IV SA/Wa 1721/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2009 r. na posiedzeniu niejawny wniosku W. Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi W. Ż. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy postanawia: 1) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2) przyznać W. Ż. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. We wniosku z dnia 29 grudnia 2008 r. złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżąca zwróciła się o zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na opisane powyżej postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i utrzymuje się z emerytury w wysokości 1055 zł (netto), zaś jej mąż pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1610 zł. Na tą okoliczność strona przedstawiła odcinki przekazów pocztowych dokumentujących odbiór świadczeń za grudzień 2008 r. (łącznie ok. 3222 zł brutto). Skarżąca wskazała ponadto, iż jest właścicielką mieszkania (38 m2) oraz nieruchomości rolnej (13000 m2). W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że zarówno ona, jak i jej mąż, ze względu na zły stan zdrowia wymagają stałej opieki lekarskiej i ponoszą znaczne wydatki na leczenie. Do wniosku strona dołączyła kopię wyniku badania TK mózgu z 10 lutego 2004 r. oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] grudnia 2008 r., z którego wynika, że skarżąca podlega stałemu leczeniu, przyjmuje leki i jest na diecie, a także, że podlega okresowo badaniom kontrolnym. Z dyspozycji art. 243 § 1, art. 245 §§ 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., wynika, że właściwy sąd administracyjny może na wniosek strony przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do treści art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z regulacji art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika zatem, że ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. W jego interesie leży więc przedłożenie wszelkich dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przyznanie prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Celem tej instytucji jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Zasadność przyznania prawa pomocy musi zatem wynikać z oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz jej aktualnej kondycji finansowej. Sytuacja majątkowa i osobista wnioskodawczyni rozważana pod kątem obowiązku poniesienia kosztów sądowych związanych z postępowaniem wszczętym złożoną przez nią skargą na postanowienie w przedmiocie uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy, jak też ustanowienia w postępowaniu sądowym profesjonalnego pełnomocnika, nie jest tego rodzaju, by uzasadnionym było twierdzenie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, co uzasadniałoby przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Z dokumentów załączonych do rozpoznawanego wniosku, tj. kserokopii odcinków przekazów pocztowych potwierdzających odbiór świadczeń emerytalnych za grudzień 2008 r. wynika, że łączny miesięczny dochód osiągany w dwuosobowym gospodarstwie domowym skarżącej wynosi ok. 2668 zł netto (ok. 3222 zł brutto), co daje kwotę ok. 1334 zł miesięcznie na jedną osobę. Wnioskodawczyni nie podała i nie udokumentowała wysokości wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie, wskazała jedynie, że znaczną ich część stanowią wydatki na leczenie. Na okoliczność pozostawania pod stałą opieką lekarską przestawiła kopię zaświadczenia z Centrum Medycznego [...] Sp. z o.o. z dnia [...] grudnia 2008 r., z którego wynika, że skarżąca wymaga stałego nadzoru lekarskiego oraz stosowania leków, a także wynik badania TK mózgu, wskazujący na brak istotnych zmian w obrazie mózgowia w porównaniu z badaniami poprzednimi. Ten ostatni dokument – z uwagi na datę jego wydania, tj. 10 lutego 2004 r., trudno jednak uznać za dokument poświadczający aktualny stan zdrowia skarżącej. W tych warunkach nie można w sposób uzasadniony przyjmować, iż skarżąca – nie dokumentując tego – ponosi bieżące wydatki w wysokości przekraczającej kwotę 2600 zł miesięcznie oraz, że wydatki te mają na tyle "sztywny" charakter, że nie mogą być ograniczone, aby poczynione w ten sposób oszczędności mogły zostać przeznaczone na uiszczenie potencjalnych kosztów sądowych. Mając zatem na uwadze, że skarżąca i jej mąż posiadają stałe źródła dochodów, wysokość otrzymywanych przez nich świadczeń przekracza wysokość minimalnego wynagrodzenia z tytułu świadczenia pracy, zaś wysokość potencjalnych opłat sądowych (ewentualna opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia) związanych z ewentualną koniecznością złożenia środka odwoławczego od wyroku Sądu I instancji każdorazowo nie przekroczy kwoty 100 zł, należało uznać, że dopełnienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania wszczętego skargą złożoną przez skarżącą nie zagrozi egzystencji wnioskodawczyni oraz jej męża. Kwota ok. 2668 zł pozostająca comiesięcznie do dyspozycji członków dwuosobowej rodziny skarżącej, nawet przy uwzględnieniu kosztów wyżywienia i utrzymania 38-metrowego mieszkania, w ocenie referendarza sądowego umożliwia skarżącej wygospodarowanie środków finansowych niezbędnych na pokrycie kosztów ewentualnych opłat sądowych, tym bardziej, że ich uiszczenie rozłożone będzie w czasie. Za przyjęciem stanowiska, iż wykazywana przez stronę sytuacja osobista (stan zdrowia) i materialna (osiągane dochody i ponoszone wydatki, także na leczenie) nie czyni skarżącej niezdolnej do ponoszenia kosztów postępowania związanych z obowiązkiem uiszczania opłat sądowych świadczy również fakt uiszczenia przez skarżącą wpisu od skargi. W ocenie referendarza sądowego wykazana przez skarżącą sytuacja materialna pozwala jednak na przyjęcie, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniające przyznanie wnioskodawczyni prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu. Zestawienie wysokości dochodu, którym skarżąca dysponuje na zaspokojenie potrzeb życiowych dwóch osób, z wysokością cen artykułów pierwszej potrzeby i wielkością przeciętnych potrzeb życiowych jednej osoby prowadzi bowiem do wniosku, że strona nie jest w stanie z posiadanych środków, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i męża, ponieść zarówno kosztów opłat sądowych, jak i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika we własnym zakresie. Oceniając zdolność strony do poniesienia kosztów zastępstwa adwokackiego należy zaś mieć na względzie, że wysokość wynagrodzenia adwokatów z wyboru określana jest, zgodnie zasadą swobody umów (art. 3531 Kodeksu cywilnego), w trybie negocjacji pomiędzy pełnomocnikiem a mocodawcą, zaś rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 164, poz. 1348 ze zm.) określa jedynie minimalne stawki opłat za czynności adwokackie oraz maksymalne opłaty stanowiące podstawę zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego, niezależnie od wysokości tych opłat ustalonych w umowie między adwokatem a klientem. Aktualna sytuacja finansowa skarżącej - nieposiadającej przedmiotów wartościowych, ani żadnych oszczędności - uzasadnia przyjęcie, że koszty działania pełnomocnika w sprawie – w przypadku pertraktacji z nim – mogłyby stanowić kwotę tego rzędu, że stanowiłby ona w istocie barierę w dostępie skarżącej do Sądu, z uwagi na to, że wnioskodawczyni nie byłaby zdolna do wygospodarowania z bieżących dochodów odpowiednich środków na poniesienie tych kosztów. Z tych względów, wobec braku przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a zarazem wobec spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.