IV SA/Wa 1716/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Wykowski Sędziowie sędzia WSA Aneta Dąbrowska sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. G. na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] października 2020 r., [...] w przedmiocie wezwania do zagospodarowania odpadów oddala skargę. 1. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: "GIOŚ" lub "organ") z [...] października 2020 r., nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie GIOŚ z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] wzywające K. G. (dalej "skarżący" lub "strona") i A. N. (dalej "uczestnik") do zagospodarowania odpadów. 2. Zaskarżone postanowienie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych. 2.1. Postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] wezwał Skarżącego oraz uczestnika, jako podmioty odpowiedzialne za nielegalne przemieszczanie, z Polski do [...] , odpadów zawierających m.in. zużyte i zanieczyszczone oleje, farby na bazie octanu winylu, rozpuszczalniki i mieszaniny rozpuszczalników, mieszaniny izopropanolu, węglowodorów aromatycznych i eterów z barwnikiem, farby akrylowe, mieszaniny n- alkanów i węglowodorów aromatycznych, żywice syntetyczne, naftę, kit, mieszaniny octanu etylu, toluenu, metoksyaldehydu octowego i etanolu, benzynę lakową, zużyte ciecze do obróbki powierzchni metalowych, mieszaniny ketonów, octanu butylu i węglowodorów aromatycznych, mieszaniny n-alkanów, cykloalkanów i izoalkanów, zakwalifikowanych jako odpady niebezpieczne, stanowiące odpady z załącznika IV do rozporządzenia (WE) nr 1013/2006, zaklasyfikowane pod kodem A3O5O, A4070 oraz odpady niesklasyfikowane pod żadnym kodem w załączniku III, IIIB. IV oraz IVA do tego rozporządzenia, w tym odpady zaklasyfikowane zgodnie z rozporządzeniem Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów pod kodami 06 01 06*, 06 02 05*, 08 01 11*, 08 04 09*, 11 01 11*, 12 01 14*, 14 06 02*, 14 06 03*, 15 01 10*, 16 05 08*, 16 07 08*, 19 02 08* i innych, do zastosowania procedur określonych w art. 24 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006, w ilości około [...] litrów, zlokalizowanych na terenie byłego salonu samochodowego przy ul. [...] w miejscowości B., poprzez zwrot odpadów do Polski i ich zagospodarowania na terenie kraju. Organ zobowiązał również skarżącego i uczestnika do dokonania, w celu zwrotu odpadów do Polski, uprzedniego pisemnego zgłoszenia GIOŚ i za pośrednictwem tego organu do przekazania zgłoszenia właściwemu organowi [...] , przy użyciu dokumentu zgłoszenia o nr [...] oraz dokumentu przesyłania, które stanowią załączniki do niniejszego postanowienia oraz zobowiązał ich do zagospodarowania odpadów, o których mowa w pkt 1, poprzez przekazanie ich do instalacji, posiadającej decyzję właściwego organu na przetwarzanie określonych odpadów, na terenie kraju. Określono termin realizacji tego postanowienia na 30 dni od daty jego doręczenia. 2.2. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, GIOŚ postanowieniem z [...] października 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] sierpnia 2020 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 19 sierpnia 2019 r., na podstawie zawiadomienia o nielegalnym transgranicznym przemieszczaniu odpadów, otrzymanego z właściwego organu [...], GIOŚ wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie nielegalnego przemieszczania odpadów z Polski do [...] . W toku postępowania ustalono, że hale magazynowe na terenie [...] , w których umieszczono odpady pochodzące z nielegalnego przemieszczania z Polski, rzekomo zostały wynajęte przez firmy [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. Jednak jak wynika z ustaleń Prokuratury Okręgowej w K., [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska i [...] Prokuratury Rejonowej we [...], spółki te nie miały nic wspólnego z przedmiotowymi wysyłkami odpadów do [...] , natomiast pod przedstawiciela ww. podmiotów podszywał się Skarżący, podpisując umowę najmu jako G. K.. Skarżący w bliżej nieokreślonym okresie od 9 listopada 2018 r. do 22 stycznia 2019 r., po dokonaniu wcześniejszych ustaleń z R. M., podając się za G. K., przedstawiciela [...]Sp. z o.o. podpisał z [...]. umowę najmu magazynu w miejscowości [...] w powiecie [...], do którego następnie zostały przemieszczone odpady niebezpieczne z Polski. Ponadto w dniu 9 stycznia 2019 r. Skarżący, ponownie podając się za G. K., przedstawiciela [...]Sp. z o.o. podpisał z [...]. umowę najmu byłego salonu samochodowego [...], ul. [...], gdzie w bliżej nieokreślonym czasie do 23 stycznia 2019 r. wysyłano odpady niebezpieczne z Polski, które są tam magazynowane do chwili obecnej. Organ zaznaczył, że Skarżący bezpośrednio uczestniczył w przedmiotowym nielegalnym przemieszczaniu odpadów z Polski do [...] . Czynny udział strony w zorganizowaniu przedmiotowego nielegalnego wywozu odpadów do [...] potwierdzają również zeznania innych oskarżonych w sprawie karnej, prowadzonej przez Prokuraturę Okręgową w K.: K. C. oraz R. R.. Jak wynika z protokołu przesłuchania K. C. z dnia 3 kwietnia 2019 r., uczestnik, wydając telefonicznie polecenia pracownikowi [...] Sp. z o.o., K. C.i w zakresie załadunku odpadów, używał pieczątki [...] Sp. z o.o, która, zgodnie z zeznaniami K. C., należała do Skarżącego. Pieczątka była używana do stemplowania dokumentów WZ. Dodatkowo w protokole przesłuchania z dnia 17 kwietnia 2019 r. K. C. zeznał, że w okresie kiedy był pracownikiem [...] Sp. z o.o., tj. od listopada 2018 r., zajmował się załadunkiem odpadów, m.in. wysyłanych do [...] do miejscowości [...] . Uczestnik przekazał K.C. szczegóły spotkania m.in. ze Skarżącym, który następnie przekazał mu pieczątkę firmy [...], karty charakterystyki substancji, plomby do zabezpieczania transportów oraz puste pliki CMR do wypełniania z listą adresów jakie miał wpisywać w tych dokumentach. Następnie K. C. codziennie załadowywał transporty do [...] , najpierw do miejscowości [...] , następnie do B., wypełniał dokumenty transportowe wpisując w dokumentach CMR miejsce wysyłki [...], bez wpisywania nazwy spółki [...] Sp. z o.o., a jako przedmiot transportu wpisywał plastyfikator, mając świadomość, że przedmiotem załadunku, a następnie wysyłki do [...] , są odpady niebezpieczne o kodzie 08 01 12*. Wysyłki do [...] zostały natomiast wstrzymane na polecenie Skarżącego z uwagi na kontrolę [...] Policji w magazynie w B.. GIOŚ zaznaczył dodatkowo, że, jak wynika z protokołu przesłuchania R. R. z dnia 2 kwietnia 2019 r., który świadczył usługę transportu odpadów m.in. do [...] do B., zgodnie z zeznaniami, zlecenie przewozu odpadów jak i dokumenty na potrzeby transportu otrzymał on bezpośrednio od Skarżącego, natomiast odpady były transportowane bezpośrednio z [...] Sp. z o.o. Powyższe okoliczności potwierdzają również protokoły przesłuchania z dnia 3 kwietnia 2019 r. oraz z dnia 17 kwietnia 2019 r. K. C., przywołane powyżej. Dodatkowo zeznania ww. podejrzanego potwierdzają, że to Skarżący odpowiadał za wynajem hal magazynowych w celach nielegalnego magazynowania tam odpadów. Materiał dowodowy w sprawie, w tym zeznania osób podejrzanych, ustalenia [...] Prokuratury Rejonowej we [...], ustalenia Prokuratury Okręgowej w K., jednoznacznie dowodzą, że uczestnik i skarżący wspólnie byli posiadaczami odpadów przetransportowanych i porzuconych przez nich na terenie byłego salonu samochodowego przy ul. [...] w miejscowości [...], które są przedmiotem niniejszego postępowania administracyjnego. W toku postępowania administracyjnego ponadto ustalono, że uczestnik postępowania, kierował zorganizowaną grupą, wydając polecenia jej członkom w zakresie postępowania z odpadami niebezpiecznymi organizował ich transport, miejsce magazynowania, rozliczał koszty i decydował o podziale zysków, mając na celu popełnianie przestępstw w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i czyniąc sobie z tego procederu stałe źródło dochodu. W tym stanie rzeczy GIOŚ uznał skarżącego i uczestnika za posiadaczy odpadów, którzy wypełniają definicję zgłaszającego i wezwał ich do zastosowania procedur określonych w art. 24 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006. 3.1. Pismem z 29 grudnia 2021 r. Skarżący wywiódł skargę na postanowienie GIOŚ z [...] października 2020 r., nr [...] utrzymujące w mocy własne postanowienie z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], zarzucając mu naruszenie prawa procesowego, tj. art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania swobodnej oceny dowodów i oparcie się na ustaleniach postępowania karnego, w konsekwencji czego niesłuszne wezwanie skarżącego do zastosowania procedur określonych w art. 24 ust.2 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 1, gdyż brak dowodów, iż skarżący ponosi odpowiedzialność za nielegalne przemieszczanie odpadów, nadto, że do takowego doszło, a zatem, że winien takie procedury zastosować. Na tych podstawach wniósł o uchylenie skarżonego postanowienia jak również poprzedzającego je postanowienia organu i umorzenie postępowania oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Skarżący dodał, że w oparciu o materiał dowodowy nie sposób wyprowadzić wniosku, do którego dochodzi organ, iż był on posiadaczem odpadów przetransportowanych za granicę, nie dowodzą tego nawet przytaczane przez organ zeznania. Nawet jeśli to skarżący wynajmowałby hale magazynowe, to z samego faktu wynajmu hali nie wynika, iż posiadał odpady. Podobnie nie sposób uznać skarżącego za posiadacza, w sytuacji gdy organizowałby on transport odpadów, przy czym okoliczności takie nie zostały udowodnione. 3.2. W odpowiedzi na skargę, GIOŚ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 4.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). 4.2. Na wstępie należy przypomnieć, że ocena legalności działań GIOŚ w sprawie dotyczącej nielegalnego międzynarodowego przemieszczenia odpadów winna być prowadzona z uwzględnieniem podstawowych zasad ochrony środowiska obowiązujących w każdym kraju członkowskim Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 191 ust. 2 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej, polityka Unii Europejskiej w dziedzinie środowiska stawia sobie za cel wysoki poziom ochrony i opiera się w szczególności na zasadach ostrożności i działania zapobiegawczego, a także zasady zanieczyszczający płaci. 4.3. W przypadku spraw dotyczących nielegalnego międzynarodowego przemieszczania odpadów szczególne znaczenie ma wspomniana zasada "zanieczyszczający płaci". Na poziomie ustawowym zasada ta została wrażona m. in. w art. 7 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2021 r., poz. 1973; dalej: "p.o.ś."). Zgodnie z art. 7 § 1 p.o.ś., kto powoduje zanieczyszczenie środowiska, ponosi koszty usunięcia skutków tego zanieczyszczenia. W myśl zaś art. 7 § 2 p.o.ś., kto może spowodować zanieczyszczenie środowiska, ponosi koszty zapobiegania temu zanieczyszczeniu. Celem zasady "zanieczyszczający płaci" jest dokonanie sprawiedliwego podziału kosztów związanych z zanieczyszczeniem środowiska. Wedle tej zasady nie są nimi obciążane osoby trzecie, ani w szczególności całe społeczeństwo, lecz są przypisywane co do zasady tym podmiotom, które są odpowiedzialne za zanieczyszczenie. Co więcej, z zasady "zanieczyszczający płaci" nie można wywieść całkowitego zakazu obciążenia kosztami usuwania szkód wyrządzonych środowisku naturalnemu innych podmiotów niż zanieczyszczający. Tego rodzaju zakaz prowadziłby do zaakceptowania szkód wyrządzonych środowisku, w przypadku gdy zanieczyszczający nie może zostać ustalony. Akceptacja szkód wyrządzonych środowisku naturalnemu byłaby niezgodna z celem polegającym na popieraniu wysokiego poziomu ochrony i poprawy jakości środowiska naturalnego (por. np. opinia rzecznika generalnego J. Kokott z 22 października 2009 r., C‑378/08 Raffinerie Mediterranee SpA, pkt 112). 4.4. Z powołanymi wyżej zasadami wysokiego poziomu ochrony środowiska, prewencji oraz "zanieczyszczający płaci" ściśle związana jest zasada obiektywnej odpowiedzialności administracyjnej podmiotu zobowiązanego do zagospodarowania odpadów nielegalnie przemieszczonych (art. art. 24 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006 oraz art. 25 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów – Dz. U. z 2020 r., poz. 1792). Innymi słowy, do wydania postanowienia wzywającego do zagospodarowania nielegalnie przemieszczonych odpadów nie jest konieczne czynienie ustaleń co do winy sprawcy w rozumieniu prawa karnego. Organ ochrony środowiska zobowiązany jest tu do poczynienia samodzielnych ustaleń co do tego, czy strona, wobec której formułowane jest wezwanie do zagospodarowania odpadów, ma status "zgłaszającego" w rozumieniu art. 2 pkt 15 rozporządzenia (WE) nr 1013/2006. Jedynie w razie prawomocnego skazania strony za przestępstwo nielegalnego przywozu lub wywozu za granicę odpadów, w tym odpadów niebezpiecznych (art. 183 § 4 lub 4 k.k.), GIOŚ oraz sąd administracyjny nie mogą przyjąć, że strona nie ponosi odpowiedzialności administracyjnej za nielegalne międzynarodowe przemieszczenie odpadów (art. 11 p.p.s.a.). Natomiast brak wyroku skazującego, a nawet ewentualne umorzenie postępowania karnego lub uniewinnienie strony, nie stanowi przeszkody do czynienia samodzielnych ustaleń faktycznych. 4.5. W realiach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że doszło do nielegalnego przemieszczenia ogromnej liści (około 325 600 litrów) odpadów niebezpiecznych, w tym zużytych i zanieczyszczonych olei, farb na bazie octanu winylu, rozpuszczalników i mieszanin rozpuszczalników (szczegółowo wymienionych w osnowie postanowienia GIOŚ z 11 sierpnia 2020 r.) z terenu [...] do [...]. 4.6. Wbrew zarzutom skargi, GIOŚ był uprawniony do przyjęcia, że skarżący jest jedną z osób, którym można przypisać status posiadacza odpadów (art. 2 pkt 10 oraz pkt 15 ppkt vi rozporządzenia (WE) nr 1013/2006). Celem regulacji przewidującej możliwość nałożenia obowiązku zagospodarowania nielegalnie przemieszczonych odpadów na ich posiadaczy jest uniknięcie, a przynajmniej ograniczenie, ryzyka, że wobec niemożności wyegzekwowania wspominanego obowiązku od podmiotów formalnie zaangażowanych w nielegalny proceder przemieszczania odpadów, koszty zagospodarowania takich odpadów poniesie społeczeństwo. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy do nielegalnego przemieszczania odpadów dochodzi w ramach działania zorganizowanej grupy przestępczej, tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. GIOŚ swoje ustalenia mógł poczynić w oparciu o wszelkie dowody (art. 75 § 1 k.p.a.). Do takich dowodów należą m. in. dokumenty urzędowe w postaci pism prokuratury [...]oraz protokoły przesłuchań. Obowiązujące przepisy nie stoją na przeszkodzie wykorzystaniu przez GIOŚ materiałów zebranych w postępowaniu karnym (por. np. wyrok NSA z 15 grudnia 2016 r., II GSK 211/16, CBOSA). Jak już wyżej wyjaśniono, celem postępowania administracyjnego w sprawie zagospodarowania nielegalnie przemieszczonych odpadów nie jest przypisanie stronie odpowiedzialności karnej, ale ochrona środowiska, w tym realizacja zasady prewencji oraz zasady "zanieczyszczający płaci". Z punktu widzenia realizacji tych celów istotne jest sprawne działanie organów ochrony środowiska (art. 12 k.p.a.). Ewentualne oczekiwanie na rozstrzygniecie kwestii zarzutów karnych formułowanych wobec skarżącego nie tylko, że nie jest wymagane przez obowiązujące przepisy w świetle zasady samodzielności jurysdykcyjnej organów ochrony środowiska, ale mogłoby również doprowadzić do naruszenia podstawowych zasad ochrony środowiska wskazanych w art. 191 ust. 2 TFEU. 4.7. Zdaniem Sądu, w świetle całokształtu zebranego materiału, ocenionego przez pryzmat wiedzy i doświadczenia życiowego (art. 80 k.p.a.), nie można przypisac GIOŚ naruszenia prawa w związku z ustaleniem przez ten organ, że skarżący był jednym z posiadaczy przedmiotowych spornych odpadów niebezpiecznych. W szczególności, w świetle pism [...] Prokuratury Rejonowej we [...], pism [...] inspekcji ochrony środowiska oraz zeznań świadka K. C. nie budzi wątpliwości, że skarżący podejmował decyzje dotyczące transportu spornych odpadów niebezpiecznych oraz brał udział w procederze zawierania fikcyjnych umów najmu hal na terenie [...] (jako "G. K."), gdzie następnie złożono przedmiotowe odpady niebezpieczne. Taki zakres czynności podejmowanych przez skarżącego wobec wspominanych odpadów pozwala przyjąć, że skarżący był posiadaczem tych odpadów. W szczególności, skarżący współdecydował o sposobie i miejscu przemieszczenia i składowania tych odpadów. Przypomnieć w tym miejscu należy, że posiadaczem odpadów jest wytwórca odpadów lub osoba fizyczna lub prawna będąca w posiadaniu tych odpadów (art. 3 pkt 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów). 4.8. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.