IV SA/Wa 1728/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Karolina Kisielewicz – Malec po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia [...] o przyznanie prawa pomocy w formie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy Stowarzyszenie [...] z siedzibą w G. pismem z dnia 16 maja 2012 r. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym czesiowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, który skarżący uzupełnił oświadczeniem z dnia 13 czerwca 2012 r. wynika, że wymienione Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie pobiera od swoich członków "regularnych składek finansowych". Stowarzyszenie liczy 47 członków (zwyczajnych, wspierających, honorowych) – większości emerytów. Stowarzyszenie [...] jest tzw. stowarzyszeniem rejestrowym, którego celem jest prowadzenie różnorodnej działalności, szczególnie w zakresie ekologii, na rzecz rozwoju miasta G. i jego obywateli oraz animowanie życia społeczno – kulturalnego tego miasta (§ 5 Statutu). Stowarzyszenie realizuje swój cel przez: 1) działalność na rzecz ekologicznego rozwoju miasta G., 2) działalność kulturalno-oświatową, 3) udzielanie pomocy mieszkańcom miasta, 4) współpracę ze wszystkimi instytucjami i organizacjami mającymi wpływ na życie miasta i jego mieszkańców, 5) współpracę z podobnymi organizacjami w kraju i za granicą, 6) pozyskiwanie środków materialnych na działalność (§6 Statutu). Zgodnie z § 36 Statutu Stowarzyszenia majątek Stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, dotacji i subwencji, darowizn i zapis oraz dochodów z nieruchomości i ruchomości będących w użytkowaniu Stowarzyszenia. Ze Statutu Stowarzyszenie [...] wynika ponadto, że członkowie zwyczajni mają obowiązek opłacania składek członkowskich lub podejmowania "prac społecznych" zamiast opłacania składek. Członkiem wspierającym Stowarzyszenia może być natomiast osoba liczna lub prawna zainteresowana jego działalnością, która zadeklarowała na jego rzecz pomoc materialną lub rzeczową (§ 13 pkt 3 i § 15 Statutu). Z oświadczenia skarżącego z dnia 13 czerwca 2012 r. wynika, że od 2004 r. Stowarzyszenie nie podjęło uchwały określającej wysokość składek członkowskich, a opłata składek "jest dobrowolna" Stowarzyszenie wyjaśniło także, że dysponuje kwota 189, 42 zł. oraz że nie posiada rachunku bankowego. Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia - podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu - zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Opisane wyżej formy realizacji celów Stowarzyszenia [...] wymagają, aby jego władze, korzystając z przyznanych statutem kompetencji, zapewniły źródła finansowania działalności Stowarzyszenia. Chcąc realizować tę działalność Stowarzyszenie musi liczyć się także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 ppsa umożliwia przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ono, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trzeba podkreślić, iż prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34). Powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o stowarzyszeniach znalazły odzwierciedlenie w statucie Stowarzyszenia [...]. W § 13 pkt 3 statutu zobowiązano członków zwyczajnych stowarzyszenia do opłacania składek lub podejmowania prac społecznych na rzecz Stowarzyszenia. W § 36 wskazano zaś, że majątek Stowarzyszenia składa się ze składek członkowskich, dotacji, subwencji, darowizn, zapisów. Stowarzyszenie zaniechało prowadzenia działalności gospodarczej (§ 7 statutu). Mając powyższe na względzie należy stwierdzić, iż zaniechanie prowadzenia własnej działalności zarobkowej, pobierania składek w odpowiedniej wysokości (chociażby przez nieustalenie jej minimalnej wysokości i wprowadzenie alternatywnych prac społecznych), czy pozyskiwania darowizn, skutkujące brakiem środków na pokrycie kosztów postępowania sądowadministracyjnego, uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Jeżeli członkami Stowarzyszenia są osoby niemajętne, w znacznej części emeryci, które nie są w stanie zaspokoić środków finansowych, niezbędnych do realizacji celów Stowarzyszenia, a jednocześnie Stowarzyszenie to nie podejmuje działalności przynoszącej dochód, który zapewniłby odpowiednie środki, to przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy w postaci czesiowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata stanowiłoby nieuprawnione finansowanie działalności Stowarzyszenia z funduszy państwowych. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia staje się finansowana ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Konkludując, zwolnienie strony od kosztów postępowania sądowego, w sytuacji, kiedy nie wykorzystuje ona przewidzianych ustawą i statutem możliwości uzyskania środków finansowych, jest niezasadne. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu