IV SA/Wa 1748/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skarg G. J. i J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] sierpnia 2008 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. R. zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżący pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z żoną i uczącą się córką. Zgodnie z wyciągiem z rachunku bankowego wnioskodawcy obejmującym okres od 1 marca 2009 r. do 31 maja 2009 r. jego wynagrodzenie za pracę wynosi około 3.000,00 zł netto miesięcznie. Z kolei wyciągi z rachunku bankowego żony skarżącego za okresy od 1 listopada 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. i od 1 kwietnia 2009 r. do 30 kwietnia 2009 r. wskazują, że otrzymuje ona wynagrodzenie w wysokości około 2.000,00 zł netto miesięcznie. Ponadto w każdym miesiącu na jej konto wpływają środki w wysokości około 300,00 zł z tytułu rozliczenia umowy ze spółką z ograniczoną odpowiedzialnością. J. R. posiada mieszkanie o powierzchni 70 m2 oraz działkę budowlaną o powierzchni 800 m2. W piśmie z dnia 3 czerwca 2009 r. wnioskodawca wskazał, że na zakup i utrzymanie opisanej działki, a także na remont mieszkania zaciągnięte zostały kredyty i zwrócił uwagę na znajdującą odzwierciedlenie w nadesłanych wyciągach z rachunków bankowych konieczność spłaty tych kredytów. Nadesłana przez skarżącego kopia faktury VAT za dostawę energii elektrycznej za okres od 19 stycznia 2009 r. do 9 kwietnia 2009 r. (karta 101) wskazuje, że średnie miesięczne koszty opłat z tego tytułu wynoszą około 580 zł. Z kolei jak wynika z nadesłanej kopii faktury VAT za dostawę wody (karta 98), miesięczne koszty opłat z tego tytułu wynoszą około 18 zł. Skarżący złożył też do akt sprawy kopię bankowego dowodu wpłaty IV raty podatku rolnego za 2008 rok (karta 98). Wysokość opłaconej raty wskazuje, że średnie miesięczne obciążenia budżetu trzyosobowej rodziny z tego tytułu wynoszą około 19 zł. Z wyciągów z konta bankowego skarżącego za okres od 1 marca 2009 r. do 31 maja 2009 r. wynika, że od początku bieżącego roku do końca kwietnia saldo na rachunku nie spadło poniżej 10.000,00 zł, a na koniec maja wyniosło 8.094,46 zł. Żona skarżącego na koniec kwietnia bieżącego roku dysponowała na rachunku bankowym środkami w kwocie 4.545,33 zł. Oceniając sytuację materialną i możliwości płatnicze skarżącego w pierwszej kolejności należy wskazać, że generalną zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do reguły zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Stosownie do treści art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak wynika z treści powołanego przepisu, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Treść art. 246 § 1 ppsa przesądza również o tym, że jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, ma charakter materialny i jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r. sygn. akt OZ 1516/04. LEX nr 302273). Wykazane przez J. R. stan majątkowy i możliwości płatnicze nie uprawniają do twierdzenia, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź też, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i rodziny. Mając zatem na względzie przedstawione powyżej przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy stwierdzić, że brak jest podstaw do uwzględniania przedmiotowego żądania. Na podstawie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz nadesłanych dokumentów źródłowych ustalono, że miesięczny dochód trzyosobowej rodziny skarżącego wynosi obecnie około 5.300,00 zł, co daje 1.767,00 zł na jedną osobę. Wykazana przez wnioskodawcę wysokość miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym wynosi około 620 zł. Należy wziąć pod uwagę, że Państwo R. ponoszą także inne wydatki, niezbędne do zaspokojenia elementarnych potrzeb życiowych, jak wyżywienie i ubranie. Jak zasygnalizował skarżący w piśmie z dnia 3 czerwca 2009 r. zobowiązani są również do spłaty zaciągniętych kredytów. Skarżący i jego żona osiągają zatem regularny dochód. Chociaż zobowiązani są do spłaty kredytów, dysponują środkami pieniężnymi, których wysokość wielokrotnie przekracza kwotę - uiszczonego już przez C. R. - wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie. Należy podkreślić, że w nadesłanych przez wnioskodawcę wyciągach z kont bankowych jego i jego żony uwzględniono obciążenia z tytułu spłaty kredytów i pożyczek. Mimo to, jak wskazano powyżej, na koniec maja bieżącego roku skarżący dysponował wolnymi środkami w kwocie 8.094,46 zł, a saldo na rachunku bankowym jego żony na koniec kwietnia tego roku wyniosło 4.545,33 zł. W takiej sytuacji nie można stwierdzić, że J. R. spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie bez znaczenia jest także, że kredyty, do których spłaty zobowiązany jest wnioskodawca zaciągnięto m.in. na sfinansowanie zakupu działki budowlanej. W sytuacji, gdy skarżący posiada mieszkanie o powierzchni 70 m2, okoliczność zaciągnięcia kredytu na zakup działki budowlanej budzi zasadnicze wątpliwości w kontekście ustalenia, że jest on osobą, która znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Ponoszenie kosztów postępowania zawsze powoduje określony uszczerbek utrzymania skarżącego. Nie uzasadnia to jednak jeszcze przyznania prawa pomocy chyba, że strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania albo, że poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek w jej koniecznym utrzymaniu. Jak wskazano powyżej, dokonana w przedmiotowej sprawie ocena stanu majątkowego i możliwości płatniczych J. R. nie pozwala stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zachodzi taka sytuacja. Odnosząc się do podniesionej w piśmie z dnia 3 czerwca 2009 r. okoliczności nieuprawnionego - zdaniem skarżącego - wezwania do nadesłania dokumentów źródłowych należy wyjaśnić, że treść art. 246 § 1 ppsa jednoznacznie wskazuje, że to na stronie postępowania ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodzenia okoliczności uzasadniających uwzględnienie jej wniosku. Stosownie do treści art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dokumentami źródłowymi mogą być w szczególności wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, odpisy zeznań podatkowych, czy też zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń. O powyższym pouczono skarżącego w wezwaniu z dnia 14 maja 2009 r. Trzeba podkreślić, że jeżeli storna uchyla się od złożenia dokumentów niezbędnych do oceny jej sytuacji rodzinnej i majątkowej, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania mającego na celu ustalenie tej sytuacji. Odnosząc się z kolei do podniesionej przez J. R. niezasadności wezwania go do nadesłania dokumentów źródłowych wobec tego, że - w jego ocenie - występuje w sprawie jako przedstawiciel pokrzywdzonej społeczności części gminy należy wyjaśnić, że w świetle art. 246 § 1 ppsa, który określa przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej, okolicznościami branymi pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy są jedynie stan majątkowy, możliwości płatnicze i stan rodzinny strony postępowania ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.