IV SA/Wa 171/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawny wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi B. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] w przedmiocie zezwolenia na usunięcie drzew postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił – na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 52 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) - jako niedopuszczalną, skargę B. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. z dnia z [...] listopada 2009 r. Wnioskiem z dnia 8 marca 2010 r. skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z emerytury w wysokości 2018 zł. Skarżąca posiada mieszkanie o pow. 48 m2, innego majątku nieruchomego nie posiada. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wydane na podstawie art. 255 p.p.s.a., w piśmie z dnia 25 marca 2010 r. skarżąca wyjaśniła, że mieszka sama i ponosi wszelkie koszty związane z utrzymanie, leczeniem i zaspokojeniem innych potrzeb życiowych. Podała również, że posiada oszczędności w wysokości 12850 zł, z których korzysta w "momentach krytycznych", jak również oszczędności ulokowane na długoterminowej lokacie i funduszu inwestycyjnym, które pozostają nietykalne ze względu na zapis w notarialnie sporządzonym testamencie, na podstawie którego oszczędności te skarżąca przekazała na cele charytatywne. Do pisma skarżąca załączyła: 1) odpisy rocznego obliczenia podatku przez organ rentowy za rok 2008 i 2009, z których wynika, że z tytułu emerytury osiągnęła w 2008 r. przychód (dochód) w wysokości 25889,18 zł, zaś w 2009 r. – 27725,84 zł; 2) odcinek przekazu pocztowego dokumentujący odbiór przez nią świadczenia emerytalnego za marzec 2010 r. w wysokości 2018,96 zł; 3) potwierdzenie nabycia jednostek w funduszu inwestycyjnym – kwota wpłaty 21240 zł; 4) listę lokat terminowych na rachunku z 24 marca 2010 r. wskazującą, że w dniu 8 marca 2010 r. skarżąca założyła 24 miesięczną lokatę na kwotę 50 000 zł, a także 5) pismo ze spółdzielni mieszkaniowej z 27 stycznia 2010 r. informujące o wysokości obowiązujących od lutego 2010 r. opłat za użytkowanie lokalu – 354,25 zł. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Zasadność przyznania prawa pomocy musi zatem wynikać z oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz jej aktualnej kondycji finansowej. W rozpoznawanym przypadku brak jest uzasadnionych podstaw do przyjęcia, że skarżąca wykazała, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania związanych ze złożeniem skargi kasacyjnej od postanowienia WSA w Warszawie z dnia 25 lutego 2010 r. (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), jak również, że poniesienie pełnych kosztów postępowania wiązałoby się dla niej z uszczerbkiem utrzymania koniecznego, co uzasadniałoby częściowe uwzględnienie wniosku poprzez przyznanie prawa pomocy w ograniczonym zakresie na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i nie może odnosić się z tego względu do sytuacji, gdy osoba fizyczna posiada środki majątkowe i może partycypować w kosztach postępowania. Należy zauważyć, iż aczkolwiek skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego, to zarówno wysokość tego świadczenia – ok. 2019 zł - jak i okoliczność posiadania przez stronę oszczędności w wysokości 12850 zł, nie pozwala przyjąć, że skarżąca znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej, że potrzebuje wsparcia z budżetu państwa. Przyjęcie takiego stanowiska jest uzasadnione także tym, że skarżąca wezwana do przedstawienia informacji o wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych nie zdołała wykazać, że poza miesięczną opłatą za użytkowanie lokalu mieszkalnego w wysokości 354,25 zł, posiada jakiekolwiek obciążenia finansowe, które powodują, że z uzyskiwanych dochodów nie jest w stanie poczynić oszczędności na pokrycie kosztów postępowania sądowego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z analizy przedstawionych przez stronę dokumentów, jak również złożonych przez nią oświadczeń, dają się wyprowadzić zgoła odmienne wnioski, a mianowicie, że skarżąca jest osobą zaradną życiowo i gospodarną, albowiem nie inaczej może być oceniony fakt posiadania przez nią oszczędności w znacznej kwocie – 12850 zł na rachunku oszczędnościowym w [...], a przede wszystkim kwoty 50 000 zł umieszczonej na dwuletniej lokacie. W odniesieniu do tej ostatniej okoliczności, nie kwestionując prawa strony do swobodnego dysponowania swoim majątkiem nie można jednak zaaprobować działań skarżącej, która w tym samym dniu, w którym wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy – tj. 8 marca 2010 r. – kwotę 50000 zł, a zatem wielokrotnie przewyższającą wysokości potencjalnych kosztów postępowania sądowego, umieściła na dwuletniej lokacie, w celu – jak wynika z pisma skarżącej z 25 marca 2010 r. – przekazania jej następnie na działalność charytatywną. O ile nie można zaprzeczyć, jak podkreślono powyżej, że skarżąca ma prawo decydować, w jaki sposób będą spożytkowane jej oszczędności, to jednak w takiej sytuacji nie byłoby zasadne obciążenie konsekwencjami takiej decyzji skarżącej innych podatników, z których danin wpływających do budżetu państwa, w przypadku udzielenia skarżącej prawa pomocy w żądanym przez nią zakresie, zostałoby opłacone postępowanie w sprawie skargi kasacyjnej od postanowienia z 25 lutego 2010 r. Bezsporna okoliczność, że do dyspozycji skarżącej pozostają znaczne środki pieniężne, których wysokość wielokrotnie przekracza wysokość potencjalnych kosztów postępowania kasacyjnego skutkować musi więc uznaniem – wobec braku podstaw do przyjęcia, że istnieją uzasadnione powody, dla których skarżąca nie może tych środków uruchomić - że wnioskodawczyni posiada możliwość samodzielnego pokrycia kosztów postępowania kasacyjnego. Fakt zgromadzenia przez skarżącą znacznych oszczędności przemawia za przyjęciem stanowiska, iż wykazywana przez stronę sytuacja materialna nie czyni jej niezdolnej do ponoszenia kosztów postępowania związanych z wniesieniem skargi kasacyjnej. Nie ulega też bowiem wątpliwości, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można abstrahować od wysokości kosztów postępowania, którego wniosek dotyczy. Zestawienie wysokości dochodu, którym skarżąca miesięcznie dysponuje na zaspokojenie potrzeb życiowych jednej osoby, z wykazanymi przez skarżącą wydatkami oraz wysokością cen artykułów pierwszej potrzeby i wielkością przeciętnych potrzeb polskiego gospodarstwa domowego prowadzi zaś do wniosku, że z posiadanych środków pieniężnych skarżąca jest w stanie ponieść koszty opłat sądowych wiążących się z wniesieniem skargi kasacyjnej. Należy zauważyć, że wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej, określony na podstawie § 3 w zw. z § 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193), wyniesie 100 zł. Oceniając zaś zdolność strony do poniesienia kosztów zastępstwa procesowego należy mieć na względzie, że rozwinięty w Warszawie rynek usług prawnych, a także aktualna sytuacja finansowa skarżącej – posiadającej stałe źródło dochodu oraz znaczne zasoby pieniężne, których uruchomienie zależy od jej własnej decyzji – nie pozwala w sposób uprawniony przyjąć, że koszty działania w sprawie pełnomocnika pozyskanego we własnym zakresie mogłyby stanowić kwotę tego rzędu, że ich poniesienie przez skarżącą byłoby dla niej znaczącym obciążeniem. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatki tego rodzaju mają charakter publicznoprawny i mogą zostać zrealizowane tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób nie budzący wątpliwości, iż osoba wnioskująca o prawo pomocy, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie we własnym zakresie ponieść tych kosztów. Przyznanie prawa pomocy oznacza bowiem przerzucenie kosztów postępowania sądowego na innych obywateli, także tych, którzy są gorzej usytuowani od wnioskodawcy - z ich danin pochodzą bowiem dochody budżetu państwa, z których pokrywane są wydatki budżetowe. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.