IV SA/Wa 166/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska po rozpoznaniu w dniu 17.07.2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. Z. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 166/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i N. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M. Z. i N. Z. pismem z dnia 7 grudnia 2017 r. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. M. Z. w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 26 stycznia 2018 r. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że jest matką samotnie wychowującą sześcioletnią córkę. Wskazała, że utrzymuje siebie i córkę z wynagrodzenia za pracę oraz alimentów, których łączna wysokość wynosi 2.400 zł miesięcznie. Oświadczyła, że jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2 i właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,36 ha, oraz że nie ma innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Stwierdziła, że najmuje mieszkanie, ponosząc z tego tytułu wydatki w wysokości 650 zł miesięcznie. Wykazała ponadto wydatki na prąd i wodę w wysokości 100 zł, na przedszkole w wysokości 250 zł, na szkołę w wysokości 360 zł, na jedzenie w wysokości 500 zł, na paliwo w wysokości 200 zł i na raty za żelazko w wysokości 55 zł. Ponieważ oświadczenie było niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych, pismem z dnia 20 marca 2018 r. wezwano skarżącą do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: do nadesłania wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych; do nadesłania odpisów zeznań podatkowych; do nadesłania oświadczenia, czy pobiera świadczenie wychowawcze (Rodzina 500+); do nadesłania dodatkowego oświadczenia, czy dom, którego jest współwłaścicielką przynosi on dochód; do nadesłania oświadczenia precyzującego, jakiego okresu (miesięcznego/dwumiesięcznego/innego) dotyczy wskazana w rubryce nr 11 formularza wniosku kwota wydatków na prąd i wodę; do nadesłania dokumentu potwierdzającego wskazaną we wniosku wysokość wydatków na szkołę (350 zł). W odpowiedzi w dniu 9 kwietnia 2018 r. skarżąca złożyła do akt sprawy: wyciągi z rachunku bankowego w [...] za okresy: od 31 października do 28 listopada 2017 r., od 29 listopada do 28 grudnia 2017 r. i od 29 grudnia 2017 r. do 29 stycznia 2018 r.; informację (PIT-11) o dochodach osiągniętych w 2017 roku; kopię wyroku Sąd Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. rozwiązującego przez rozwód związek małżeński skarżącej, w którym m.in. zasądzono od ojca małoletniej córki skarżącej alimenty na jej rzecz w wysokości 450 zł miesięcznie; kopię odpisu skróconego aktu urodzenia (w dniu [...] lutego 2018 r.) syna skarżącej; oświadczenie z dnia 5 lutego 2018 r., że od 1 lutego 2018 r. pobiera świadczenie Rodzina 500+ na drugie dziecko, które urodziła [...] lutego 2018 r.; oświadczenie z dnia 5 lutego 2018 r., że dom, którego jest współwłaścicielką, nie przynosi dochodu i jest zamieszkiwany przez rodziców; oświadczenie z dnia 5 lutego 2018 r. wskazujące, że opłaty za przedszkole, do którego uczęszcza córką, wynoszą 15 zł dziennie + 1 zł za godzinę pobytu w przedszkolu po godz. 1300; oświadczenie z dnia 5 lutego 2018 r., że w 2016 r. nie osiągnęła dochodu; oświadczenie z dnia 5 lutego 2018 r., że opłaty za energię elektryczna i wodę wynoszą 250 zł miesięcznie; oświadczenie z dnia 9 kwietnia 2018 r., że obecnie pozostaje na zasiłku macierzyńskim w wysokości 80 % wynagrodzenia, który wynosi 1.600 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Wa 166/18 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy zauważył, że analiza złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego skarżącej wskazuje, że poza wynagrodzeniem za pracę (obecnie zasiłkiem macierzyńskim) i alimentami, jej budżet domowy zasilany był także innymi wpływami. Co zaś istotne, wysokość tych wpływów, w ciągu trzech miesięcy ujętych na nadesłanych wyciągach, wyniosła w sumie przeszło 7.400 zł. Średnio sięgnęły one kwoty ponad 2.460 zł miesięcznie. Pismem z dnia 25 maja 2018 r. skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. Skarżąca wskazała, że kwota tytułem przelewu w wysokości kilku tysięcy złotych została przesłana przez matkę skarżącej celem wykupienia towaru na remont części domu. Podobnie, pieniądze przesłane w grudniu w kwocie 500 zł były przesłane przez matkę skarżącej w celu zakupienia prezentów dla całej rodziny. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że kwota stypendialna w wysokości 500 zł miesięcznie zostanie przekazana na jej rachunek ostatni raz w czerwcu tego roku. Skarżąca podniosła, że na jej rachunku nie są zgromadzone żadne oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cytowanej ustawy. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd miał na uwadze, że skarżąca wymieniła następujące wydatki gospodarstwa domowego: opłaty za mieszkanie (650 zł miesięcznie), opłaty ze wodę i energię elektryczną (250 zł miesięcznie), opłaty za przedszkole córki (250 zł miesięcznie), opłaty za szkołę (360 zł), opłaty za paliwo (200 zł), raty za żelazko (55 zł), koszty wyżywienia (500 zł). Uwzględnił również okoliczność, że w lutym bieżącego roku skarżąca urodziła drugie dziecko, co z pewnością zwiększyło wysokość ponoszonych przez nią wydatków na konieczne utrzymanie. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, od lutego bieżącego roku wnioskodawczyni zaczęła jednakże pobierać świadczenie wychowawcze na drugie dziecko. Wykazane przez nią w złożonych oświadczeniach źródła utrzymania to zatem: zasiłek macierzyński w wysokości 1.600 zł miesięcznie, świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł miesięcznie oraz alimenty dla córki w wysokości 450 zł miesięcznie. Łączna wysokość źródeł utrzymania, które wnioskodawczyni wykazała w złożonych oświadczeniach, wynosi zatem obecnie 2.550 zł miesięcznie. Prawidłowo również stwierdził referendarz sądowy, że analiza złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego skarżącej wskazuje, że poza wynagrodzeniem za pracę (obecnie zasiłkiem macierzyńskim) i alimentami, jej budżet domowy zasilany był także innymi wpływami. Wysokość tych wpływów, w ciągu trzech miesięcy ujętych na nadesłanych wyciągach, wyniosła w sumie przeszło 7.400 zł, co oznacza, że średnio wyniosły one ponad 2.460 zł miesięcznie. W opisanych okolicznościach bez wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia pozostaje argumentacja przedstawione w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, w szczególności dotycząca celów, na jakie przeznaczone zostały dodatkowe środki finansowe uzyskane od matki (tj. remont, prezenty dla rodziny). Nie sposób bowiem przyjąć, aby skarżąca znajdowała się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Inicjując postępowanie sądowe, strona winna liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast strona posiada środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania. Z tych przyczyn, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.