IV SA/Wa 1670/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Miron, Asesor WSA Marta Laskowska (spr.), Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2008 roku sprawy ze skargi H. D. i W. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia (...) lipca 2007 r. nr (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę W. D.; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat I. G. prowadzącej Kancelarię Adwokacką przy (...) w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku złożonego przez H. i W. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2007 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] maja 1976 r. dotyczącej przejęcia z urzędu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,37 ha położonego we wsi H., gmina P., stanowiącego własność H. i W. D., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku złożonego w niniejszej sprawie, mając na względzie postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2006 r., sygn.akt I OW 55/06 wskazujące Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako organ właściwy do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] maja 1976 r. odmówił stwierdzenia nieważności powyżej opisanej decyzji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli H. i W. D. Rozpatrując ten wniosek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że podstawę przejęcia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa stanowiła ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz.118). Zgodnie z art. 9 ust. 1 w/w ustawy, Państwo na wniosek rolnika mogło przejąć na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekazał on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1/ osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, 60 lat kobieta albo 2/ został zaliczony do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Natomiast zgodnie z art. 9 ust. 2 w/w ustawy gospodarstwo mogło być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów. Jednakże zgodnie z art. 17 w/w ustawy jeżeli gospodarstwo stanowiło współwłasność małżonków, objęte było wspólnością ustawową lub stanowiło odrębną własność małżonka, renta w zamian za gospodarstwo rolne przysługiwała łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał jeden z nich. W przedmiotowej sprawie W. D. miał 49 lat, natomiast H. D. była w wieku 55 lat, w związku z tym powyższy warunek został spełniony. Przedmiotowe gospodarstwo rolne H. i W. D. posiadali na podstawie aktu własności ziemi z dnia [...] maja 1976 r. wydanego przez Naczelnika Gminy P. na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250). Przedmiotowa nieruchomość stanowiła łączny obszar 2,37 ha, a w jej skład wchodziły działki nr [...] położone we wsi H. Warunki kwalifikujące dane gospodarstwo jako wykazujące niski poziom produkcji określało rozporządzenie Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz.U. Nr 11, poz.58). W kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy P. wskazano, że " w wyniku przeprowadzonej lustracji przedmiotowe gospodarstwo zostało zakwalifikowane do kategorii gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji (nieterminowe wykonania prac polowych, niestosowanie nawozów mineralnych, nieodnawialnie nasion zbóż i sadzeniaków)". Ponadto wskazano, że plony są niższe o 50% od przeciętnych osiąganych na podobnych glebach we wsi H. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie mogą ustaleń tych skutecznie podważyć oświadczenia świadków złożone po 31 latach po przejęciu przedmiotowego gospodarstwa. W konsekwencji powyższego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że badane orzeczenie nie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 9 ust. 2 w/w ustawy oraz w/w rozporządzenia. Skargę na powyższą decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli H. i W. D. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego, a właściwym miejscowo do rozpoznania w/w spraw jest ten wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oczywiście Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji (art. 134 § 2 ww. ustawy). Skarga złożona w przedmiotowej sprawie nie może zostać uwzględniona ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Należy podkreślić, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego celem jest ustalenie, czy badana decyzja jest dotknięta wadą wymienioną w art. 156 § 1 kpa. Stwierdzenie, że wadliwość taka ma miejsce musi wynikać z przeprowadzonego postępowania dowodowego. Organ nadzoru dokonując oceny, czy zachodzą przesłanki z art. 156 § 1 kpa, przede wszystkim obowiązany jest ustalić, w sposób niepozostawiający wątpliwości, stan faktyczny i prawny z daty wydania kontrolowanej decyzji. Ustaleń tych organ dokonuje na podstawie materiału dowodowego pozwalającego na wyczerpujące wyjaśnienie stanu sprawy oraz na ostateczne jej rozstrzygnięcie. Niezależnie od tego należy podkreślić, iż orzekając w sprawie nieważności organ obowiązany jest z jednej strony mieć na względzie zasadę stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych, z drugiej zaś wagę zarzutów odnoszących się do legalności wydanej decyzji W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] maja 1976 r. dotyczącej przejęcia z urzędu na własność Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,37 ha położonego we wsi H., organ nadzoru miał obowiązek zbadania, czy decyzja ta jest dotknięta jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. W sprawie tej jako podstawę prawną w/w decyzji Naczelnika Gminy P. z dnia [...] maja 1976 r. o przejęciu z urzędu gospodarstwa rolnego stanowiącego własność H. i W. D. powołano przepis art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). W myśl tego przepisu "Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne z rentę, jeżeli przekaże mu wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1. osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo 2. zaliczony został do jednej z grupy inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (ust. 1). Gospodarstwo rolne określone w ust. 1 może być przejęte na własność Państwa za rentę również z urzędu, jeżeli wykazuje niski poziom produkcji rolnej, a rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, a 55 lat kobieta lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów (ust. 2). Według art. 9 ust. 2 wskazanej ustawy, jeżeli gospodarstwo rolne w obszarze nie mniejszym niż 2 ha gruntów rolnych lub leśnych wykazywało niski poziom produkcji, mogło być z urzędu przejęte na własność Państwa za rentę. Rozwiązanie to miało charakter sankcji prawnej, ale przyznawało rolnikowi rentę. Ta prawna kwalifikacja gospodarstwa rolnego nie tylko uwzględniała określony stan faktyczny, ale wiązała się także z aktywnością rolnika. Wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa poprzedzały dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze - prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie - ustalające, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przyjęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę. Powołana wyżej ustawa nie określała wyrażenia "wykazuje niski poziom produkcji rolnej". Określenie to było sprecyzowane w § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). W myśl § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia za gospodarstwo rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawało się takie gospodarstwa, w których w okresie trzech lat: - nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane, - plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, - obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosi łącznie na 1 ha użytków rolnych nie mniejszy niż 0,4 sztuki przeliczeniowej. Wprawdzie w niniejszej sprawie nie odnaleziono samego dokumentu protokołu lustracji, jednakże jego treść znajduje pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Oględziny gospodarstwa zostały dokonane w dniu [...] maja 1976 r., a więc na kilka dni przed wydaniem decyzji. Gospodarstwo zostało uznane jako wykazujące niski poziom produkcji wskutek nieterminowego wykonywania prac polowych, niestosowania nawozów mineralnych, nieodnawiania nasion zbóż i sadzeniaków. W konsekwencji stwierdzono, że plony z gospodarstwa są niższe o 50% od przeciętnych osiąganych na podobnych glebach we wsi H. W postępowaniu nieważnościowym zostało przesłuchanych dwóch świadków, jednakże do zeznań tych należy podejść ze szczególną ostrożnością, ze względu na podeszły wiek świadków oraz fakt, że przesłuchiwani byli na okoliczności sprzed 30 lat. Słusznie organ uznał, że oświadczenia te nie mogą skutecznie podważyć ustaleń zawartych w decyzji. Są ogólnikowe i nie zawierają szczegółowych informacji. Kolejną istotną kwestią było ustalenie czy rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przyjęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę, tzn. rolnik osiągnął wiek 60 lat mężczyzna, 55 lat kobieta. Jednakże zgodnie z art. 17 ust. 1 w/w ustawy jeżeli gospodarstwo rolne stanowi współwłasność małżonków, objęte jest wspólnością ustawową lub stanowi odrębną własność małżonka, renta w zamian za gospodarstwo rolne przysługuje łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich. W niniejszej sprawie w dniu wydania kwestionowanej decyzji W. D. jako urodzony 22 stycznia 1927 r. miał 49 lat, natomiast jego małżonka H. D. jako urodzona 22 marca 1921 r. miała skończone 55 lat. Przesłankę formalną związaną z wiekiem spełniała H. D., tak więc renta przysługiwała obydwojgu małżonkom. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się dwie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydane w dniu [...] lipca 1976 r. przyznające rentę obydwojgu małżonkom za przekazane na własność Państwa gospodarstwo rolne. Wprawdzie rolą organu nadzoru nie jest ponowne rozpoznanie sprawy co do istoty tak jak w postępowaniu zwykłym – a tylko weryfikacja decyzji w nim zapadłych, w nadzwyczajnym trybie – pod kątem wadliwości kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 kpa, ale nie zwalnia to organu nadzoru z przestrzegania uniwersalnych wymogów procedury administracyjnej, zwłaszcza zaś zasad ogólnych kpa. W niniejszej sprawie analiza akt postępowania administracyjnego i wydana w tej sprawie decyzja wskazuje, że organy administracji publicznej prowadząc postępowanie w sposób właściwy zastosowały przepisy procedury administracyjnej, jak również przepisy prawa materialnego. Na marginesie podkreślić należy, że akt własności ziemi z dnia [...] maja 1976 r. wskazujący, że H. D. i W. D. stali się z mocy prawa właścicielami działek nr [...] wydany na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych akt własności ziemi stanowił decyzję potwierdzającą nabycie własności ex lege i miał deklaratoryjny charakter (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2005 r., sygn.akt II CK 3/2005). Mając powyższe na względzie Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.