IV SA/Wa 166/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku N. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. i N. Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. M. Z. i N. Z. w piśmie z dnia 7 grudnia 2017 r. wniosły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2017 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. N. Z., w złożonym na urzędowym formularzu wniosku z dnia 26 stycznia 2018 r., zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że pozostaje w gospodarstwie domowym z mężem (A. S.) oraz małoletnim synem. Wskazała, że jedyny dochód trzyosobowego gospodarstwa domowego stanowi wynagrodzenie ze stosunku pracy otrzymywane przez A. S. w wysokości 2.160 zł miesięcznie. Stwierdziła, że nie jest w stanie podjąć pracy, ponieważ pozostaje w domu z dwuletnim synem. Oświadczyła, że jest wraz z mężem właścicielem domu o powierzchni 128 m2, obciążonego hipoteką na rzecz banku. Ponadto podała, że jest współwłaścicielem domu o powierzchni 100 m2 i właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 0,36 ha, oraz że nie ma innych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Wymieniła następujące wydatki gospodarstwa domowego: kredyt (1.002 zł); ogrzewanie domu (600 zł), energia elektryczna i woda (150 zł), cyfrowy Polsat (30 zł), wyżywienie (200 zł). Do wniosku dołączyła wydruki potwierdzeń przelewów rat kredytowych oraz potwierdzenia przelewu wynagrodzenia A. S. za grudzień 2017 r. Ponieważ oświadczenie N. Z. było niewystarczające do oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych, w piśmie z dnia 20 marca 2018 r. wezwano skarżącą do złożenia w terminie 14 dni dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń potwierdzających stan majątkowy i możliwości płatnicze, to jest: 1. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez nią rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 2. do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych przez jej męża rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3. do nadesłania odpisów zeznań podatkowych; 4. do nadesłania oświadczenia, czy ona lub jej mąż pobierają świadczenie wychowawcze (Rodzina 500+); 5. do nadesłania dodatkowego oświadczenia, czy któryś z posiadanych domów przynosi dochód; 6. do nadesłania dodatkowego oświadczenia precyzującego, jakich okresów (miesięcznych/dwumiesięcznych/kwartalnych/innych) dotyczą wskazane w rubryce nr 11 formularza wniosku kwoty wydatków na ogrzewanie domu (600 zł) oraz na energię elektryczną i wodę (150 zł). W odpowiedzi, w dniu 9 kwietnia 2018 r., N. Z. złożyła do akt sprawy: 1. wyciąg z rachunku bankowego w Banku [...] w [...], należącego do niej i do A. S., za okres od 1 listopada 2017 r. do 31 stycznia 2018 r.; 2. kopię odpisu zeznania podatkowego za 2016 rok; 3. oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2018 r., w którym stwierdziła, że: a. pobiera świadczenie Rodzina 500+, b. dom, którego jest współwłaścicielką, nie przynosi dochodu i jest zamieszkiwany przez rodziców; c. ogrzanie domu w sezonie grzewczym kosztuje 600 zł miesięcznie; d. opłaty za energię elektryczną i wodę wynoszą 150 zł miesięcznie. Przystępując do rozpoznania przedmiotowego wniosku, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 ppsa osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Treść powołanych przepisów ppsa nie pozostawia wątpliwości co do tego, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu rodzinnego, majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu, zgodnie z art. 255 ppsa, uzupełniających to oświadczenie dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń. W trybie powołanego przepisu wystosowano do N. Z. wezwanie z dnia 20 marca 2018 r. Skarżącą zobowiązano do nadesłania dokumentów pozwalających zweryfikować wiarygodność oświadczenia z dnia [...] stycznia 2018 r. i uzupełnić je o niepodane lub nieprecyzyjnie podane informacje niezbędne do dokonania oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Wezwaniem objęto m.in. wyciągi z wszelkich rachunków bankowych posiadanych zarówno przez skarżącą, jak i przez jej męża (lit. a i lit. b wezwania). Analiza tych dokumentów pozwoliłaby bowiem na ustalenie rzeczywistej wielkości wpływów do budżetu domowego trzyosobowej rodziny, a także na określenie relacji tej wielkości do wysokości wydatków na konieczne utrzymanie. Odpowiadając na wezwanie w tym zakresie, wnioskodawczyni złożyła do akt sprawy wyciąg z rachunku bankowego w Banku [...] w [...], należącego do niej oraz do jej męża. Rachunek ten ma numer [...]. Jak tymczasem wynika z analizy rachunku bankowego złożonego do akt sprawy przez M. Z. (siostrę skarżącej), wymieniona zrealizowała przelew na rachunek bankowy N. Z. o innym numerze niż rachunek w Banku [...] w [...]. Mianowicie, 10 stycznia 2018 r. M. Z. przelazła na rachunek bankowy N. Z. o numerze [...] kwotę 500 zł tytułem zwrotu pożyczki. Z kolei N. Z. z tego samego rachunku przelała na konto siostry w dniu 28 listopada 2017 r. kwotę 267 zł pod tytułem "zasłony". Jak z powyższego wynika, wbrew jasno i jednoznacznie sformułowanemu wezwaniu do nadesłania wyciągów z wszelkich posiadanych rachunków bankowych, wnioskodawczyni nie złożyła do akt sprawy wyciągu z rachunku bankowego o numerze [...], za którego pomocą dokonywała rozliczeń z M. Z. Już tylko z tego powodu nie można było uwzględnić przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak bowiem wyżej wywiedziono, z treści powołanych przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie jego żądania. Jeżeli zatem strona postępowania przedstawia swą sytuację finansową w sposób, który nie pozwala na dokonanie jednoznacznych ustaleń, co do jej możliwości płatniczych, a następnie nie składa do akt sprawy - pomimo wezwania - całości dokumentów i oświadczeń, mających na celu wyjaśnienie nieścisłości i ustalenie rzeczywistych wpływów do budżetu domowego oraz relacji tej wielkości do wysokości koniecznych wydatków, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie. Konstrukcja art. 255 ppsa zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem (referendarzem sądowym) w ustalaniu sytuacji finansowej (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2013 r. sygn. akt II OZ 794/13. Niepublikowane. Dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem N. Z., nie składając do akt sprawy wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w istocie zaniechała tej współpracy. Niezależnie jednak od powyższego należy wskazać, że wysokość wpisu od skargi wynosi w przedmiotowej sprawie 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jest to najniższy dopuszczalny wpis w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 233 ppsa). Wysokość, ewentualnie wymaganych od skarżącej, innych opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, również jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192, § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie wiązać się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Jak natomiast wynika z wyciągu z rachunku bankowego, który skarżąca złożyła do akt sprawy, wynagrodzenie jej męża za styczeń bieżącego roku było znacznie wyższe od wynagrodzeń otrzymywanych przez niego w ubiegłym roku. Wypłacił je inny podmiot, a wyniosło ono 4.560,45 zł. Poza tym należy odnotować, że końcowe saldo rachunku Państwa S. w Banku [...] w [...] (na dzień 31 stycznia 2018 r.), zatem już po wniesieniu skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2018 r., wyniosło 10.146,22 zł. Z drugiej strony, wykazane przez stronę wydatki gospodarstwa domowego, nawet przy uwzględnieniu zwiększonych kosztów ogrzewania w okresie zimowym, wyniosły w sumie niespełna 2.000 zł miesięcznie. Poza tym, z opisanych wyżej przelewów między rachunkami bankowymi skarżącej i M. Z. wynika, że N. Z. udzieliła siostrze pożyczki lub wsparcia finansowego, co wskazuje na możliwość wygospodarowania przez nią dodatkowych środków z przeznaczeniem na inne cele niż konieczne utrzymanie. Niezależnie więc od tego, że skarżąca, nie nadsyłając na wezwanie wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, nie pozwoliła na dokonanie pełnej i jednoznacznej oceny swoich możliwości płatniczych, to te dokumenty źródłowe i oświadczenia, które złożyła do akt sprawy - przy opłatach sądowych kształtujących się na wskazanym wyżej poziomie – nie dają jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania N. Z., jej męża oraz małoletniego syna. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu.