IV SA/Wa 1757/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2008 r. znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia podpadania pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej postanawia: 1. przyznać S. P. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. S. P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną (rubryka nr 6 formularza wniosku). Źródłem utrzymania małżonków są świadczenia emerytalne: S. P. w miesięcznej wysokości 1.940,91 zł netto oraz E. P. w miesięcznej wysokości 1.264,92 zł netto (kopie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. i z dnia [...] marca 2008 r.). Nadto, będącej osoba niepełnosprawną, żonie wnioskodawcy przyznano zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł miesięcznie (kopia decyzji Prezydenta Miasta G. z dnia [...] października 2008 r.). Małżonkowie zamieszkują w części domu, stanowiącego współwłasność ich córki, ponosząc część opłat związanych z jego eksploatacją, a także spłatą kredytu zaciągniętego na jego modernizację (rubryka nr 7 formularza wniosku i pismo z dnia 29 grudnia 2008 r.). Państwo P. są użytkownikami samochodu marki [...] z 2007 r. Formą zabezpieczenia wierzytelności banku z tytułu kredytu zaciągniętego na zakup wskazanego samochodu jest przewłaszczenie na zabezpieczenie (pismo z dnia 13 października 2008 r.). Poza tym nie posiadają nieruchomości, wartościowych przedmiotów, papierów wartościowych, ani innych zasobów pieniężnych (pismo z dnia 13 października 2008 r. oraz rubryka nr 7 formularza wniosku). Oświadczenia, będącej współwłaścicielką domu przy ul. [...] w G., córki skarżącego z dnia 30 kwietnia 2008 r. i z dnia 29 grudnia 2008 r. potwierdzają, że S. P. i E. P. zameldowani są pod wskazanym adresem i zamieszkują na parterze domu. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 30 kwietnia 2008 r., ponoszone przez nich miesięcznie koszty eksploatacji domu i korzystania z mediów za miesiące: styczeń - kwiecień 2008 r. wyniosły około 833,27 zł. Z kolei z oświadczenia z dnia 29 grudnia 2008 r. wynika, że w okresie od września do listopada 2008 r. koszty te wyniosły średnio 567,15 zł miesięcznie. Miesięczne koszty spłaty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu wynoszą natomiast 570 zł (rubryka nr 11 formularza wniosku). S. P. podniósł też, że jego żona jest osobą niepełnosprawną i złożył do akt sprawy kserokopię orzeczenia z dnia [...] września 2008 r. zaliczającego E. P. do znacznego stopnia niepełnosprawności, a także kserokopie faktur VAT z dnia [...] listopada 2008 r., z dnia [...] listopada 2008 r. oraz z dnia [...] listopada 2008 r. za zakup leków na łączną kwotę 658,13 zł oraz dowód wpłaty z dnia 5 grudnia 2008 r. kwoty 67,80 zł za korzystanie z telewizji cyfrowej. Z nadesłanej przez wnioskodawcę kopii umowy kredytu odnawialnego z dnia 15 grudnia 2006 r. z aneksem z dnia 15 lipca 2008 r. wynika, że w ramach rachunku oszczędnościowo - rozliczeniowego S. i E. P. przyznano kredyt odnawialny w formie limitu kredytowego w wysokości 11.500,00 zł z dwunastomiesięcznym okresem spłaty. Stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej również jako ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Rozważając zasadność przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na wstępie należy wskazać, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r. nr 1, poz. 8). Należy też podkreślić, że jak wynika z treści powołanego art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób nieposiadających żadnego dochodu lub oszczędności lub posiadających bardzo skromny dochód lub oszczędności, a więc wobec tych osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Z wniosku z dnia 26 listopada 2008 r. uzupełnionego dokumentami źródłowymi i dodatkowymi oświadczeniami wynika, że łączny miesięczny dochód osiągany w dwuosobowym gospodarstwie domowym skarżącego wynosi 3.358,83 zł netto, co daje kwotę 1.679,42 zł na jedną osobę. Należy przy tym mieć na uwadze, że otrzymywany przez E. P. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł miesięcznie z założenia służy częściowemu zaspokojeniu potrzeb związanych z pomocą osobie niepełnosprawnej (art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Przy dochodach w gospodarstwie domowym kształtujących się na wskazanym poziomie, dla oceny rzeczywistych możliwości płatniczych S. P. niezbędne jest ustalenie wysokości stałych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym, prowadzonym przez skarżącego wspólnie z żoną. Koszty związane z eksploatacją domu i spłatą kredytu zaciągniętego na jego zakup - zgodnie z oświadczeniami córki wnioskodawcy - wahają się pomiędzy kwotą 567,15 zł a kwotą 833,27 zł. Przy czym, mając na uwadze, że oświadczenie z dnia 29 grudnia 2008 r. dotyczy średnich kosztów eksploatacji domu w miesiącach: wrzesień - listopad 2008 r., natomiast oświadczenie z dnia 30 kwietnia 2008 r. obejmuje miesiące od stycznia do kwietnia, a różnica w tych wydatkach wynika głównie z większych kosztów zużycia gazu w okresie od stycznia do kwietnia, należy przyjąć, że aktualnie -w okresie zimowym - wydatki ponoszone przez skarżącego z tytułu eksploatacji domu sięgają kwoty podanej w oświadczeniu z dnia 30 kwietnia 2008 r., to jest 833,27 zł. Znaczną część miesięcznych kosztów ponoszonych w gospodarstwie domowym wnioskodawcy stanowią koszty zakupu leków niezbędnych E. P. Udokumentowane przez S. P. miesięczne wydatki z tego tytułu wynoszą 658,13 zł. Z kolei koszty spłaty kredytu samochodowego wynoszą 570 zł miesięcznie. Ustalając wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem skarżącego i jego żony nie uwzględniono opłat związanych z odbiorem telewizji cyfrowej. Opłaty za "Pakiet [...]" nie mogą być bowiem uznane za niezbędne koszty utrzymania. Miesięczne koszty koniecznego utrzymania w dwuosobowym gospodarstwie domowym wnioskodawcy wynoszą zatem około 2.060,00 zł. Zestawienie tej kwoty z kwotą uzyskiwanego przez małżonków dochodu 3.358,83 zł wskazuje, że do dyspozycji Państwa Piotrowskich pozostaje miesięcznie kwota około 1.300,00 zł. Należy przy tym zaznaczyć, że limit przyznanego skarżącemu i jego żonie kredytu odnawialnego na cele konsumpcyjne pozwala dokonywać w ciężar posiadanego przez nich rachunku operacji nie znajdujących pokrycia w środkach na rachunku do wysokości 11.500,00 zł. Dwunastomiesięczny okres spłaty wskazanego kredytu pozwala zaś na racjonalne zaplanowanie wydatków w gospodarstwie domowym w dłuższym, kilkumiesięcznym okresie. Wobec powyższego, mając na uwadze wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym należy stwierdzić, że opisana powyżej sytuacja majątkowa S. P. nie uzasadnia uwzględnienia przedmiotowego wniosku w całości. Nie można bowiem stwierdzić, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Biorąc nawet pod uwagę ewentualne, niewskazane przez wnioskodawcę, dodatkowe wydatki, ponoszone w gospodarstwie domowym w związku ze stanem zdrowia żony, jak np. koszty rehabilitacji, dojazdów do placówek leczniczych, należy stwierdzić, że osiąganie stałego dochodu przez oboje małżonków, możliwość spłaty kredytu zaciągniętego na zakup samochodu, czy też korzystania z "pakietu" telewizji cyfrowej, a także możliwość dysponowania środkami pieniężnymi nie znajdującymi pokrycia w środkach zgromadzonych na rachunku bankowym, nie pozwalają przyjąć że S. P. znajduje się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, umożliwiającej zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. W konsekwencji należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie wykazana przez stronę sytuacja materialna nie daje podstaw do twierdzenia, że spełnia ona przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Wobec ustalenia, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymaga, czy spełnia warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Wysokość wpisu sądowego od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Jak wskazano analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, po poczynieniu niezbędnych wydatków związanych z utrzymaniem domu, spłatą kredytów na samochód i modernizację domu, czy zakupem leków, do dyspozycji skarżącego i jego żony pozostaje miesięcznie kwota około 1.300,00 zł. Należy też wskazać, że analiza złożonych do akt sprawy wyciągów z rachunku bankowego obejmujących wrzesień, październik i listopad 2008 r. wskazuje, że w każdym miesiącu na koncie Państwa P. wykazywane jest ujemne saldo, sięgające niemal maksymalnej kwoty limitu przyznanego kredytu odnawialnego. Uwzględniając przy tym aktualny poziom cen dóbr i usług niezbędnych do zaspokojenia elementarnych potrzeb życiowych, jak wyżywienie i ubranie należy stwierdzić, że S. P., który nie posiada wartościowych przedmiotów, oszczędności, papierów wartościowych ani innych zasobów pieniężnych, nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i żony. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zostały zatem spełnione. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w postanowieniu. Należy tylko nadmienić, że na tym etapie postępowania przed sądem administracyjnym skarżący nie ma obowiązku działania przez profesjonalnego pełnomocnika.