IV SA/Wa 1756/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska, sędzia WSA Piotr Korzeniowski (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Katarzyna Tomiło-Nawrocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi R. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku - oddala skargę - Przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. (dalej: SKO, Kolegium, organ II instancji, organ odwoławczy wydane na podstawie art. 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r., poz. 267), po rozpatrzeniu zażalenie R. B. (dalej: wnioskodawca, skarżący, strona skarżąca) na postanowienie Starosty P. (dalej: organ I instancji) z [...] marca 2015 r. Nr [...] zwracające skarżącemu wniosek o sprostowanie omyłki co do numeru działki w umowie z [...] stycznia 1980 r. Nr [...] w sprawie przekazania posiadania i własności gospodarstwa rolnego. W zaskarżonym do Sądu postanowieniu Kolegium utrzymało w mocy postanowienie wydane przez organ I instancji. Stan sprawy przestawiał się następująco: W dniu [...] marca 2015 r. wnioskodawca wystąpił z wnioskiem do Starosty P. o sprostowanie omyłki w umowie przekazania z [...] stycznia 1980 r. Zdaniem wnioskodawcy, omyłkowo został tam określony numer działki nr [...], podczas gdy prawidłowy numer to [...]. Zdaniem skarżącego, błąd został wykryty przy sporządzaniu dokumentów notarialnych i uniemożliwia mu kontynuację postępowania. Po zapoznaniu się z powyższym wnioskiem i przeprowadzeniu postępowania dowodowego organ I instancji w postanowieniu z [...] marca 2015 r., znak: [...] postanowił zwrócić podanie wnioskodawcy dotyczące sprostowania omyłki, co do numeru działki, w umowie przekazania posiadania i własności gospodarstwa rolnego z [...] stycznia 1980 r., znak sprawy: NR [...] ze względu na właściwość sądu powszechnego. W uzasadnieniu postanowienia organ I instancji wskazał, że w sprawie chodzi o umowę, tak że wszelkie błędy i omyłki możliwe są do sprostowania wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. Na powyższe postanowienie wnioskodawca złożył zażalenie, w którym podniósł, że ani jego rodzice, ani on nigdy nie byli właścicielami działki nr [...] (obecnie [...]), nikt z nich jej nie użytkował, ani też nie płacił podatków, działka o tym numerze nie figurowała też w rejestrze gruntów jako własność skarżącego czy jego rodziców. Własność skarżącego stanowiła działka [...] (obecnie [...]), co potwierdzają przedłożone dowody. Zdaniem wnioskodawcy, ze wszystkich przedstawionych dokumentów wynika, że omyłka jest oczywista i wynika z popełnionego błędu pisemnego. W dniu [...] kwietnia 2015 r. skarżący złożył do Kolegium oświadczenie A. Z., w którym potwierdza on, że rodzice skarżącego – J. i B. B. nigdy nie byli właścicielami, posiadaczami czy też użytkownikami działki nr [...] (dawniej [...]), ale własność ich stanowiła działka nr [...] (dawniej [...]), która obecnie stanowi własność skarżącego. W tym samym dniu wnioskodawca złożył również obszerne wyjaśnienia dotyczące przedmiotu sprawy oraz spraw nie objętych wnioskiem. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Kolegium podnosi, że jak wynika zarówno ze złożonego wniosku, jak też z treści zażalenia oraz późniejszych wyjaśnień wnioskodawcy, intencją złożenia wniosku przez skarżącego było sprostowanie oczywistej (zdaniem strony) omyłki, tj. omyłki co do numeru działki. Nieprawidłowo bowiem wpisano zamiast nr [...] działki położonej w B. gm. P. Organ II instancji powołał się na treść art. 113 § 1 k.p.a. W ocenie Kolegium, jest to naturalne unormowanie, jako że k.p.a. normuje sprawy, które ze swej istoty kończą się poprzez wydanie decyzji administracyjnej. Według organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie skarżący wnosił o sprostowanie oczywistej omyłki w umowie przekazania posiadania i własności gospodarstwa rolnego z [...] stycznia 1980 r. Nr [...]. Jakkolwiek umowa owa została zawarta przed organem administracji - Naczelnikiem Miasta i Gminy P., to mamy tu niewątpliwie do czynienia z umową cywilną, w której rodzice skarżącego przekazali temu ostatniemu własność i posiadanie gospodarstwa rolnego (jest tu umowa przekazania gospodarstwa rolnego następcy w zamian za świadczenia emerytalno-rentowe ). Według SKO, nie może być natomiast w tym przypadku mowy o jakiejkolwiek decyzji administracyjnej rozumianej jako władczy akt woli organu administracji, tj. akt, w którym niejako z góry organ ten kształtuje sytuację prawną danego podmiotu, tj. określa prawa i obowiązki strony. Kolegium powołało się na stanowisko SN wyrażone w uchwale Izby Cywilnej i Administracyjnej SN z 5 lutego 1988 r., sygn. akt II AZP 1/88 (OSPiKA 1989, Nr 3, poz. 59, s. 134). Zdaniem organu II instancji, skoro zatem w niniejszej sprawie mamy do czynienia nie z decyzją administracyjną, a z umową cywilno-prawną, to organ I instancji słusznie i zgodnie z obowiązującym prawem postanowił o zwrocie podania wnioskodawcy. Kolegium powołało się na treść art. 66 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy wskazał, że organy administracji publicznej mogą działać wyłącznie w obszarze swojej właściwości rzeczowej, miejscowej i instancyjnej i nie mogą orzekać w sprawach, w których ustawodawca nie przyznał im kompetencji, w tym także w sprawach, które należą do właściwości czy to innych organów, czy też właściwości sądów powszechnych. Ustawodawca ustalił organom administracji publicznej w art. 19 k.p.a. obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Według Kolegium, działanie organu poza sferą mu przypisaną, tj. orzeczenie w sprawie, w której organ jest niewłaściwy obwarowane jest sankcją określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ II instancji podkreślił, że sprawa, czy istotnie w objętej wnioskiem umowie wystąpił błąd co do numeru działki nie była i nie mogła być, przedmiotem postępowania przed organami obu instancji. W skardze skarżący wskazuje, że argumenty, wyjaśnienia wykazane w odwołaniu do SKO nie zostały uznane przez organ jako zasadne. Skarżący poddaję pod wątpliwość, czy Zastępca Naczelnika Miasta i Gminy nie występował jako organ administracji publicznej, akceptując umowę między stronami. Zdaniem skarżącego, jest to decyzja administracyjna powodująca skutki prawne – przekazanie gospodarstwa następcy celem otrzymania renty. Według strony skarżącej, ówczesne przepisy stanowiły, że przekazanie gospodarstwa za rentę odbywa się nie w formie decyzji administracyjnej, a sporządzonej umowy przekazania akceptowanej przez organ administracji. Skarżący wskazuje, że nie może ponosić odpowiedzialności za pomyłki dotyczące numeru działki popełnione 35 lat temu, której numer został sprostowany pomiarem i wypisem do rejestru gruntów przez Państwowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne w W. w dniu [...] listopada 1988r. Skarżący wnosi o uwzględnienie skargi i pozytywne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn.: Dz. U. 2012, poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1) lit. a-c, p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2) p.p.s.a.). W przedmiotowej sprawie Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Odnosząc się do treści skargi należy stwierdzić co następuje: W ocenie Sądu, organ I instancji prawidłowo zastosował art. 66 § 3 k.p.a., a w konsekwencji Kolegium nie naruszyło prawa utrzymując zaskarżone postanowienie w mocy. Jak wynika z akt sprawy we wniosku skierowanym do organu I instancji skarżący wnosił o sprostowanie omyłki w umowie przekazania z dniem [...] stycznia 1980 r. (znak sprawy - Nr [...]) polegającej na omyłkowym wpisaniu nr działki [...] zamiast właściwego nr [...] we wsi B. W dniu dokonania wskazanej czynności obowiązywały przepisy ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140 ze zm.). Cytowany akt normatywny rozróżniał dwa stany prawne: przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu oraz przekazanie gospodarstw rolnego następcy. Zgodnie z art. 52 ust. 2 tej ustawy, przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następowało w drodze decyzji naczelnika gminy, natomiast dla przekazania gospodarstwa rolnego następcy ustawodawca przewidział formę, umowy pisemnej sporządzonej przez naczelnika gminy – (art. 52 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy). Odmowa sporządzenia umowy w sprawie przekazania przez rolnika gospodarstwa rolnego następcy następowała w drodze decyzji administracyjnej. Naczelnik gminy odmawiał w formie decyzji sporządzenia umowy, jeżeli nie zostały zachowane warunki ustawy (art. 52 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy). Była to konstrukcja umowy z następcą. W niniejszej sprawie wniosek skarżącego dotyczył sprostowania omyłki nie w decyzji administracyjnej (będącej władczym aktem woli organu administracji), ale w umowie (zawartej pomiędzy dwoma równorzędnymi stronami, chociaż sporządzanej przez organ administracji publicznej - naczelnika gminy. Wskazać należy, że przedmiotowa umowa nie określała w sposób władczy praw i obowiązków stron, nie zawierała też wymaganych przez prawo elementów, w tym m.in. pouczenia o środkach odwoławczych. Z tych oto powodów w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania art. 113 § 1 k.p.a., który dotyczy prostowania błędów pisarskich, rachunkowych i innych oczywistych omyłek, w wydawanych przez organy administracji decyzjach administracyjnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, który Sąd w tym składzie w pełni podziela, według którego "1. Sama umowa o przekazaniu gospodarstwa następcy miała charakter dwustronnej czynności cywilnoprawnej pomiędzy przekazującym rolnikiem a jego następcą, ale jej sporządzenie - a więc i (ustalenie jej) przedmiotu (jakie nieruchomości stanowiły lub nie stanowiły części danego gospodarstwa rolnego w rozumieniu ustawy z dnia 27.X. 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnymi innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin) - przez Naczelnika Gminy (organ administracji) było czynnością administracyjnoprawną podlegającą zasadom kodeksu postępowania administracyjnego. 2.Było więc możliwe korygowanie czynności administracyjnoprawnych Naczelnika Gminy, o ile były spełnione określone przesłanki ustawowe, w trybie kodeksu postępowania administracyjnego. Nie było jednak możliwe korygowanie w trybie k.p.a. samej umowy o przekazaniu gospodarstwa następcy jako czynności cywilnoprawnej pomiędzy przekazującym a jego następcą (następcami). 3. Umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego w trybie ustawy z 27 X. 1977 r. przenosiła własność określonych nieruchomości w skład gospodarstwa rolnego tylko wtedy, gdy rolnik był ich właścicielem, bo jeżeli był tylko posiadaczem, (określonych nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego), następowało przeniesienie posiadania, które wywoływało skutek prawny dopiero po wydaniu danej nieruchomości (art. 348 k.c.)" (zob. wyrok NSA (do 2003.12.31) w Warszawie z dnia 24 lutego 1999 r., sygn.. akt II SA 1873/98, LEX nr 46211). Zdaniem NSA, przekazanie gospodarstwa rolnego następcy w zamian za zaopatrzenie emerytalne w trybie ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin było oryginalną konstrukcją jurydyczną nie mieszczącą się w ramach tradycyjnych pojęć i konstrukcji prawa cywilnego i prawa administracyjnego. Instytucja przekazania gospodarstwa rolnego następcy (por. przede wszystkim art 75 ust 1 pkt 3 i art 52 ust. 1 cytowanej ustawy z 27 października 1977 r.) miała służyć zmianie generacji w gospodarstwach rolnych oraz zabezpieczeniu bytu rolników, którzy z racji wieku emerytalnego lub inwalidztwa przestali pracować na roli. Według NSA, nie było możliwe korygowanie w trybie k.p.a, umowy o przekazaniu gospodarstwa następcy, jako czynności cywilnoprawnej pomiędzy przekazującym, a jego następcą (następcami). Sprostowanie z urzędu na podstawie art 113 § 1 k.p.a. oczywistej pomyłkę w umowie przekazania własności i posiadania gospodarstwa rolnego nie miało podstawy prawnej. Również w orzecznictwie Sądu Najwyższego wyrażono stanowisko, według którego "Umowa o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy, sporządzona przez naczelnika gminy w trybie określonym w art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 27.10.1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32 poz. 140), nie jest czynnością administracyjną, lecz czynnością o charakterze cywilnoprawnym i podlega przepisom kodeksu cywilnego" (zob. wyrok SN z dnia 19 marca 1982 r., sygn. akt III CRN 35/82, LEX nr 8405). Odnosząc się do przedstawionych w skardze zarzutów wskazać należy, że umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy (o sprostowanie której co do numeru działki wnosi skarżący) nie można uznać za decyzję administracyjną, jak sugeruje to strona skarżąca w skardze. Umowa ta była sporządzana przed organem administracji publicznej - Naczelnikiem Miasta i Gminy w P. i wywoływała skutki prawne. Jednak podkreślić należy, że umowa ta nie była władczym rozstrzygnięciem tego organu oaz nie zawierała koniecznych elementów decyzji administracyjnej (o których mowa w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że SKO prawidłowo stwierdziło, że przepisy k.p.a. nie przewidują sprostowania umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy i utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. W ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji. Mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie podjęte zostało z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa, a przyczyny, dla których organ odwoławczy uznał za konieczne utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia organu I instancji znalazły jednoznaczny wyraz w jego uzasadnieniu, co pozostaje w zgodzie z obowiązkami organu wymienionymi w art. 107 § 1 i 3 k.p.a., skarga nie mogła zostać uwzględniona, a Sąd orzekł na mocy art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji.