IV SA/Wa 1690/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Sędzia WSA - Alina Balicka po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. Sp. z o.o. z siedzibą w G. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2010 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą w G. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kary biegnącej za wprowadzenie ścieków do środowiska postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. G. Sp. z o.o. z siedzibą w G. w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż Spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego, w tym wpisu stosunkowego od skargi w wysokości 36 164, 00 zł. Skarżąca jest gminną spółką kapitałową, 100% udziałów Spółki należy do Gminy G. Podkreślono, iż rada gminy G. jest wyłącznym decydentem w zakresie ustalania wysokości cen za dostarczoną przez Spółkę wodę i odbiór ścieków. Na dzień złożenia skargi ceny usług należą do najniższych w województwie i nie odzwierciedlają natomiast ponoszonych kosztów. W dniu 27 stycznia 2010 r., na wezwanie Sądu, skarżąca Spółka złożyła przedmiotowy wniosek w przewidzianej prawem formie, tj. na urzędowym formularzu PPPr. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy skarżącej Spółce W sprzeciwie wniesionym od powyższego postanowienia skarżąca Spółka wskazała, iż w kwestionowanym postanowieniu błędnie uznano, iż skarżąca posiada możliwości finansowe do dokonania chociażby częściowego wpisu stosunkowego w przedmiotowej sprawie. Podniesiono, iż celem Spółki wynikającym z jej struktury własnościowej i charakteru jest zaspokajanie potrzeb społecznych, nie zaś generowanie zysku w powszechnym tego słowa znaczeniu. Dodatkowo podano, iż majątek przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego w postaci głównie budowli i urządzeń służących do poboru wody i odprowadzania ścieków nie może być oceniany z punktu widzenia efektywności, gdyż służy on realizacji celów społecznych. Poza tym niewyobrażalne jest, w ocenie Spółki, iż mogłaby ona zbyć chociażby część tego majątku, ponieważ wszystkie elementy majątku tworzą zwarty system. Ponadto, jak podkreślono, znaczna część majątku i środków trwałych Spółki jest zużyta i zdegradowana. W ocenie strony skarżącej posiadanie zatem przez Spółkę majątku nawet o znacznej wartości oraz środków na kontach bankowych nie dają podstaw do uznania, iż posiada ona dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Nadto wskazano, iż znaczną część środków finansowych strona skarżąca, będąca gminną spółką kapitałową, uzyskuje od gminy. Gmina, w formie aportów w latach ubiegłych jak i obecnie, przyznała Spółce, przelewając na jej konta, środki finansowe na konkretne cele. Zdaniem skarżącej oznacza to, że środki te nie są i nie mogą być swobodnie wydatkowane przez Spółkę, a tym samym nie mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Odnosząc się do faktu posiadania środków finansowych na kontach bankowych w wysokości 323.168, 24 zł wskazano, iż nie są one do dyspozycji Spółki, zostały one bowiem uzyskane od gminy na konkretne cele, z których Spółka musi się rozliczyć. W sprzeciwie podniesiono również argumenty dotyczące nieuwzględnienia przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy aspektu społecznego i konstytucyjnego, co w ocenie strony skarżącej miało znaczenie dla sprawy. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem postępowania po złożeniu sprzeciwu nie jest więc ocena postanowienia, czy też zarządzenia wydanego przez referendarza sądowego, lecz ponowne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie wnioskowanym przez skarżącego. Sąd rozpoznając ponownie sprawę, zważył co następuje: Ze złożonego na urzędowym formularzu PPPr wniosku o przyznanie prawa pomocy, uzupełnionego nadesłanymi dokumentami wynika, że wnioskująca Spółka posiada trzy rachunki bankowe, tj.: 1) w Banku [...] ze stanem 31 343,66 zł na dzień 31.12.2008 r.; 2) w Banku [...] ze stanem 80 416, 77 zł na dzień 31.12.2008 r.; 3) w Banku [...] w G. ze stanem 211 407, 81 zł na dzień 31.12.2008 r. Z powyższego wynika zatem, iż skarżąca Spółka na dzień złożenia przedmiotowego wniosku posiadała środki finansowe w łącznej wysokości 323 168,24 zł. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego, w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym - wyrażoną w art. 199 P.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie zaś do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ze złożonego do akt sprawy odpisu pełnego z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że przedmiotem działalności G. Sp. z o.o. jest m.in. pobór, uzdatnianie dostarczanie wody oraz odprowadzanie i oczyszczanie ścieków. Chcąc realizować zamierzoną działalność, Spółka musi się liczyć z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego - także kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi, których właściwość obejmuje m.in. kontrolę wydawanych przez organy administracji publicznej aktów (decyzji administracyjnych, postanowień) w przedmiocie kar pieniężnych za wprowadzanie do środowiska ścieków z naruszeniem wymaganych warunków. Powinna zatem w procedurze planowania wydatków uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych. Jedynie w sytuacji, gdy Spółka wykazałaby, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.), można byłoby przyznać jej prawo pomocy w zakresie częściowym. Trzeba jednak przy tym podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tamo, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). W ocenie Sądu rozpoznawany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem wnioskodawczyni nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia analiza podanych przez Skarżącą okoliczności w związku z przepisami ustawy P.p.s.a. przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości ciążących na niej kosztów postępowania sądowego. W przedmiotowej sprawie wydano orzeczenie kończące postępowanie, od którego wnioskodawczyni wniosła skargę. Koszty sądowe, do których uiszczenia Spółka aktualnie jest zobowiązana wynoszą 36 164 zł ( § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Z nadesłanych przez Spółkę wyciągów wynika natomiast, że środki zdeponowane na rachunkach bankowych wielokrotnie przekraczają wskazaną wysokość wpisu od skargi. Odpowiednia część tych środków może zostać zatem przeznaczona na uiszczenie należnej opłaty sądowej bez uszczerbku w bieżącej działalności wnioskodawczyni. Odnosząc się z kolei do podniesionej w sprzeciwie okoliczności, iż znajdujące się na kontach środki finansowe pochodzą od Gminy G. i zostały przekazane na realizacje konkretnych celów, należy stwierdzić, że przeznaczenie środków finansowych, którymi dysponowała Spółka, na inne cele niż pokrycie kosztów sądowych, nie może być przyczyną uznania, iż Spółka taka spełnia przesłanki, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Uznanie wszelkich bieżących wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz zobowiązań za priorytetowe wobec kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowym należy uznać za nieuzasadnione, albowiem takie rozumowanie prowadziłoby do wniosku, że jakiekolwiek problemy finansowe przedsiębiorcy powinny każdorazowo skutkować koniecznością obciążenia tymi kosztami Skarbu Państwa. Tymczasem, jak już wcześniej podkreślono, regulacja zawarta w treści art. 246 § 2 P.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., stosownie do której to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Zauważyć należy przy tym, że z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych wynika, iż Spółka nie znajduje się w stanie upadłości, posiada środki finansowe na rachunkach bankowych w łącznej wysokości 323 168, 24 zł, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje pewne dochody z bieżącej działalności. Dodatkowo należy podkreślić, iż strona ubiegająca się o prawo pomocy powinna wykazać brak możliwości uiszczenia kosztów postępowania sądowego na gruncie wszystkich dostępnych jej źródeł finansowania. Jeżeli istotnym źródłem finansowania działalności spółki z o.o. są środki pochodzące od Gminy, to osoba prawna powinna wykazać brak możliwości uiszczenia kosztów postępowania także w zakresie tego źródła, czego wnioskująca Spółka w niniejszej sprawie nie wykazała. Wobec tego, w ocenie Sądu należy zatem uznać, iż skarżąca nie wykazała skutecznie braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania w oparciu o wszystkie dostępne jej źródła finansowania, zarówno w ramach złożonego wniosku, jak i wniesionego sprzeciwu, który nie zezwalał na przyjęcie tezy o braku dostatecznych środków finansowych po stronie Spółki jako osoby prawnej. Na zakończenie wato również przytoczyć poglądy doktryny i orzecznictwa sądowego akcentujące wyjątkowy charakter udzielania prawa pomocy osobom prawnym. Podkreśla się w nich m. in., iż osoby prawne jako profesjonalni przedsiębiorcy winne wykazywać odpowiednią przezorność i zapobiegliwość w zakresie gromadzenia środków finansowych na opłacenie procesów sądowych, mogących wynikać z prowadzonej działalności gospodarczej ( B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 555; postanowienia NSA z 6.10.2004 r., GZ 61/04 i GZ 64/04, niepubl. ) Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.