomiast nie należy do sfery ocennej organu administracji (por. : wyrok NSA z dnia 26 lipca 2006 r. - sygn. akt II OSK 1004/05, LEX nr 266429). Skoro skarżący złożyli wniosek o przyznanie im odszkodowania w trybie art. 160 Kpa na skutek stwierdzenia przez Ministra Gospodarki nieważności Zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia (...) sierpnia 1949 r., a żądanie to potwierdzili na rozprawie w dniu 27 października 2007 r., to organ jest związany stosownie do cytowanych wyżej przepisu art. 61 Kpa tym żądaniem i obowiązany rozstrzygnąć je w trybie administracyjnym. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie powołanych wyżej przepisów i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy P.p.s.a orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ustawy P.p.s.a.