IV SA/Wa 166/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska po rozpoznaniu w dniu 17.07.2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu N. Z. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 166/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i N. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. Z. i N. Z. pismem z dnia 7 grudnia 2017 r. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. N. Z. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 26 stycznia 2018 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że pozostaje w gospodarstwie domowym z mężem (A. S.) oraz małoletnim synem. Wskazała, że jedyny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy otrzymywane przez A. S. w wysokości 2.160 zł miesięcznie. Stwierdziła, że nie jest w stanie podjąć pracy, ponieważ pozostaje w domu z dwuletnim synem. Oświadczyła, że jest wraz z mężem właścicielem domu o powierzchni 128 m2, obciążonego hipoteką na rzecz banku. Ponadto podała, że jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2 i właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,36 ha oraz że nie ma innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Wymieniła następujące wydatki gospodarstwa domowego: kredyt (1.002 zł); ogrzewanie domu (600 zł), energia elektryczna i woda (150 zł), cyfrowy Polsat (30 zł), wyżywienie (200 zł). Do wniosku dołączyła wydruki potwierdzeń przelewów rat kredytowych oraz potwierdzenia przelewu wynagrodzenia A. S. za grudzień 2017 r. Ponieważ oświadczenie N. Z. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych, pismem z dnia 20 marca 2018 r. wezwano skarżącą do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez jej męża rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; do nadesłania odpisów zeznań podatkowych; do nadesłania oświadczenia, czy ona lub jej mąż pobierają świadczenie wychowawcze (Rodzina 500+); do nadesłania dodatkowego oświadczenia, czy któryś z posiadanych domów przynosi dochód; do nadesłania dodatkowego oświadczenia precyzującego, jakich okresów (miesięcznych/dwumiesięcznych/kwartalnych/innych) dotyczą wskazane w rubryce nr 11 formularza wniosku kwoty wydatków na ogrzewanie domu (600 zł) oraz na energię elektryczną i wodę (150 zł). W odpowiedzi w dniu 9 kwietnia 2018 r. N. Z. złożyła do akt sprawy: wyciąg z rachunku bankowego w Banku [...] w [...], należącego do niej i do A. S., za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 stycznia 2018 r.; kopię odpisu zeznania podatkowego za 2016 rok; oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2018 r., w którym stwierdziła, że pobiera świadczenie Rodzina 500+, dom którego jest współwłaścicielką nie przynosi dochodu i jest zamieszkiwany przez rodziców, ogrzanie domu w sezonie grzewczym kosztuje 600 zł miesięcznie, opłaty za energię elektryczną i wodę wynoszą 150 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 166/18 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy podkreślił, że skarżąca nie złożyła do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego, za pomocą którego dokonywała rozliczeń z M. Z. Ponadto zauważył m.in., że z wyciągu z rachunku bankowego, który skarżąca złożyła do akt sprawy wynika, że wynagrodzenie jej męża za styczeń bieżącego roku było znacznie wyższe od wynagrodzeń otrzymywanych przez niego w ubiegłym roku. Wypłacił je inny podmiot, a wyniosło ono 4.560,45 zł. Nadto, końcowe saldo rachunku Państwa S. w Banku [...] w [...] (na dzień 31 stycznia 2018 r.), zatem już po wniesieniu skargi, wyniosło 10.146,22 zł. Pismem z dnia 25 maja 2018 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. Wskazała, że jej mąż zrzekł się notarialnie roszczeń do ziemi i nie zgadza się na to, aby uczestniczyć w kosztach geodezyjnych. Podniosła, że jest osobą bezrobotną, pozostającą na utrzymaniu męża. Wyjaśniła również, że wskazane we wniosku drugie konto jest przeznaczone na świadczenie Rodzina 500+. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na wstępie zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego zawartym w zaskarżonym postanowieniu, że już tylko z uwagi na brak złożenia do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego, za pomocą którego dokonywała rozliczeń z M. Z. – w sytuacji, gdy została wezwana do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych – wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony. Należy wskazać, że na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. W sytuacji, gdy strona uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do ustalenia jej sytuacji materialnej, brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Bierność wnioskodawcy w tym zakresie należy potraktować jako niewykazanie przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 marca 2005 r., sygn. akt OZ 128/05). Nadto, jak prawidłowo zauważył referendarz sądowy, z wyciągu z rachunku bankowego, który skarżąca złożyła do akt sprawy, wynagrodzenie jej męża za styczeń bieżącego roku było znacznie wyższe od wynagrodzeń otrzymywanych przez niego w ubiegłym roku. Wypłacił je inny podmiot, a wyniosło ono 4.560,45 zł. Ponadto, końcowe saldo rachunku Państwa S. w Banku [...] w [...] (na dzień 31 stycznia 2018 r.), zatem już po wniesieniu skargi, wyniosło 10.146,22 zł. Mając powyższe na uwadze, nie sposób przyjąć, aby skarżąca pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z mężem znajdowała się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.