IV SA/Wa 1701/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant sekr. sąd. Agnieszka Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2012 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej - oddala skargę - IV SA/Wa 1701/11 UZASADNIENIE I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] (dalej "decyzją odwoławczą"), wydaną po rozpatrzeniu odwołania D. S. (dalej "skarżącego") od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej "[...]WIOŚ") z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia skarżącemu kary pieniężnej na podstawie art. 32 ust.1 ustawy z dnia 15 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (Dz. U. Nr 124, poz. 859 ze zm.), Główny Inspektor Ochrony Środowiska (dalej " GIOŚ") utrzymał decyzję [...]WIOŚ w mocy. II. Zaskarżona decyzja odwoławcza GIOŚ zapadła w następującym stanie faktycznym: 1. Pismem datowanym na [...] listopada 2010 r. [...]WIOŚ zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nałożenia kary pieniężnej przewidzianej w art.32 ust.1 ustawy z o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów (dalej "ustawy o przemieszczaniu"). 2. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. [...]WIOŚ wymierzył skarżącemu karę w wysokości 50 000 złotych. 3. Skarżący wniósł do GIOŚ odwołanie od decyzji [...]WIOŚ. III. Rozpatrzywszy odwołanie zaskarżoną obecnie decyzją odwoławczą, GIOŚ nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia, utrzymując decyzję [...]WIOŚ w mocy. Uzasadniając decyzję odwoławczą, GIOŚ wskazał w szczególności, co następuje: W dniach [...],[...] i [...] listopada 2009 r. [...]WIOŚ przeprowadził kontrolę u skarżącego, prowadzącego Przedsiębiorstwo Usługowo - Handlowe D. D. S., W. [...],[...] P. Z protokołu kontroli wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której dokonuje zakupu i sprowadzania z N. używanych samochodów, z których na terenie N. usunięto płyny eksploatacyjne i które zostały podzielone na podzespoły: nadwozie, silnik i skrzynia biegów. Sprowadzone podzespoły poddawane były demontażowi na części, które to części skarżący następnie zbywał między innymi za pośrednictwem Internetu (cięte silniki, skrzynie biegów, zawieszenia, tapicerki i poduszki powietrzne). O uprzednim wycofaniu z eksploatacji sprowadzonych przez skarżącego pojazdów świadczy fakt, że jeszcze na terytorium N. zostały one pozbawione płynów eksploatacyjnych oraz zostały poddane częściowemu demontażowi. Okazane przez skarżącego umowy kupna wskazują, że ustalona w nich cena dotyczy części samochodowych w postaci nadwozia, silnika, skrzyni biegów, zawieszenia. Skarżący sprowadził do P. częściowo zdekompletowane i uszkodzone pojazdy o numerach identyfikacyjnych nadwozia wyszczególnionych na umowach kupna, okazanych w trakcie kontroli. Fakt, że przedmiotowe pojazdy zostały częściowo zdemontowane jeszcze na terytorium N. dowodzi, że zostały przeznaczone do demontażu w celu pozyskania części zamiennych, a tym samym bezpowrotnie wycofane z użytku jako pojazdy. Potwierdzeniem powyższego są także zapisy w umowach kupna, wskazujące że poprzedni właściciele wyzbywali się tych częściowo zdekompletowanych pojazdów jako części w postaci silników, skrzyń biegów, nadwozi i zawieszeń. Słusznie zatem organ I instancji stwierdził, że przedmiotowe częściowo zdemontowane i uszkodzone pojazdy należy zakwalifikować do kategorii Q2 - produkty nieodpowiadające wymaganiom jakościowym, zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy o odpadach, a nie części samochodowych. Trudno zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że zawieszenie czy nadwozie pojazdu stanowi część zamienną, gdyż jako nadwozie czy zawieszenie pojazdu nie jest produkowane. Zamienne części samochodowe mogą być przedmiotem legalnego obrotu, jednak gdy pozyskanie tych części wiąże się z demontażem pojazdu wycofanego z eksploatacji sprowadzonego z zagranicy, to działanie takie obwarowane jest także koniecznością spełnienia obowiązujących w tym zakresie wymagań formalno - prawnych. Poprzedni właściciele przedmiotowych uszkodzonych pojazdów zbyli je na rzecz skarżącego jako części samochodowe w postaci elementów nadwozia, silnika, zawieszenia, itd., pochodzące z pojazdu wycofanego z eksploatacji, a w rzeczywistości zbyli częściowo zdemontowane i uszkodzone pojazdy zawierające elementy wyszczególnione w umowach kupna, z których wartość handlową określili w odniesieniu do tych wyszczególnionych elementów. Poprzedni właściciele przeznaczyli przedmiotowe pojazdy do demontażu na części zamienne, a więc nie zamierzali eksploatować tych pojazdów zgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem. Przedmiotowa kara pieniężna dotyczy odpadów w ilości 13 sztuk częściowo zdemontowanych pojazdów. IV. Skarżący wniósł do Sądu skargę na decyzję odwoławczą GIOŚ. Skarga zarzuca decyzji: - naruszenie art.3 ust.1 ustawy o odpadach oraz art.1 ust.1 lita Dyrektywy 2006/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie odpadów (Dz.Urz.UE L 114) poprzez błędne uznanie części zamiennych do pojazdów znajdujących się w dyspozycji skarżącego za odpady, - obrazę prawa w postaci art.32 ust.1 ustawy o przemieszczaniu poprzez bezpodstawne zastosowanie dyspozycji tegoż przepisu w odniesieniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy w sytuacji, gdy przedmioty którymi skarżący dysponował nie stanowiły odpadów w rozumieniu ustawy lecz były używanymi częściami zamiennymi do pojazdów mechanicznych, a ponadto działanie skarżącego miało charakter nieumyślny, zaś nałożenie kary pieniężnej na podstawie art.32 ust.1 ustawy o przemieszczaniu wymaga zaistnienia umyślności, - obrazę art.107 § 1 i § 3 w związku z art.140 k.p.a., polegającą na braku ustosunkowania się organu II instancji do zarzutu podniesionego przez skarżącego w pkt II b odwołania od decyzji organu I instancji. Uzasadniając zarzuty skargi, skarżący wskazał w szczególności, co następuje: W ramach prowadzonej działalności skarżący posiadał używane części samochodowe, a nie odpady. Wszystkie przedmioty, o których mowa w uzasadnieniu decyzji odwoławczej skarżący nabył jako części zamienne. Zbywcy wystawili faktury, określające przedmiot transakcji jako używane części zamienne do pojazdów. Autentyczności tych dokumentów nie zakwestionowano w postępowaniu o wymierzenie kary. Stanowisko zajęte przez organy pozostaje zatem w rażącej sprzeczności z treścią tychże dokumentów. Wniosek, że sprowadzone przez skarżącego elementy nie stanowią odpadów wynika z dwóch przesłanek: Po pierwsze, przedmioty te można montować w pojazdach i wykorzystywać zgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem. Po drugie, podmioty od których skarżący je nabywał, nie traktował transakcji jako pozbywanie się zbędnych i nieużytecznych rzeczy (odpadów) lecz jako normalne transakcje w obrocie gospodarczym, polegające na sprzedaży używanych części samochodowych. Potwierdzeniem powyższego były wystawiane dokumenty. Organy nie wykazały, że zbywcy pozbyli się rzeczy, które nabył od nich skarżący. Sprzedaż używanej części samochodowej nie może być traktowany jako pozbycie się jej. Odmienna ocena organów w tym zakresie jest wadliwa. Kwestionując wyjaśnienia skarżącego oraz wiarygodność dokumentów dotyczących zakupu części, organy winny były przeprowadzić dowód z przesłuchania zbywców części. Ciężar dowodu w tym zakresie nie spoczywał na skarżącym. Organy zinterpretowały dokumenty w sposób jaskrawo sprzeczny z ich jednoznaczną treścią. GIOŚ nie odniósł się do zarzutu odwołania odnośnie konieczności wykazania umyślności działania skarżącego. Wykazanie takiej umyślności jest warunkiem wymierzenia kary na podstawie art.32 ust.1 ustawy o przemieszczaniu. Nieumyślny charakter działania skarżącego jest ewidentny w świetle wyniku postępowania karnego wszczętego w stosunku do skarżącego. Rozdział 9 ustawy o przemieszczaniu przewiduje kary pieniężne za różnego rodzaju naruszenia wymogów ustawowych wymienione w art.31 i 32 ustawy. W odniesieniu do naruszeń, o których mowa w art.32 ust.3 i art.33 ust.1, 2, 3 ustawy, ustawodawca użył określenia "choćby nieumyślnie". W odniesieniu do tych naruszeń oczywistym jest, że karę nakłada się niezależnie od tego, czy działanie danego podmiotu było umyślne, czy też nieumyślne. Mając na uwadze racjonalność ustawodawcy należy przyjąć, że w sytuacjach, w których ustawodawca nie użył sformułowania "choćby nieumyślnie", kara pieniężna może być nałożona jedynie w przypadku ustalenia umyślności zachowania podmiotu. W przeciwnym razie używanie tego sformułowania w ustawie nie miałoby żadnego racjonalnego uzasadnienia. GIOŚ nie odniósł się do powyższej argumentacji skarżącego, zawartej w odwołaniu, ograniczając się do stwierdzenia, że art.32 ust.1 ustawy o przemieszczaniu ma zastosowanie zarówno w odniesieniu do działania umyślnego, jak i nieumyślnego. Brak uzasadnienia w tym zakresie stanowi istotne uchybienie formalne. V. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd rozpoznał skargę na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn.zm- zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja GIOŚ odpowiada prawu. Zasadnie uznały organy obu instancji, orzekające w niniejszej sprawie, że zostały w niej spełnione ustawowe przesłanki, zobowiązujące organy inspekcji ochrony środowiska do wymierzenia skarżącemu kary, o której mowa w art.32 ust.1 ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów. W postępowaniu administracyjnym dochowano obowiązków wynikających z art.7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., tj. wyjaśniono w wyczerpujący sposób stan faktyczny sprawy, wszechstronnie rozpatrzono zgromadzony materiał dowodowy, a także wyczerpująco uzasadniono faktyczne i prawne przesłanki wydania rozstrzygnięć. Przywołany przepis art.32 ust.1 ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów stanowi, że wojewódzki inspektor ochrony środowiska nakłada na odbiorcę odpadów przywiezionych nielegalnie bez dokonania zgłoszenia, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości od 50.000 do 300.000 zł. Przedmiot regulacji ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów jest ściśle powiązany z prawodawstwem unijnym. W art.1 ust.1 ustawy wskazano, że określa ono postępowanie i organy właściwe do wykonania zadań z zakresu międzynarodowego przemieszczania odpadów wynikających z rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie przemieszczania odpadów (Dz. Urz. UE L 190 z 12.07.2006, str.1) oraz kary pieniężne za naruszanie obowiązków w zakresie międzynarodowego przemieszczania odpadów (art.1 ust.1 ustawy). Art.1 ustęp 1 i 2 rozporządzenia nr 1013/2006 stanowi, że określa ono procedury i systemy kontroli w zakresie przemieszczania odpadów, w zależności od pochodzenia, przeznaczenia i trasy przemieszczania odpadów, rodzaju przesyłanych odpadów oraz przewidzianego trybu postępowania z odpadami w miejscu przeznaczenia. Rozporządzenie ma zastosowanie do przemieszczania odpadów: a) pomiędzy Państwami Członkowskimi, na terytorium Wspólnoty lub z tranzytem przez państwa trzecie; b) przywożonych do Wspólnoty z państw trzecich; c) wywożonych ze Wspólnoty do państw trzecich; d) przewożonych w ramach tranzytu przez terytorium Wspólnoty, na trasie z oraz do państw trzecich. W ustawie o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów zaznaczono również, że jej przepisy nie naruszają postanowień ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2006 r. Nr 129, poz. 902, z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z 2007 r. Nr 39, poz. 251 i Nr 88, poz. 587) (art.1 ust.2 ustawy). Kryteria pozwalające uznać daną substancję za odpad wskazuje definicja zawarta w art.3 ust.1 ustawy o odpadach, w świetle której odpady oznaczają każdą substancję lub przedmiot należący do jednej z kategorii, określonych w załączniku nr 1 do ustawy, których posiadacz pozbywa się, zamierza pozbyć się lub do ich pozbycia się jest obowiązany. Załącznik nr 1 do ustawy o odpadach (zatytułowany "Kategorie odpadów") przewiduje m.in. odpad o kodzie Q2 - produkty nie odpowiadające wymaganiom jakościowym. Przytoczona powyżej definicja odpadów, zawarta w ustawie o odpadach jest tożsama z definicją odpadów zawartą w Dyrektywie 2006/12/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 kwietnia 2006 r. w sprawie odpadów (Dz.U. UE.L.06.114.9), dalej "Dyrektywa 2006/12/WE". Zgodnie zatem z art.1 ust.1 pkt a Dyrektywy do jej celów "odpady" oznaczają wszelkie substancje lub przedmioty należące do kategorii określonych w załączniku I, które ich posiadacz usuwa, zamierza usunąć lub ma obowiązek usunąć. Zagadnienie gospodarowania odpadami (w szerokim rozumieniu tego pojęcia) zarówno w ujęciu wewnątrzkrajowym, jak i transgranicznym poddane jest ścisłym i szczegółowym regulacjom, dotyczącym poszczególnych form tego gospodarowania. Powyższe jest konsekwencją faktu, że co do zasady odpady stanowią istotne zagrożenie dla środowiska naturalnego. Za istotny element systemu kontroli organów administracji publicznej w odniesieniu do tych działań podmiotów prawa, które dotyczą odpadów uznać należy instrument przewidziany w art.32 ust.1 ustawy o przemieszczaniu, odzwierciedlający potrzebę sprawowania kontroli nad sprowadzaniem na terytorium RP odpadów z zagranicy i wynikającą stąd konieczność nakładania sankcji za wwóz na teren RP odpadów wcześniej niezgłoszonych. Oczywistym i społecznie uzasadnionym celem przepisu jest zapobieżenie nieskrępowanemu sprowadzaniu do kraju przedmiotów stanowiących potencjalne zagrożenie dla środowiska, czyli odpadów. Materiał dowodowy sprawy potwierdza stanowisko obu organów orzekających w niniejszej sprawie, że skarżący był odbiorcą odpadów. Materiał ten nie daje natomiast podstaw do stwierdzenia - wbrew twierdzeniom skargi - że bezpośrednim przedmiotem przemieszczenia były nie opady a wyłącznie używane części zamienne do pojazdów samochodowych. Względy racjonalnej analizy wskazują, że za używaną część zamienną do pojazdu samochodowego, a zatem za taki element składowy konstrukcji lub wyposażenia samochodu, który wymontowuje się z jednego pojazdu z przeznaczeniem do zamontowania go w innym pojeździe, należy uznać taki przedmiot, który po wymontowaniu z jednego pojazdu stanowi wyodrębniony, samodzielny element, nadający się bezpośrednio do zamontowania w innym pojeździe. Używanej części samochodowej nie można natomiast utożsamiać z całym wieloelementowym fragmentem pojazdu wycofanego z eksploatacji, który w całości nie może być zamontowany w nowym pojeździe, a dopiero w wyniku demontażu tego fragmentu którego (tj. po usunięciu elementów nie nadających się do wykorzystania jako części zamienne) można uzyskać jedną lub więcej części zamiennych. Tego rodzaju przedmiot należy zaliczyć do odpadów, który częściowo może być przeznaczony na części zamienne. Rozróżnienie, o którym mowa powyżej, jest niezwykle istotne z punktu widzenia ochrony środowiska, albowiem o ile sprowadzenie do kraju używanych części samochodowych, a zatem przedmiotów przeznaczonych w całości do dalszego wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem, nie prowadzi do zwiększenia ilości znajdujących się kraju odpadów, o tyle sprowadzanie fragmentów samochodów do rezultatu takiego prowadzi. Skoro bowiem fragment tego rodzaju nie może zostać w całości zamontowany w nowym pojeździe, to oczywistym jest, że w wyniku jego demontażu, koniecznego do uzyskania potrzebnej części, pozostaną elementy nie nadające się do dalszego wykorzystania, a zatem bez wątpienia odpady. W toku postępowania administracyjnego wykazano w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, wystarczający do dokonywania wiążących ustaleń faktycznych, że przedmioty sprowadzone przez skarżącego z N. stanowiły odpady. Chodzi bowiem o pojazdy, które zostały częściowo zdemontowane już na terytorium N., z czego w oczywisty sposób wynika, że były to pojazdy przeznaczone do demontażu w celu pozyskania części zamiennych, a tym samym pojazdy bezpowrotnie wycofane z użytku. Poprzedni właściciele zaprzestali zatem eksploatowania tych pojazdów zgodnie z ich pierwotnym przeznaczeniem. Wprawdzie poprzedni właściciele przedmiotowych uszkodzonych pojazdów zbyli je na rzecz skarżącego jako części samochodowe w postaci elementów nadwozia, silnika, zawieszenia, itd., pochodzące z pojazdu wycofanego z eksploatacji, jednakże konfrontacja powyższego w szczególności z materiałem fotograficznym prowadzi do bezspornego wniosku, że w rzeczywistości przedmiotem transakcji zawartych przez skarżącego nie były wyodrębnione i przygotowane do obrotu handlowego i montażu części zamienne, a były nim częściowo zdemontowane i uszkodzone pojazdy, zawierające m.in. elementy wyszczególnione w umowach kupna, których wartość handlową określono w umowach wyłącznie na podstawie tych wyszczególnionych elementów. Przedmiotem przemieszczenia do P. były zatem scharakteryzowane wcześniej fragmenty pojazdów wycofanych z eksploatacji, które w całości nie mogły być montowane bezpośrednio w innych pojazdach. Uzyskanie z tych fragmentów części zamiennych wymagało ich demontażu. Są to zatem odpady. Niewątpliwie trafnie wskazano w skardze na formalną odmienność sposobu konstrukcji przepisu art.32 ust.1 ustawy o przemieszczaniu od sposobu konstrukcji kilku innych przepisów przewidujących nakładanie kar pieniężnych zawartych w rozdziale 9 ustawy o przemieszczaniu (art.32 ust.3, art.33 ust.1 - 3 ustawy), polegającą na tym, że odmiennie niż w przypadku wymienionych przepisów przepis art.32 ust.1 ustawy nie zawiera sformułowania "choćby nieumyślnie". W ocenie skarżącego taka różnica w konstrukcji przepisów sugeruje, że o ile w pozostałych przypadkach przedmiotem sankcji są zarówno działania podjęte z winy umyślnej, jak i nieumyślnej, o tyle w przypadku przepisu, który ma zastosowanie w niniejszej sprawie (tj. art.32 ust.1 ustawy) sankcję stosuje się tylko i wyłącznie w przypadku wykazania, że odbiorca odpadów działał umyślnie. W ocenie Sądu szczegółowe rozważanie tej kwestii jest jednakże o tyle bezprzedmiotowe z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, że w odniesieniu do działań skarżącego trudno dopatrzeć się znamion nieumyślności. Z materiału dowodowego sprawy wynika bowiem w sposób bezsporny, że fragmenty samochodów, które skarżący sprowadził z zagranicy sprowadzone zostały w sposób świadomy, tj. że skarżący sprowadził do kraju to co samodzielnie wybrał i zakupił, nie doszło natomiast do sytuacji tego rodzaju, że do skarżącego trafiły w wyniku omyłki skarżącego lub osób trzecich przedmioty, których skarżący nie zakupił lub nie miał zamiaru zakupić. Skarga nie ma zatem usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym podlega oddaleniu. Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.