IV SA/Wa 166/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i N. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. Z. i N. Z. w piśmie z dnia 7 grudnia 2017 r. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. M. Z., w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 26 stycznia 2018 r., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że jest matką samotnie wychowującą sześcioletnią córkę. Wskazała, że utrzymuje siebie i córkę z wynagrodzenia za pracę oraz alimentów, których łączna wysokość wynosi 2.400 zł miesięcznie. Oświadczyła, że jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2 i właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,36 ha, oraz że nie ma innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Stwierdziła, że najmuje mieszkanie, ponosząc z tego tytułu wydatki w wysokości 650 zł miesięcznie. Wykazała ponadto wydatki na prąd i wodę w wysokości 100 zł, na przedszkole w wysokości 250 zł, na szkołę w wysokości 360 zł, na jedzenie w wysokości 500 zł, na paliwo w wysokości 200 zł i na raty za żelazko w wysokości 55 zł. Ponieważ oświadczenie M. Z. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 20 marca 2018 r. wezwano skarżącą do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: 1. do nadesłania wyciągów z posiadanych przez nią rachunków bankowych; 2. do nadesłania odpisów zeznań podatkowych; 3. do nadesłania oświadczenia, czy pobiera świadczenie wychowawcze (Rodzina 500+); 4. do nadesłania dodatkowego oświadczenia, czy dom, którego jest współwłaścicielką przynosi on dochód; 5. do nadesłania oświadczenia precyzującego, jakiego okresu (miesięcznego/dwumiesięcznego/innego) dotyczy wskazana w rubryce nr 11 formularza wniosku kwota wydatków na prąd i wodę; 6. do nadesłania dokumentu potwierdzającego wskazaną we wniosku wysokość wydatków na szkołę (350 zł). W odpowiedzi, w dniu 9 kwietnia 2018 r., M. Z. złożyła do akt sprawy: 1. wyciągi z rachunku bankowego w [...] za okresy: od 31 października do 28 listopada 2017 r., od 29 listopada do 28 grudnia 2017 r. i od 29 grudnia 2017 r. do 29 stycznia 2018 r.; 2. informację (PIT-11) o dochodach osiągniętych w 2017 roku; 3. kopię wyroku Sąd Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. rozwiązującego przez rozwód związek małżeński skarżącej, w którym m.in. zasądzono od ojca małoletniej córki skarżącej alimenty na jej rzecz w wysokości 450 zł miesięcznie; 4. kopię odpisu skróconego aktu urodzenia (w dniu [...] lutego 2018 r.) syna skarżącej; 5. oświadczenie z dnia [...] lutego 2018 r., że od 1 lutego 2018 r. pobiera świadczenie Rodzina 500+ na drugie dziecko, które urodziła [...] lutego 2018 r.; 6. oświadczenie z dnia [...] lutego 2018 r., że dom, którego jest współwłaścicielką, nie przynosi dochodu i jest zamieszkiwany przez rodziców; 7. oświadczenie z dnia [...] lutego 2018 r. wskazujące, że opłaty za przedszkole, do którego uczęszcza córką, wynoszą 15 zł dziennie + 1 zł za godzinę pobytu w przedszkolu po godz. 1300; 8. oświadczenie z dnia [...] lutego 2018 r., że w 2016 r. nie osiągnęła dochodu; 9. oświadczenie z dnia [...] lutego 2018 r., że opłaty za energię elektryczna i wodę wynoszą 250 zł miesięcznie; 10. oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2018 r., że obecnie pozostaje na zasiłku macierzyńskim w wysokości 80 % wynagrodzenia, który wynosi 1.600 zł miesięcznie. Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przedmiotowy wniosek należałoby zatem uwzględnić, jeżeli wykazane przez M. Z. możliwości płatnicze i stan majątkowy uprawniałyby do twierdzenia, że bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i małoletnich dzieci, nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Ustalenie, czy zachodzi taka sytuacja wymagało określenia relacji kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] do wykazanych przez skarżącą możliwości płatniczych. Wysokość wpisu od skargi wynosi w przedmiotowej sprawie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Wysokość, ewentualnie wymaganych od skarżącej, innych opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, również jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. M. Z. wymieniła następujące wydatki gospodarstwa domowego: opłaty za mieszkanie (650 zł miesięcznie), opłaty ze wodę i energię elektryczną (250 zł miesięcznie), opłaty za przedszkole córki (250 zł miesięcznie), opłaty za szkołę (360 zł), opłaty za paliwo (200 zł), raty za żelazko (55 zł), koszty wyżywienia (500 zł). Należy także uwzględnić, że w lutym bieżącego roku skarżąca urodziła drugie dziecko, co z pewnością zwiększyło wysokość ponoszonych przez nią wydatków na konieczne utrzymanie. Od lutego bieżącego roku wnioskodawczyni zaczęła jednakże pobierać świadczenie wychowawcze na drugie dziecko. Wykazane przez nią w złożonych oświadczeniach źródła utrzymania to zatem: zasiłek macierzyński w wysokości 1.600 zł miesięcznie, świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł miesięcznie oraz alimenty dla córki w wysokości 450 zł miesięcznie. Łączna wysokość źródeł utrzymania, które wnioskodawczyni wykazała w złożonych oświadczeniach, wynosi zatem obecnie 2.550 zł miesięcznie. Niemniej, trzeba zauważyć, że analiza złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego M. Z. jednoznacznie wskazuje, że poza wynagrodzeniem za pracę (obecnie zasiłkiem macierzyńskim) i alimentami, jej budżet domowy zasilany był także innymi wpływami. Co zaś istotne, wysokość tych wpływów, w ciągu trzech miesięcy ujętych na nadesłanych wyciągach, wyniosła w sumie przeszło 7.400 zł. Średnio sięgnęły one zatem kwoty ponad 2.460 zł miesięcznie. Otóż, 5 grudnia 2017 r. na rachunku bankowym M. Z. zaksięgowano wpłatę w wysokości 1.500 zł od Szkoły [...] tytułem stypendium za miesiąc grudzień, natomiast w dniu 5 stycznia bieżącego roku zaksięgowano wpłatę w wysokości 500 zł tytułem stypendium za miesiąc styczeń. Natomiast 18 stycznia 2018 r. na rachunek bankowy skarżącej wpłynęła kwota 4.815,00 zł od J. Z. pod tytułem "[...]", a 18 grudnia 2017 r. kwota 600 zł tytułem prezentu gwiazdkowego. Oczywiście należy mieć na uwadze, że środki przekazywane skarżącej przez J. Z. nie muszą mieć charakteru stałych i regularnych wpływów do budżetu domowego wnioskodawczyni. Niemniej jednak należy przypomnieć, że wysokość wpisu od skargi wynosi w przedmiotowej sprawie 100 zł, a żadna z pozostałych opłat sądowych również jednorazowo nie przekroczy tej kwoty. Mając zatem na względzie, że w okresie ujętym w nadesłanych wyciągach z rachunku bankowego, średnia miesięczna wysokość wpływów ze stypendiów i od J. Z. wyniosła prawie tyle, co łączna kwota obecnie pobieranych przez M. Z. świadczeń i alimentów, nie można stwierdzić, że wygospodarowanie dodatkowych 100 zł na wpis od skargi, spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania wnioskodawczyni oraz jej małoletnich dzieci. Należy też zwrócić uwagę, że analiza nadesłanych przez stronę wyciągów z rachunku bankowego wskazuje, że dokonuje ona za jego pomocą płatności związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Między innymi uiszcza opłaty za mieszkanie i opłaty za studia, realizuje płatności w sklepach wielobranżowych, odzieżowych, marketach budowlanych, drogeriach, czy na stacjach benzynowych, a także dokonuje wypłat gotówkowych. Pomimo obciążeń rachunku bankowego wszystkimi tego typu opłatami, jego saldo prawie cały czas przynajmniej kilkakrotnie przekraczało wysokość wpisu od skargi, czy innych opłat sądowych, należnych w przedmiotowej sprawie. W każdym z okresów miesięcznych suma wpłat na rachunek była wyższa od sumy obciążeń, przy czym w grudniu ubiegłego roku równica ta wyniosła 248,59 zł, a w styczniu bieżącego roku 1.135,87 zł. Na koniec okresu ujętego w nadesłanych zestawieniach (29 stycznia 2018 r.), zatem już po wniesieniu przez M. Z. skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r., saldo rachunku wyniosło natomiast 1.691,14 zł. Trzeba ponadto zauważyć, że wykazane na wyciągach opłaty za mieszkanie zostały przelane na rachunek bankowy L. K., który zgodnie z odpisem skróconym aktu urodzenia syna skarżącej, jest ojcem dziecka. Może to wywoływać dodatkowe wątpliwości, co do tego, czy skarżąca samodzielnie pokrywa koszty utrzymania. Niezależnie jednak od tego, referendarz sądowy w żadnym razie nie twierdzi, że skarżąca jest osobą zamożną, ani nie podważa trudu, jaki niewątpliwie wiąże się z wychowaniem przez nią dwojga małoletnich dzieci i kontynuowaniem nauki na studiach. Jak jednak wskazano, ustalenie, czy M. Z. spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wymagało nie tylko ustalenia jej możliwości płatniczych, ale także odniesienia tych możliwości do wysokości kosztów postępowania w sprawie wszczętej skargą na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. W sytuacji natomiast, gdy koszty te kształtują się na ustalonym wyżej poziomie, to ich poniesienie nie będzie skutkować uszczerbkiem koniecznego utrzymania skarżącej i jej dzieci. Końcowo należy podkreślić, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (zob. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r. sygn. akt II OZ 1125/11. Niepublikowane. Dostępne: Lex nr 1070506, https://cbois.nsa.gov.pl/). Jak natomiast wskazano, analiza złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunków bankowych wskazuje, że skarżąca – jakkolwiek niewątpliwie w związku z przyjściem na świat drugiego dziecka zwiększyły się ponoszone przez nią wydatki – jest w stanie wygospodarować 100 zł na wpis od skargi i takie same kwoty na inne, ewentualnie należne opłaty sądowe, a obciążenie finansowe w tej wysokości nie zagrozi koniecznemu utrzymaniu jej i jej małoletnich dzieci. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.