IV SA/Wa 1672/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), Asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2008 r. sprawy ze skarg E. S., M. W., P. W. i F. Spółka Akcyjna w W. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) lipca 2008 r. nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) maja 2008 r. nr (...); 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżących E. S., M. W. i P. W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Minister Gospodarki w wyniku rozpoznania wniosku E. S., M. W. i P. W., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2008 r., umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. F. w W. ul. [...], w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] ("nieruchomość w Mieście W. za rogatką [...] pod Nr [...]). W uzasadnieniu decyzji Minister Gospodarki podał, iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż nieruchomość, będąca przedmiotem niniejszego postępowania została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. Nr [...], poz. [...]). Od dnia 21 listopada 1945 r. tj. od daty wejścia w życie w/w dekretu, grunty położone przy ul. [...] przeszły na własność Gminy W., a zatem z mocy prawa, nieruchomość ta stała się własnością Gminy, a następnie w oparciu o art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) przeszła na własność Skarbu Państwa. Zdaniem organu błędny jest pogląd skarżących, iż podstawą przejęcia na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości było orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa. Według Ministra Gospodarki rolą w/w orzeczenia było jedynie wskazanie, które przedsiębiorstwa przejmuje się na rzecz Państwa, bez wskazywania poszczególnych składników mienia tego przedsiębiorstwa, w szczególności nieruchomości. Zatwierdzenie protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. F. w W. nie oznacza - zdaniem Ministra - że nieruchomość położona w W. przy ul. [...], stanowiąca część składową w/w przedsiębiorstwa, przeszła w trybie nacjonalizacji na własność Państwa. Organ podkreślił, iż decyzja zatwierdzająca protokół zdawczo-odbiorczy miała znaczenie jedynie deklaratoryjne, podobnie jak orzeczenie o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Przedsiębiorstwo przejmowane było na własność Państwa ze wszystkimi składnikami z mocy prawa z dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. w dniu 5 lutego 1946 r. Powołując się na zaświadczenie Sądu Rejonowego dla [...] w W. z dnia [...] stycznia 1995 r. oraz z dnia [...] marca 2004 r., które jednoznacznie wskazują, że podstawą przejęcia na własność Państwa przedmiotowej nieruchomości były przepisy dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. (Dz. U. Nr [...], poz. [...]), Minister Gospodarki stwierdził, iż w takiej sytuacji nieruchomość ta nie mogła z dniem 5 lutego 1946 r. po raz kolejny przejść z mocy prawa na własność Państwa w trybie ustawy nacjonalizacyjnej. W konsekwencji Minister stwierdził, że skoro w dniu wydania orzeczenia w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa, nieruchomość była już wcześniej przedmiotem innej regulacji prawnej stwierdzającej jej przejście na własność Skarbu Państwa, to postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia jako bezprzedmiotowe należało na podstawie art. 105 § 1 kpa umorzyć. Na powyższą decyzję skargę wniósł pełnomocnik E. S., M. W., P. W. i zarazem kurator F. Spółka Akcyjna w W. - adwokat M. B., zarzucając naruszenie art. 105 § 1 kpa poprzez niezasadne umorzenie postępowania, oraz art. 7, 77 i 80 kpa polegające na niedokonaniu ustaleń i niewyjaśnieniu czy zachodzą przesłanki określone w art. 156 § 1 kpa skutkujące nieważnością orzeczenia. Wskazując na powyższe naruszenia strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki. W uzasadnieniu skargi podkreślono, iż orzeczeniami nacjonalizacyjnymi, na własność Państwa przejęto przedsiębiorstwo pn. F. w W. wraz z nieruchomością, która w części tj. w 35% nie stanowiła własności przedsiębiorstwa, a zatem nie mogła w całości przejść na własność Państwa. Treść art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej wskazuje, że na własność Państwa przechodzi przedsiębiorstwo i jego majątek, nie zaś majątek należący do osób trzecich. Zdaniem skarżących błędne jest stanowisko organu, iż przedmiotowa nieruchomość nie przeszła na własność Państwa w drodze nacjonalizacji, z powodu wcześniejszego przejęcia jej w drodze dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W.. Dopóki orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1951 r. istnieje w obrocie prawnym, to stanowi dowód tego, że nieruchomość została przejęta na rzecz Państwa w drodze nacjonalizacji. Skarżąca wywiodła, że skoro, jak twierdzi organ, nieruchomość nie mogła być ponownie przejęta na rzecz Państwa w drodze nacjonalizacji, albowiem była uprzednio przejęta na podstawie dekretu o gruntach w., to orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1951 r. w tej części rażąco naruszyło prawo, tj. art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Zdaniem autora skargi okoliczność tę organ winien rozważyć niezależnie od argumentacji powołanej we wniosku o stwierdzenie nieważności. Strona podniosła, iż powyższe okoliczności wskazują - wbrew stanowisku organu - że istnieje przedmiot postępowania, albowiem w/w orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego dotyczyło także nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sąd trafnie podniesiono w skardze, że organ naruszył art. 105 § 1 kpa poprzez niezasadne umorzenie postępowania. Należy zauważyć, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek skarżących, którzy pismem z dnia 5 kwietnia 2005 r. wystąpili do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. F. w części dotyczącej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Organ nadzoru, na podstawie wskazanego wyżej wniosku, podjął odpowiednie czynności, a m. in. w dniu 22 maja 2007 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania. Umarzając postępowanie decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Minister Gospodarki jako podstawę prawną powołał art. 105 § 1 kpa. Stosownie do treści art. 105 § 1 kpa organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Bezprzedmiotowość postępowania wynikać będzie z kilku ważnych przyczyn, które można podzielić na podmiotowe oraz przedmiotowe. Postępowanie staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, gdy strona postępowania administracyjnego utraciła przymioty, o których mowa w art. 28 kpa. Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia również w sytuacji, gdy sprawa indywidualna nie podlegała i nie podlega załatwieniu w drodze decyzji administracyjnej. Zmiana zaś stanu prawnego w toku postępowania administracyjnego prowadzi do umorzenia postępowania przede wszystkim wówczas, gdy wymaga tego wyraźny przepis ustawy. W piśmiennictwie i orzecznictwie akcentuje się konieczność i celowość rozróżnienia między bezprzedmiotowością postępowania, a bezzasadnością żądania strony (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 1988 r., IV SA 251/88, ONSA 1989 r., Nr 1, poz. 8). W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r., III ARN 50/95, OSNP 1996 r., nr 11, poz. 150, sformułowano fundamentalną tezę, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 kpa, przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, nie może być interpretowany rozszerzające Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż Minister Gospodarki błędnie uznał, iż postępowanie wszczęte wskazanym wnioskiem stron należało umorzyć jako bezprzedmiotowe. Argumentacji organu mającej uzasadniać bezprzedmiotowość tego postępowania nie można podzielić. Wnioskodawcy żądali stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] stycznia 1951 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. F. w W. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa określonej nieruchomości. Orzeczenie to funkcjonuje w obrocie prawnym i przyjęcie przez organ, że postępowanie o stwierdzenie jego nieważności należy umorzyć na podstawie art. 105 § 1 kpa, ze względu na wcześniejsze przejście tej nieruchomości na Skarb Państwa na mocy innego aktu normatywnego wskazuje na dokonanie przez ten organ błędnej wykładni art. 105§1 kpa. Słusznie podniesiono w skardze, że skoro -jak twierdzi organ - nieruchomość przedmiotowa nie mogła być ponownie przejęta na rzecz Państwa w drodze nacjonalizacji, albowiem była uprzednio przejęta na podstawie dekretu o gruntach warszawskich, to w/w orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego w tej części naruszało art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17 z późn. zm.). Powyższe rozważania wskazują, iż zaskarżona, jak również poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ w pierwszej kolejności wyjaśni, czy przedmiotowa nieruchomość objęta była protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu 11 lutego 1950 r., który został zatwierdzony wskazanym orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego i w zależności od wyniku tych ustaleń rozstrzygnie w przedmiocie nieważności kontrolowanego orzeczenia. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy.