IV SA/Wa 1672/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. i A. K. na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] lipca 2009 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. A. Z. i A. K., działając przez pełnomocnika, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Geodety Kraju z dnia [...] lipca 2009 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. Zarządzeniem z dnia 3 listopada 2009 r. wezwano skarżących do uiszczenia wpisu od skargi. W dniu 24 listopada 2009 r. A. Z. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 22 lutego 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis orzeczenia doręczono pełnomocnikowi skarżącej w dniu 2 marca 2010 r. W dniu 9 marca 2010 r. A. Z. wniosła sprzeciw od postanowienia z dnia 22 lutego 2010 r. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 24 listopada 2009 r. wynika, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem i małoletnią córką. Na dochody trzyosobowej rodziny składają się wynagrodzenia ze stosunków pracy: skarżącej w wysokości 8.000,00 zł brutto miesięcznie oraz jej męża w wysokości około 6.560,00 zł brutto miesięcznie, a także czynsz za najem lokalu mieszkalnego w miesięcznej wysokości około 1.200,00 zł brutto. Państwo Z. są właścicielami dwóch mieszkań w W. o powierzchniach 46 m2 i 54 m2 oraz jednego mieszkania w P. o powierzchni 70 m2. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, ani innych zasobów pieniężnych. Do wniosku skarżąca dołączyła zestawienie stałych przychodów i wydatków w gospodarstwie domowym, wskazując, że uzyskiwane dochody przeznaczane są w całości na pokrycie stałych wydatków. Do wydatków tych strona zaliczyła: koszty dojazdów do pracy jej i męża, koszty utrzymania trzech mieszkań, koszty spłaty kredytu bankowego zaciągniętego na zakup mieszkania, koszty spłaty trzech rodzinnych pożyczek na zakup wyposażenia mieszkania oraz na bieżące wydatki związane z prowadzeniem spraw administracyjnych, sądowych i prokuratorskich, koszty ubezpieczenia członków rodziny, opłaty za przedszkole oraz opiekunkę dla córki i koszty zakupu leków dla członków rodziny. Według oświadczenia A. Z., po poniesieniu opisanych wyżej wydatków, miesięcznie na utrzymanie czterech osób (tj. trzyosobowej rodziny skarżącej oraz opiekunki dla dziecka) pozostaje kwota około 2.627,00 zł (657,00 zł miesięcznie na jedną osobę). W piśmie z dnia 24 listopada 2009 r., stanowiącym załącznik do przedmiotowego wniosku, skarżąca podniosła, że toczące się od wielu lat postępowania sądowe w sprawie reprywatyzacji cegielni J. K. wyczerpały zasoby finansowe jej rodziny, zaś wysokie bieżące koszty utrzymania prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego sprawiają, że jednorazowe uiszczenie wpisu wiązać się będzie z poważnym uszczerbkiem dla egzystencji rodziny. W sprzeciwie z dnia 9 marca 2010 r. A. Z. zakwestionowała uprawnienie referendarza sądowego do wydania postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania jej prawa pomocy. Wskazała też, iż w postanowieniu z dnia 22 lutego 2010 r. nie wskazano wiarygodnego źródła, w oparciu o które ustalono minimalne koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia, czy też zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Przystępując do oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącej, w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W świetle art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Treść powołanego przepisu wskazuje, że dopiero gdy posiadane przez stronę środki okażą się niewystarczające może ona wystąpić o przyznanie prawa pomocy, a pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Treść art. 246 § 1 ppsa przesądza również o tym, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Skarżący ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu A. Z. nie wykazała, aby zachodziły przesłanki obligujące do przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Wysokość wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie, do którego uiszczenia wezwano skarżącą zarządzeniem Przewodniczącego z dnia 3 listopada 2009 r. wynosi 200 zł. Jest to najwyższa opłata sądowa w przedmiotowej sprawie. Wysokość ewentualnego wpisu od skargi kasacyjnej, stosownie do treści § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wyniesie 100 zł, natomiast wysokość ewentualnych wpisów od zażaleń, czy też opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku jednorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Podkreślić też trzeba, że ewentualne poniesienie wskazanych opłat, nie wiąże się z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Zarówno skarżąca jak i jej mąż osiągają stałe dochody ze stosunku pracy, a ponadto budżet ich gospodarstwa domowego zasilany jest dochodami z tytułu najmu jednego z trzech należących do nich lokali mieszkalnych. W ocenie Sądu, wykazując łączny dochód trzyosobowej rodziny w wysokości około 15.760,00 zł brutto miesięcznie, skarżąca nie może być uznana za osobę znajdują się w sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Uwzględniając nawet podane przez A. Z. bardzo wysokie koszty utrzymania gospodarstwa domowego, zauważyć należy, że rozważając dopuszczalność uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd kieruje się nie tylko aktualną sytuacją dochodową wnioskodawczyni, lecz również jej stanem majątkowym. W sytuacji, gdy skarżąca wraz z mężem są właścicielami trzech mieszkań nie sposób przyjąć, że ich stan majątkowy kwalifikuje A. Z. jako osobę rzeczywiście ubogą. Nadto, w ocenie Sądu, nie wszystkie, z wykazanych przez skarżącą wydatków, jak na przykład koszty ubezpieczenia członków rodziny, mogą być uwzględnione jako konieczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Należy też zwrócić uwagę, że A. Z., z jednej strony, wśród kosztów utrzymania gospodarstwa domowego wymienia wydatki związane z opieką popołudniowo-wieczorną nad dzieckiem, a z drugiej - obliczając kwotę środków pozostających comiesięcznie na bieżące utrzymanie - uwzględnia koszty utrzymania opiekunki dla dziecka. Koszty utrzymania opiekunki, która z tytułu sprawowania opieki nad córką skarżącej otrzymuje wynagrodzenie, pomniejszające budżet rodziny Państwa Z., nie mogą być uwzględnione jako koszty utrzymania gospodarstwa domowego prowadzonego przez wnioskodawczynię wspólnie z mężem i córką. Mając na uwadze, że w sprzeciwie z dnia 9 marca 2010 r. skarżąca zakwestionowała uprawnienie referendarza sądowego do rozpoznania złożonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy także wskazać, że zgodnie z art. 258 ppsa czynności w zakresie postępowania o przyznanie prawa pomocy, mogą wykonywać referendarze sądowi. Stosownie do treści art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, do czynności tych zalicza się w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Podsumowując stwierdzić trzeba, że oczywistym jest, iż ponoszenie kosztów postępowania zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącej ale nie uzasadnia to jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Dokonana ocena stanu majątkowego, możliwości płatniczych i stanu rodzinnego A. Z. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.