IV SA/Wa 1721/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie sędzia WSA Jakub Linkowski, asesor WSA Anna Szymańska (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi A. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej. - skargę oddala - Decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa po rozpatrzeniu odwołania A. J. uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2004r. w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, iż Wojewoda [...] wyżej wymienioną decyzją odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] września 1954r. w części dotyczącej przejęcia nieruchomości P. L., wydanego na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa, nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339). W ocenie Ministra organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia. O tym jaki organ jest organem wyższego stopnia stanowi art. 17 kpa. W niniejszej sprawie z przywołanego przepisu nie można wprost ustalić organu wyższego stopnia, gdyż w związku z przeprowadzonymi reformami w systemie organów administracji nie ma prezydiów powiatowych rad narodowych. W tej sytuacji ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość organu w danych sprawach, a dopiero potem na podstawie art. 17 kpa ustala się organ wyższego stopnia. W niniejszej sprawie dekret z dnia 27 lipca 1949r. utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81). Ustawa ta nie zawiera żadnych regulacji co do właściwości organów prowadzących postępowanie nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydanych na podstawie dekretu z 1949r. W takiej sytuacji, zdaniem Ministra, jako kryterium właściwości należy przyjąć domniemanie kompetencji gminy wynikające z art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198). Do właściwości organów gminy przeszły, bowiem jako zadania własne, określone w ustawach zadania i kompetencje należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Stosownie zaś do art. 17 pkt 1 kpa organami wyższego stopnia są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Wojewoda jest natomiast organem wyższego stopnia w rozumieniu kpa tylko wtedy jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. Rozpoznanie zatem wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez prezydium powiatowej rady narodowej należy do właściwości samorządowego kolegium odwoławczego. Jeżeli zatem sprawę rozpoznał organ niewłaściwy, organ odwoławczy winien uchylić decyzję organu I instancji wydaną z naruszeniem przepisów o właściwości i umorzyć postępowanie przed organem I instancji. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi A. J. zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 154 § 1 kpa. Skarżąca wywodzi, iż jest następcą prawnym po P. i J. L., którzy byli współwłaścicielami nieruchomości położonych w gromadzie C.. Podstawą przejęcia majątku rodziców był dekret z 27 lipca 1949r., który jednakże nie przewidywał przejęcia mienia z mocy samych przepisów, lecz wymagał wydania orzeczenia, które spełniałoby wymogi art. 75 Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928r., o postępowaniu administracyjnym. Dekret ten stanowi podstawę wywłaszczenia jej ojca, który nie opuścił dobrowolnie swojego gospodarstwa. W ocenie skarżącej Wojewoda był właściwy rzeczowo i miejscowo do prowadzenia postępowania nieważnościowego. Jeżeli Minister uznałby, iż Wojewoda nie jest właściwy winien stwierdzić nieważność decyzji Wojewody, a nie ją uchylać. Skarżąca w konsekwencji wniosła o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi i stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu mienia należącego do rodziców. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim zaskarżona decyzja ma walor jedynie procesowy, nie rozstrzyga natomiast w przedmiocie nieważności orzeczenia o przejęciu nieruchomości należących do rodziców skarżącej. Ocena bowiem orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] września 1954r., w części dotyczącej przejęcia nieruchomości P. L. w postępowaniu nadzorczym nastąpi przez organ właściwy tj. właściwe miejscowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Zarzuty zatem skargi w części dotyczącej wadliwości tegoż orzeczenia należy uznać za nie odnoszące się do przedmiotu zaskarżenia. Twierdzenie natomiast skarżącej, iż Wojewoda [...] jest organem właściwym rzeczowo i miejscowo do prowadzenia postępowania nieważnościowego dotyczącego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, należy uznać za chybione. Bezspornym jest, iż przejęcie nieruchomości stanowiących własność rodziców skarżącej nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województw: białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), który utracił moc z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 26 października 1971r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11, poz. 81). Trafnie organ przyjął, iż powołana ostatnio ustawa nie zawierała żadnych uregulowań, które przesądziłyby o właściwości organów prowadzących postępowania nadzorcze w odniesieniu do orzeczeń wydanych na podstawie wskazanego dekretu z dnia 27 lipca 1949r. Mając zatem na uwadze, że nie istnieje organ, który wydał kontrolowaną decyzję i nie istnieją przepisy materialne, w oparciu o które zostało wydane orzeczenie, Minister prawidłowo przyjął, iż właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności takiego orzeczenia są organy gminy. Ową właściwość wywiódł z uregulowań art. 1 ustawy z dnia 17 maja 1990r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.). W myśl przywołanego przepisu do właściwości organów gminy przeszły - jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej jako zadania własne, określone w ustawach zadania i kompetencji należące do rad narodowych i terenowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Stosownie zaś do art. 17 pkt 1 kpa w brzmieniu ustalonym w dacie orzekania przez Ministra, organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są Samorządowe Kolegia Odwoławcze, chyba, że ustawy szczególne stanowią inaczej. Wojewoda natomiast jest organem wyższego stopnia w rozumieniu kpa, zgodnie z treścią art. 7 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o administracji rządowej w województwie tj.(Dz. U. z 2001r. Nr 80, poz. 872 ze zm.) tylko wtedy jeżeli ustawy szczególne tak stanowią. Należy podzielić stanowisko Ministra, iż nie istnieje w systemie prawa przepis prawa, który wyraźnie i pozytywnie wskazywałyby wojewodę jako organ wyższego stopnia w stosunku do naczelników gminy. Wobec powyższego Minister zasadnie uznał, iż wojewoda był organem niewłaściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia wydanego przez naczelnika. Takie stanowisko skutkowało uchyleniem decyzji Wojewody [...] i umorzeniem postępowania pierwszej instancji. Postępowanie to bowiem było prowadzone przez organ niewłaściwy. Oznacza to, jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w powołaniu na wyrok NSA z dnia 17 maja 1995r. (sygn. akt SA/k 2330-2331/94, nie publ.), że sprawa zostanie w dalszej kolejności przekazana w trybie art. 65 kpa organowi właściwemu tj. w niniejszej sprawie właściwemu miejscowo samorządowemu kolegium odwoławczemu. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak na wstępie.