IV SA/Wa 1714/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Monika Stępkowska - Bigiej po rozpoznaniu w 13 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. C. i T. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi I. C. i T. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I. C. i T. C. (dalej: "skarżący’) po doręczeniu im wezwania do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w wysokości 200 zł w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r. w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, w terminie do uiszczenia wpisu, złożyli na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Wniosek ten uzasadnili złą sytuacją finansową rodziny, niską świadomością prawną i dużą zawiłością sprawy. Skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z trzema synami. Są właścicielami domu o pow. 90 m2 (o wartości ok. 300 000 zł), gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 2,5 ha (grunty wykorzystywane pod produkcję roślinną), w tym gruntów rolne zabudowane o pow. ok. 3000 m2 Skarżący wskazali także, że posiadają oszczędności w wysokości 5000 zł oraz: ciągnik rolniczy (o wartości. 10 000 zł), [...] (o wartości 10 000 zł), [...] (o wartości ok. 6 000 zł). Z tytułu działalności gospodarczej oraz z gospodarstwa rolnego skarżący uzyskują dochód w wysokości, ok. 2 500 zł netto miesięcznie. W rubryce nr 11 formularza PPF zatytułowanej "Zobowiązania i stałe wydatki" skarżący wpisali kwotę 2 500 zł. Zarządzeniem z dnia 1 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku – w terminie 7 dni – poprzez nadesłanie: 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez nich rachunków bankowych (zarówno prywatnych jak i firmowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (z wykazaniem zestawienia wszelkich operacji na rachunkach we wskazanym okresie oraz saldem rachunków), 2) dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej, 3) odpisów zeznań podatkowych skarżącego za ostatnie dwa lata kalendarzowe, 4) kopii dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym; 5) wyjaśnień, czy skarżący starał się o dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych za 2015 r., ewentualnie o inne formy pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, jeżeli tak, to należy wskazać, czy je otrzymał i w jakiej wysokości oraz nadesłać kopię decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy; Wezwanie to zostało doręczone I. C. w dniu 2 września 2016 r. Przesyłka skierowana do T. C. została dwukrotnie awizowana i uznana za doręczoną w dniu 2 września 2016 r. [art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.)- dalej jako P.p.s.a.]. Dotychczas skarżący nie wykonali wezwania i nie uzupełnili wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 P.p.s.a., strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do poniesienia kosztów postępowania. Art. 243 i nast. cytowanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przewidują możliwość ubiegania się przez osobę fizyczną o przyznanie prawa pomocy, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego, w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiot wnoszący skargę do sądu musi liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowania. Z tego punktu widzenia przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego. Rozpatrując niniejszy wniosek, należy także podkreślić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest możliwe gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt IIFZ833/11). Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Analiza treści powołanego wyżej przepisu wskazuje, że wnioskodawca powinien wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody (m.in. z dokumentów źródłowych świadczących o krytycznej sytuacji finansowej), że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W rozpatrywanej sprawie stwierdzić należy, że omówiony warunek przyznania prawa pomocy, tj. wykazanie że skarżący spełniają przesłanki uprawniające do zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, nie został przez nich spełniony. Z informacji podanych przez skarżącego na urzędowym formularzu PPF wynika, m.in. że mieszka wraz z żoną i trzema synami. Skarżący są właścicielami domu, gospodarstwa rolnego oraz pojazdów i maszyny rolniczej. Grunty rolne wykorzystywane są do produkcji roślinnej, ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą (której przedmiotu nie wskazał). Dochody rodziny – według deklaracji skarżących wynoszą łącznie 2 500 zł. Referendarz sądowy uznał, że w tej sytuacji zasadne jest wezwanie skarżących do nadesłania wyciągów z kont bankowych, dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów, odpisów zeznań podatkowych dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych wydatków, wyjaśnienia w sprawie dopłat do gruntów rolnych. Wezwanie do uzupełnienia braków wniosku doręczono skarżącym w dniu 2 września 2016 r. Termin do wykonania wezwania upłynął w dniu 9 września 2016 r. Skarżący nie odpowiedzieli na ww. wezwanie. Tym samym należy uznać, że nie wykazali, że ich sytuacja materialna uzasadnia przyznanie im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem przedstawione przez nich informacje nie wskazują, że nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów związanych z niniejszym postępowaniem. Należy podkreślić, że w ugruntowanym już orzecznictwie wskazuje się, że prawo pomocy jest wyłomem uczynionym przez ustawodawcę na rzecz strony biednej, którego udzielenie wiąże się z koniecznością należytego zachowania się wnioskodawcy (przedstawienia sądowi oceniającemu wniosek całości materiału dokumentującego stan majątkowy). Prawo pomocy nie jest instytucją przysługującą osobom uznającym się za niezamożne, a osobom, które taki fakt wykażą stosownymi dokumentami i oświadczeniami (postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. I OZ 21/15, LEX nr 1640412). To bowiem na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, w jakiej sytuacji się znajduje i że jest to sytuacja uprawniająca do przyznania prawa pomocy. W rozpatrywanej sprawie skarżący, mimo wezwania do uzupełniania wniosku nie przedstawili żądanych oświadczeń i dokumentów, tym samym brak było podstaw do uwzględnienia ich wniosku. Natomiast podnoszona przez skarżących we wniosku kwestia nieznajomości prawa i stopnia skomplikowania sprawy, nie stanowi okoliczności uzasadniającej przyznanie adwokata lub radcy prawnego, bowiem jak już wyżej wskazano, o przyznaniu prawa pomocy rozstrzyga się w oparciu o kryteria majątkowe (ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy), a tych – w związku z brakiem współpracy skarżących w wyjaśnieniu ich rzeczywistych możliwości płatniczych – nie sposób ocenić w kontekście możliwości poniesienia przez skarżących kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.