IV SA/Wa 1741/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Kaja Angerman, Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Wąsikowska (spr.), asesor WSA Aneta Żak, Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Matecka-Caban, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi Gminy N. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 19 maja 2025 r. nr DKO-WOK.401.43.2022.mm w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej oddala skargę. Główny Inspektor Ochrony Środowiska decyzją z 19 maja 2025 r. nr DKO-WOK.401.43.2022.mm (DKO.401.762.2022), po rozpatrzeniu odwołania Gminy N. od decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] maja 2022 r., znak: [...], nakładającej na Gminę N. karę pieniężną w wysokości 134 418 zł, w związku z brakiem realizacji obowiązku wynikającego z art. 3aa pkt 1 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, poprzez nieosiągnięcie w 2020 r. wymaganego co najmniej 50% wagowo poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła – utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Jak wynika z akt sprawy Burmistrz N. 31 marca 2021 r. przekazał za pomocą Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce opakowaniami, Marszałkowi Województwa [...], roczne sprawozdanie z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za rok 2020 r. Sprawozdanie zostało wniesione w terminie. Burmistrz dokonał korekt ww. sprawozdania w systemie BDO w dniach od 9 grudnia 2021 r. do dnia 13 kwietnia 2022 r. W toku kontroli WIOŚ ustalił, że Gmina w 2020 r. nie osiągnęła wymaganego poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia frakcji: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła, wynoszącego 50%. Gmina osiągnęła jedynie 9,86% wymaganego poziomu. Strona nie skorzystała z przysługującego jej prawa na żadnym etapie postępowania i nie złożyła dodatkowych dokumentów. GIOŚ mając na uwadze powyższe i powołując się na treść art. 3b ust. 2, art. 3aa ust. 1 w zw. z art. 9z ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2024 r., poz. 399) w zw. z art. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu w zw. z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. z 2017 r. poz. 2490) podzielił ustalenia organu I instancji uznając, że zasadne w sprawie jest wymierzenie kary pieniężnej. Dalej Organ powołując się na wzór z rozporządzenia Ministra Środowiska z 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2167), dokonał obliczenia przygotowania do ponownego użycia i recyklingu następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła. Następnie dokonał ponownie przeliczeń co do wysokości kary i przyjął, że nałożona kara została obliczona prawidłowo przez organ I instancji i po zaokrągleniu zgodnie z art. 63 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa w zw. z art. 9zf u.c.p.g. nałożono na Stronę karę pieniężną w wysokości 134 418 zł. Organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zaszły jednocześnie przesłanki, umożliwiające odstąpienie od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej – art. 189f k.p.a. W ocenie GIOŚ nie została spełniona żadna z przestanek przemawiająca za odstąpieniem od nałożenia na skarżącego przedmiotowej kary pieniężnej. Podkreślił Organ, że wobec uzyskanego przez Stronę w roku 2020 - 9,86% poziomu recyklingu z wymaganych 50%, nie można uznać, że naruszenie ma charakter znikomy. Skarżący uchybił ciążącemu na nim z mocy art. 9g pkt 1 u.c.p.g. obowiązkowi w ponad 40% wymaganego poziomu, co nie może być uznane za nieznaczne, niewielkie, czy błahe naruszenie prawa. Waga naruszenia prawa w rozumieniu art.189f § 1 pkt 1 k.p.a. musi być przy tym oceniana z punktu widzenia zagrożenia dla realizacji celu, jakim w tej sprawie jest zapewnienie efektywnego i skutecznego systemu gospodarowania odpadami opartego o selektywną zbiórkę odpadów. Egzekwowanie segregowania odpadów ma służyć ochronie środowiska i zdrowia ludzi. Wobec tego nieosiągnięcie wymaganych prawem poziomów recyklingu w takim stopniu, jak ma to miejsce w rozważanym przypadku, nie może się jawić jako znikome. Dalej GIOŚ zwrócił uwagę, że nieosiągnięcie wymaganego poziomu recyklingu odpadów komunalnych przez gminę wpływa niekorzystnie na osiągnięty poziom recyklingu odpadów komunalnych przez dane województwo i Rzeczpospolitą Polską, która zobowiązana jest do dotrzymania warunków określonych w art. 11 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylająca niektóre dyrektywy (Dz. U. UE. L. z 2008 r. Nr 3 12, str. 3 z póżn. zm.). Tym samym każda gmina przyczynia się do osiągnięcia lub nie w danym roku sprawozdawczym, wymaganego poziomu recyklingu odpadów komunalnych. A jego nieosiągnięcie wpływa niekorzystnie na ogólny stan gospodarowania odpadami komunalnymi w kraju. Zatem przedmiotowego naruszenia nie można uznać za znikome. Ponadto bezspornym faktem jest, że wymagany w roku 2020 poziom recyklingu nie został osiągnięty przez Stronę, a tym samym trudno uznać, iż w sprawie spełniona została określona w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. przesłanka zaprzestania naruszenia prawa. Aby móc uznać, że Strona zaprzestała naruszania prawa w tym zakresie za rok 2020 musiałby ona odpady w postaci papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła odebrane od właścicieli nieruchomości w 2020 r. poddać właściwym procesom odzysku oraz udokumentować to korektą rocznego sprawozdania z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi za rok 2020. W rozpatrywanej sprawie Gmina nie przedstawiła dowodów, które jednoznacznie wskazują, że obowiązek wynikający z art. 3aa u.c.p.g. spełniła. Tym samym w ocenie organu odwoławczego Strona nadal pozostaje w stanie naruszania prawa. GIOŚ podkreślił ponadto, że w zakresie przesłanki umożliwiającej odstąpienie od nałożenia kary zawartej w art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a., to z akt sprawy nie wynika, aby Strona została uprzednio ukarana za to samo naruszenie administracyjną karą pieniężną przez inny organ, ani też została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe lub prawomocnie skazana za wymienione w niniejszym przepisie przestępstwa. Jednocześnie zgodnie z art. 9zb ust. 2 u.c.p.g. do nakładania administracyjnych kar pieniężnych określonych w ww. ustawie, w tym na podstawie art. 9z, właściwy jest wyłącznie wojewódzki inspektor ochrony środowiska, w związku z czym nie zachodzi podejrzenie, że Strona została już ukarana za ten sam delikt administracyjny. W ocenie organu odwoławczego nie znajdują zastosowania również przepisy art. 189f § 2 i § 3 k.p.a. umożliwiające fakultatywne odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. W sprawie nie zachodzą okoliczności określone w art. 189f § 2 k.p.a. dotyczące fakultatywnego odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej. Przepis ten zakłada możliwość wyznaczenia stronie, w drodze postanowienia, terminu do przedstawienia dowodów potwierdzających usunięcie naruszenia prawa lub powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, o ile pozwoli to na spełnienie celów, dla których miałaby zostać nałożona administracyjna kara pieniężna. Opisana wyżej instytucja jest wyjątkiem od ogólnej zasady, iż każde naruszenie musi być ukarane zgodnie z zasadą legalizmu i tylko wyjątkowe okoliczności mogą spowodować, iż organ działając na podstawie uznania administracyjnego będzie mógł skorzystać z uprawnienia przyznanego mu na podstawie ww. przepisu. Natomiast celem bezpośrednim sankcji ustanowionej w 9z ust. 2 pkt. 1 u.c.p.g. jest zapewnienie, że Gminy osiągną wymagane poziomy przygotowania do ponownego użycia i recyklingu frakcji odpadów komunalnych, tj. papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła. Z uwagi na ww. cele administracyjnej kary pieniężnej unormowanej w art. 9z ust. 2a pkt. 2 u.c.p.g., brak jest podstaw do stosowania przez orzekające organy Inspekcji Ochrony Środowiska art. 189f § 2 i 3 k.p.a., gdyż odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej nie pozwoli na spełnienie celów, dla których kara ta miałaby być nałożona. W kwestii zarzutów przywoływanych przez Stronę w odwołaniu Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że to Gmina prowadzi działania edukacyjne w celu poprawienia gospodarki odpadami przez mieszkańców poprzez prowadzenie kampanii edukacyjnej czy kontrolę w zakresie egzekwowania od właścicieli nieruchomości prawidłowego postępowania w sferze selektywnej zbiórki odpadów komunalnych. Kontrola właścicieli nieruchomości czy podmiotów odbierających odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, zapewnienie zagospodarowania odpadów zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami oraz prowadzenie działań informacyjnych i edukacyjnych w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi stanowią zadania własne gmin, wynikające z art. 3 ustawy. Ponadto Organ zwrócił uwagę, że Gmina posiada narzędzia by przymusić podmioty zbierające odpady do ich właściwej segregacji (art. 6ka u.c.p.g.). GIOŚ nie zgodził się również ze stwierdzeniem Strony, iż poprzez niezastosowanie art. 189e k.p.a. organ I instancji naruszył przepisy prawa materialnego. W ocenie GIOŚ w okolicznościach przedmiotowej sprawy epidemii COVID-19 nie można uznać za siłę wyższą. Nie można uznać, iż ww. epidemia spowodowała, iż osiągnięcie wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w wysokości co najmniej 50% wagowo w 2020 roku, nie było możliwe. W ocenie organu odwoławczego Gmina jako profesjonalny podmiot w zakresie gospodarki odpadami powinna liczyć się z wszelkimi rodzajami komplikacji w przedmiocie gospodarowania odpadami oraz zobligować podmioty zajmujące się odbiorem odpadów na terenie gminy do wzmożonych działań w zakresie segregacji odpadów w okresie epidemii. Zwrócono uwagę na fakt, iż sporny poziom recyklingu dotyczył całego roku 2020. Zatem gminy miała znaczny okres czasu, aby dostosować się do warunków występujących w okresie pandemii, podjąć działania interwencyjne i wywiązać się z nałożonego na nią ustawowo obowiązku, tj. zapobiec skutkom stanu epidemii. Stan epidemii nie może powodować sytuacji łamania prawa. Ponadto – jak wyjaśnił organ - w związku z tym, że siła wyższa stanowi odstępstwo od zasady, w orzecznictwie podkreśla się, że pojęcie to należy interpretować zawężające. Tym samym uznanie epidemii COVID-19 za siłę wyższą w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie jest zasadne. Gmina N. wniosła skargę na powyższą decyzję GIOŚ do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie: 1) art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy kwestia pandemii COVID-19 miała wpływ na nieosiągnięcie wymaganych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów; 2) art. 189e w związku z art. 107 § 3 oraz art. 105 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie przez organ II instancji istotnych okoliczności w sprawie związanych z wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności, na które skarżąca nie miała wpływu, a które doprowadziły do naruszenia przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminie, tj. stanu zagrożenia epidemiologicznego i stanu epidemii COVID-19, który stanowił działanie siły wyższej, które miało znaczący wpływ na osiągnięcie przez stronę skarżącą w roku 2020 (tj. w okresie gdy pandemia miała realny wpływ na osiągnięcie wymaganych poziomów przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów - tym bardziej mając na uwadze fakt, że na tamten czas przepisy te były stosunkowo nowe i nikt w Polsce do końca nie zdawał sobie sprawy z wysokości ew. nakładanych w konsekwencji ich naruszenia kar), co doprowadziło do nałożenia administracyjnej kary pieniężnej na skarżącą, pomimo faktu, że w niniejszej sprawie do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, tym samym strona skarżąca nie powinna podlegać ukaraniu (postępowanie winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe). Wobec powyższego Strona wniosła o uchylenie powyższej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wniesiono także o dopuszczenie dowodu z wytycznych Ministra Klimatu i Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie postępowania z odpadami wytwarzanymi w czasie występowania zagrożeń koronawirusem SARS-CoV-2 i zachorowań na wywoływaną przez niego chorobę COVID-19 (w czasie trwania pandemii/epidemii) na potwierdzenie faktu przyjęcia szczególnych rozwiązań w zakresie postępowania z odpadami co miało bezpośredni wpływ na zwiększenie ilości odpadów zmieszanych oraz nieosiągnięcie wymaganego w roku 2020 poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia frakcji odpadów. W uzasadnieniu Strona zwróciła uwagę kiedy możemy mieć do czynienia z sią wyższą. Zdaniem Gminy występująca w roku 2020 pandemia COVID-19 była zjawiskiem, które wywołało ogromny wpływ na obrót gospodarczy, stosunki cywilnoprawne, społeczne a także na odbiór odpadów. Strona podniosła, że Gmina N. do roku 2020 osiągała poziom recyklingu w stopniu wystarczającym, nie powodującym nałożenia kary na gminę. Sytuacja uległa zmianie w roku 2020 i była spowodowana pandemią. Dodatkowo Strona wskazała, że w roku 2020 były również rozsyłane do urzędów informacje o sposobie postępowania z odpadami wytwarzanymi w miejscach kwarantanny – w tym Wytyczne Ministra Klimatu i Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie postępowania z odpadami wytwarzanymi w czasie występowania zakażeń koronawirusem SARS-CoV-2 i zachorowań na wywołaną przez niego chorobę COVID-19 [w czasie trwania pandemii/epidemii). Gmina przed rokiem 2020 podjęła działania w celu cyklicznego prowadzenia akcji uświadamiającej i promującej wśród mieszkańców segregację odpadów. Jednakże ze względu na obostrzenia związane z pandemią, w tym zamknięte placówki oświatowe, przeprowadzenie akcji informacyjnych odbyło się w bardzo okrojonym zakresie lub nie odbyło się wcale. Koszty, jakie Gmina poniosła w związku z pandemią oraz utrudniony kontakt z mieszkańcami nie pozwoliły na należyte przeprowadzenie kampanii informacyjnej. Poza tym zauważono, że w związku z trwającą pandemią COVID-19 Straż Miejska w N. również nie miała możliwości pełnego wykonywania działań kontrolnych dotyczących prawidłowego segregowania odpadów przez mieszkańców Gminy. W okresie pandemii COVID-19 nastąpił na terenie całej Gminy znaczący wzrost liczby odpadów wynikało to przede wszystkim z faktu izolacji mieszkańców i rozwojem handlu internetowego oraz znaczącym wzrostem odpadów zmieszanych związanych z ochroną zarówno osób jak i towarów. W odpowiedzi na skargę GIOŚ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotem skargi jest decyzja GIOŚ z 19 maja 2025 r., wymierzająca Skarżącej Gminie administracyjną karę pieniężną w wysokości 134 418 zł za nieosiągnięcie w 2020 r. wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych w postaci: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w wysokości co najmniej 50 % wagowo. Decyzja wydana została na podstawie art. 9z ust. 2 pkt 1 w związku z art. 3aa pkt. 1, art. 9z ust 3 pkt 1 i art. 9x ust. 3 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2021 r" poz. 888 ze zm.), dalej: u.c.p.g. Zgodnie z art. 3aa ust. 1 u.c.p.g. gminy są obowiązane osiągnąć za rok 2020 poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w wysokości co najmniej 50% wagowo. Natomiast zgodnie z art. 9z ust. 2 pkt. 1 u.c.p.g. gmina, która nie wykonuje obowiązku, o którym mowa w art. 3aa - podlega karze pieniężnej obliczonej odrębnie dla wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych. Art. 9z ust. 3 u.c.p.g. określa zaś, iż kary pieniężne, o których mowa w ust. 2 oblicza się w sposób określony w art. 9x ust. 3 u.c.p.g., tj. karę pieniężną, o której mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oblicza się jako iloczyn jednostkowej stawki opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku, określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 290 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, i brakującej masy odpadów komunalnych wyrażonej w Mg, wymaganej do osiągnięcia odpowiedniego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych lub ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 17 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2361) do obliczania poziomów, o których mowa w art. 3aa ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się sposób określony w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 3b ust. 2 ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1579 oraz z 2020 r. poz. 568, 695 i 875). Na podstawie art. 3b ust. 2 u.c.p.g., zostało wydane rozporządzenie Ministra Środowiska z 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2167), które określało: - poziomy recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła, - poziomy recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami innych niż niebezpieczne odpadów budowlanych i rozbiórkowych stanowiących odpady komunalne, w poszczególnych latach do dnia 31 grudnia 2020 r., a także sposób obliczania tych poziomów. Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, zarówno materialnego, jak i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu GIOŚ zasadnie wskazał, mając na uwadze: - rozporządzenie Ministra Środowiska z 14 grudnia 2016 r. w sprawie poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami niektórych frakcji odpadów komunalnych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2167), w tym tabelę nr 1 załącznika tego rozporządzenia, - obowiązującą w roku 2020 jednostkową stawkę opłaty za umieszczenie niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych na składowisku, zgodnie z poz. nr 1051 załącznika nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za korzystanie ze środowiska (Dz. U. z 2017 r. poz. 2490) która wynosiła 270 zł/Mg, jak i dane pochodzące z BDO, - że osiągnięty przez Skarżącą poziom przygotowania do ponownego użycia i recyklingu następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła wynosił 9,18%, tj. 112,0361 Mg, co uzasadniało wymierzenie kary w kwocie 134 418 zł. Ustalenia powyższe nie zostały na żadnym etapie postępowania zakwestionowane przez stronę skarżącą, która nie przedstawiła żadnych dokumentów mogących skutecznie podważyć obliczenia organu. Analiza akt sprawy w tym dokumentacji z czynności kontrolnych dotyczących 2020r., prowadzi do konstatacji, że organy orzekające w sprawie mają rację, iż Gmina nie wywiązała się z ciążącego na niej obowiązku osiągnięcia wymaganego poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia w/w odpadów komunalnych. Spór w niniejszej sprawienie nie dotyczy wysokości kary, ale podstawy do jej wymierzenia. Zdaniem Strony organy nie uwzględniły bowiem, iż została ona nałożona pomimo tego, że w 2020 r. trwała pandemia COVID-19, co zdaniem skarżącej miało znaczący wpływ na ilość i rodzaj wytwarzanych odpadów. Odnosząc się do tej kwestii, Sąd uznaje ten zarzut za niezasadny. W ocenie Sądu nie doszło do naruszenia art. 189e k.p.a. Przepis ten stanowi, że w przypadku gdy do naruszenia prawa doszło wskutek siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu. Sąd podziela stanowisko GIOŚ wyrażone w tym względzie i wskazuje, że powoływane przez skarżącą okoliczności nie mogą być uznana za siłę wyższą dla oceny prawidłowości wymierzenia kary. Ustawodawca, wprowadzając do k.p.a. termin "siła wyższa", nie zdecydował się na jego zdefiniowanie. Pokusili się o to jednak autorzy uzasadnienia projektu ustawy wprowadzającej do k.p.a. regulację art. 189e, wskazując, że przez siłę wyższą należy rozumieć "zdarzenia i okoliczności, których strona nie mogła przewidzieć lub których nie mogła przezwyciężyć" (rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy — Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw, druk nr 1183). Także na gruncie judykatury należy przyjąć, że przez siłę wyższą należy rozumieć zdarzenie nagłe, nadzwyczajne, pozostające poza kontrolą jednostki. Skarżąca upatruje wystąpienia przesłanki siły wyższej, która miała być przyczyną nieosiągnięcia wymaganego poziomu przygotowania odpadów do recyklingu w pandemii koronawirusa COVID-19 i związanych z tym zakłóceniach w funkcjonowaniu ustalonych zasad odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych. Skarżąca nie przedkłada jednak żadnych dowodów, uzasadniających prezentowane stanowisko, które by dowodziły iż z uwagi na sytuację pandemiczną doszło do zakłóceń w funkcjonowaniu systemu odbioru odpadów. W ocenie Sądu, ogólna argumentacja Skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Jak słusznie wskazał organ sama okoliczność wystąpienia w 2020r. pandemii COVID-19, nie może być kwalifikowana w kategoriach siły wyższej, wyłączającej obowiązek Gminy w zakresie osiągnięcia wymaganych poziomów przygotowania odpadów do recyklingu i ponownego użycia. Po pierwsze, ustawodawca, chociaż wprowadzał cały szeregu rozwiązań szczególnych, mających dostosować funkcjonowanie przedsiębiorców i administracji publicznej do szczególnych uwarunkowań zdeterminowanych rozwojem pandemii (por. ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych; Dz. U. z 2024 r. poz. 340 z późn. zm.; dalej jako: specustawa COVID-19), to co do zasady nie wyłączył ani obowiązku segregacji odpadów przez właścicieli nieruchomości, ani związanych z tym obowiązków gmin czy też przedsiębiorców odbierających odpady od właścicieli nieruchomości. Ustawodawca wprowadził mechanizm umożliwiający zmianę reguł dotyczących gospodarki odpadami na poziomie województwa. Zgodnie z art. 11k ust. 1 specustawy COVID-19, wojewoda może, w drodze zarządzenia, zmienić lub wyłączyć wymagania dotyczące selektywnego zbierania odpadów komunalnych, określone w regulaminie utrzymania czystości i porządku w gminie oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Z powszechnie dostępnych informacji (zarządzenie jako akt prawa miejscowego podlega publikacji w wojewódzkim dzienniku urzędowym) wynika, że w województwie [...] nie zostało wydane tego rodzaju zarządzenie, ani w okresie stanu epidemii ani zagrożenia epidemicznego. Przez cały okres pandemii obowiązek selektywnej zbiórki odpadów i wynikający z niego obowiązek osiągnięcia odpowiedniego poziomu przygotowania odpadów komunalnych do recyklingu pozostawał aktualny. Jedyną ulgą na jaką zdecydował się ustawodawca było właśnie obniżenie wymaganego poziomu przygotowania odpadów do recyklingu. Według stanu prawnego obowiązującego na dzień 1 stycznia 2020 r. gminy były zobowiązane do osiągnięcia poziomu recyklingu i przygotowania odpadów komunalnych w wysokości co najmniej 50% wagowo (art. 3b ust. 1 pkt 1 u.c.p.g. w brzmieniu obowiązującym na dzień 1 stycznia 2020 r.). Wartość ta była odnoszona do całkowitej masy odpadów komunalnych, co znacząco podnosiło wymogi w zakresie recyklingu. Z uwagi na trudności w osiągnięciu tego poziomu segregacji odpadów i grożące gminom konsekwencje finansowe, ustawodawca zdecydował się zastosować rozwiązanie, odnoszące poziom wymaganego recyklingu nie do globalnej masy odpadów komunalnych, lecz do określonych frakcji. Rozwiązanie to znalazło wyraz w treści art. 3aa u.c.p.g. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2361). Spór w rozpoznawanej sprawi dotyczy nieosiągnięcia przez Gminę poziomów wprowadzonych właśnie tą złagodzoną regulacją. W świetle powyższego w ocenie Sądu zasadnie organy uznały, że pandemia nie doprowadziła do sytuacji, w której na terenie Gminy zaprzestano zbierania, odbierania, czy segregowania odpadów. Gmina odpady odbierała i powinna była tak zorganizować swoją działalność, aby osiągnąć za ten rok ustawowe poziomy. Po drugie w okolicznościach sprawy należy też wskazać, że powoływane w tym względzie przez skarżącą okoliczności związane z pandemią nie zostały dostatecznie wykazane. Strona nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających, że nie mogła osiągnąć danego poziomu recyklingu, bądź dowodów, że nie podnosi odpowiedzialności za taki stan rzeczy. Wykazanie zaś, że do naruszenia prawa tj. niedopełnienia obowiązku doszło wskutek działania siły wyższej, należy do zobowiązanego. Sąd nie podzielił tym samym stanowiska strony skarżącej, że w sprawie kara dotyczy zdarzenia a nie zachowania bądź zaniechania. Obowiązkiem Gminy jest utrzymanie czystości i porządku ja jej terenie. To Gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania. Nakładając na gminy powyższy obowiązek, ustawodawca wyposażył je również w instrumenty umożliwiające jego egzekwowanie. Gmina odpowiada zatem za brak podejmowania odpowiednich działań, w tym brak nadzoru na wykonaniem nałożonych na nią obowiązków (tak wyrok WSA w Warszawie z 4 listopada 2025 r., IV SA/Wa 1812/25). Końcowo wskazać również należy, że zasadnie organ uznał w sprawie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 189f k.p.a., należy na wstępie zauważyć, że instytucja ta niewątpliwie ma zastosowanie do kar wymierzanych na podstawie przepisów Rozdziału 4d ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, co wprost wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2022 r. (III OPS 1/21; ONSAiWSA 2022/5, poz. 63). Przywołany przepis reguluje dwa odrębne mechanizmy odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Pierwszym jest obligatoryjne odstąpienie (§ 1), mające zastosowanie w dwóch przypadkach: po pierwsze, gdy waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa; po drugie, gdy za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna. Druga sytuacja w sposób oczywisty nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, do rozważanie pozostaje zatem wyłącznie mechanizm z pkt 1. Bezspornie obydwie przesłanki wyrażone w treści art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. muszą być spełnione łącznie (spójnik "a" wskazujący na koniunkcję dwóch zdań logicznych wyrażonych w pkt 1). W konsekwencji brak spełnienia choćby jednej z przesłanek, wyklucza zastosowanie instytucji odstąpienia od wymierzenia kary. W ocenie Sądu w pełni zasadne jest stanowisko Organu, że nie została spełniona przesłanka znikomości naruszenia. Przy analizie przesłanki znikomości naruszenia orzecznictwo wskazuje na konieczność badania postawy sprawcy deliktu, wagi naruszenia i jego konsekwencji dla dóbr prawnie chronionych. Biorąc pod uwagę znaczenie segregacji odpadów dla dobra chronionego jakim jest środowisko, nie sposób mówić o znikomości naruszenia prawa w przypadku osiągnięcia przez Skarżącą wyniku przygotowania odpadów do recyklingu i ponownego użycia na poziomie 9,18%. Przy takich proporcjach, naruszenie obowiązku w rozpoznawanej sprawie nie było bynajmniej znikome (por. podobnie wyrok WSA w Poznaniu z 6 października 2023 r., II SA/Po 249/23; wyrok WSA w Krakowie z 30 września 2024r., II SA/Kr 1003/24). Ta konstatacja wykluczała zatem zastosowanie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. i nie było potrzeby analizowania, czy spełniona została przesłanka zaprzestania naruszania prawa. Aczkolwiek z uwagi na to, że norma sankcjonowana w rozpoznawanej sprawie, wymaga osiągnięcia pewnego poziomu przygotowania odpadów do recyklingu w danym okresie czasu (roku kalendarzowym), to jej realizacja oceniana jest nie stopniowo, ale zero-jedynkowo - osiągnięto albo nie osiągnięto dany poziom, w danym okresie czasu tj. w 2020r. Rozważając prawidłowość odmowy zastosowania w rozpoznawanej sprawie drugiego mechanizmu odstąpienia od wymierzenia kary (art. 189f § 2 i 3 k.p.a.), należy przyznać rację GIOŚ, że w tym przypadku instytucja odstąpienia stosowana jest fakultatywnie, przebiega dwuetapowo, wymaga wydania przez organ I instancji postanowienia wyznaczającego stronie termin na wykonanie określonych obowiązków, którego to postanowienia bezspornie nie wydano. Są to jednak w istocie argumenty wtórne. Podstawowym argumentem wykluczającym zastosowanie tego przepisu w rozpoznawanej sprawie jest niespełnienie jednej z obligatoryjnych przesłanek - usunięcia naruszenia prawa. Usunięcie naruszenia prawa oznacza przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Specyficzny charakter deliktu, determinowany treścią normy sankcjonowanej, wyklucza w ogóle możliwość spełnienia tej przesłanki, a zatem zastosowania tego przepisu. Jak już wyżej wskazano, norma sankcjonowana w rozpoznawanej sprawie, wymaga osiągnięcia pewnego poziomu przygotowania odpadów do recyclingu i ponownego użycia w danym okresie czasu (roku kalendarzowym), a zatem jej realizacja oceniana jest nie stopniowo, ale zero-jedynkowo - osiągnięto albo nie osiągnięto dany poziom, w danym okresie czasu. Jeśli w 2020 r. Gmina nie osiągnęła wymaganego poziomu przygotowania odpadów do recyklingu, to tej sytuacji już odwrócić się nie da, nie da się osiągnąć już wymaganego poziomu, bo upłynął rok kalendarzowy, a do odpadów odbieranych w kolejnych latach będą miały zastosowanie inne normy określające wymagany poziom segregacji odpadów (art. 3b w zw. z art. 9g pkt 1 u.c.p.g.). Zdaniem Sądu, skarżąca nie podważyła ustaleń organów w niniejszej sprawie w zakresie zasadności wymierzenia jej administracyjnej kary pieniężnej za niewykonanie obowiązku osiągnięcia wymaganego poziomu przygotowania do ponownego użycia i recyklingu odpadów komunalnych frakcji: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w 2020 r. Nie można uznać za wystarczający w tym zakresie wniosek dowodowy dołączony do skargi. Podsumowując, należy wskazać, że nie ma podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, bowiem sposób interpretacji i zastosowanie norm prawnych przez orzekające organy był poprawny. W ocenie Sądu, nie można również stwierdzić naruszeń przepisów k.p.a., na które wskazano w skardze, ani innych przepisów, które mogłyby stać się podstawą do uchylenia rozstrzygnięcia organu II instancji. Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.).