IV SA/Wa 1763/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Michał Sułkowski po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosków J. M. i T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. M. i T. M. na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: 1. ustanowić dla J. M. i T. M. radcę prawnego w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]; 2. odmówić zwolnienia J. M. i T. M. od kosztów sądowych. J. M. i T. M. w piśmie z dnia 26 kwietnia 2018 r. zaskarżyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2018 r. znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania decyzji nakładającej obowiązek przeprowadzenia działań zapobiegawczych lub naprawczych dotyczących szkody w środowisku. W złożonych na urzędowych formularzach (PPF) wnioskach z dnia 5 lipca 2018 r. skarżący zwrócili się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podali, że wspólnie prowadzą dwuosobowe gospodarstwo domowe (J. M. jest synem T. M.). Oświadczyli, że ich dochody stanowią: renta T. M. w wysokości 1.100 zł miesięcznie oraz renta J. M. w wysokości 970 zł miesięcznie. Wykazali majątek nieruchomy w postaci domu o powierzchni 100 m2 oraz działki z siedliskiem o powierzchni 7.500 m2. Nie wykazali jakichkolwiek oszczędności, innych zasobów pieniężnych, ani wartościowych przedmiotów. Przedstawili następujące źródła wydatków i ich wysokości: wyżywienie (800 zł), koszty leków (250-300 zł – oświadczenie J. M.; co najmniej 300 zł – oświadczenie T. M.), koszty mieszkania (400 zł), obuwie i ubranie (150 zł), środki higieny osobistej (150 zł). W odpowiedzi na wezwania z dnia 6 sierpnia 2018 r. do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowego oświadczenia dotyczących stanu majątkowego i dochodów skarżący złożyli do akt sprawy: 1. wyciąg ze wspólnego rachunku bankowego w Banku Spółdzielczym w M.za okres od 1 maja do 16 sierpnia 2018 r. (saldo początkowe: 1,07 zł; saldo końcowe 9,43 zł; suma obciążeń: 8.766,20 zł; suma wpływów: 8.784,56 zł; na rachunku księgowano wyłączenie wpłaty świadczeń z KRUS oraz dokonywano wyłącznie wypłat gotówkowych); 2. kopię decyzji Prezesa KRUS z dnia 9 marca 2018 r. o ustaleniu wysokości renty J. M. (1.091,64 zł netto miesięcznie) oraz kopię wypisu z orzeczenia komisji lekarskiej z dnia 7 maja 1999 r. o uznaniu skarżącego za stale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym; 3. kopię decyzji Prezesa KRUS z dnia 15 marca 2018 r. o ustaleniu wysokości emerytury T. M. (1.104,50 zł netto miesięcznie); 4. kopię decyzji Burmistrza M. z dnia [...] lutego 2018 r. w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego T.M. na 2018 r. z tytułu podatku od nieruchomości (budynki mieszkalne o pow. 105 m2) oraz podatku leśnego (lasy o pow. 0,5481 ha), które określono na kwotę 89 zł; 5. kopię decyzji Burmistrza M. (data nieczytelna) w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego J. M. na 2018 r. z tytułu podatku rolnego (użytki rolne o pow. 0,5286 ha) i podatku leśnego (lasy o pow. 0,4499 ha), które określono na kwotę 136 zł; 6. kopię decyzji Burmistrza M. z dnia 9 lutego 2018 r. w sprawie wymiaru podatku rolnego za 2018 r. należnego od G. M. (użytki rolne o pow. 1,2463 ha), który określono na 83 zł; 7. kopie ośmiu faktur za leki: z dnia 10 kwietnia 2018 r. (109,96 zł), z dnia 8 maja 2018 r. (281,18 zł), z dnia 22 maja 2018 r. (36,62 zł i 44,55 zł), z dnia 11 czerwca 2018 r. (64,96 zł), z dnia 5 lipca 2018 r. (161,90 zł) i z dnia 7 sierpnia 2018 r. (128,05 zł i 253,40 zł); 8. kopie trzech dowodów wpłat należności za energię elektryczną: 175,62 zł z terminem płatności do 8 maja 2018 r. (zapłacono 7 marca 2018 r.), 169,10 zł z terminem płatności do 8 czerwca 2018 r. (zapłacono 6 kwietnia 2018 r.) i 169,10 zł z terminem płatności do 9 lipca 2018 r. (zapłacono 8 czerwca 2018 r.); 9. kopie dwóch dowodów wpłat należności wobec operatora telefonii komórkowej: 60,50 zł (zapłacono 11 lipca 2018 r.) i 60,00 zł (zapłacono 8 sierpnia 2018 r.); 10. kopie trzech dowodów wpłat należności abonenckich (po 35 zł – zapłacono 6 czerwca 2018 r., 6 lipca 2018 r. i 8 sierpnia 2018 r.); 11. kopie dowodów wpłat pierwszej i drugiej (68 zł = 2 x po 34 zł – zapłacono 7 marca 2018 r.) oraz trzeciej i czwartej (68 zł = 2 x po 34 zł – zapłacono 8 sierpnia 2018 r.) raty podatku rolnego i podatku leśnego należnego od J. M. na podstawie wzmiankowanej decyzji Burmistrza M.; 12. kopie dwóch faktur za materiały budowlane: z dnia 28 maja 2018 r. (468,97 zł) oraz z dnia 5 czerwca 2018 r. (72,52 zł); 13. kpię wyniku badania J. M. wykonanego w dniu 5 lipca 2018 r.; 14. kopię wyników badań T. M. wykonanych w dniu 11 października 2011 r. oraz w dniu 7 września 2014 r. W piśmie z dnia 14 sierpnia 2018 r., przy którym skarżący nadesłali wyżej wymienione dokumenty źródłowe, dodatkowo wyjaśnili oni, że T. M. posiada działkę o powierzchni 1,0505 ha oraz działkę siedliskową o powierzchni 0,76 ha, natomiast J. M. posiada działkę o powierzchni 1,0007 ha. Wskazali też, że G. M. dzierżawi działki należące do T. M.. Stwierdzili, że przedstawiają dodatkowe koszty związane z leczeniem oraz dodatkowe koszty poniesione na remont domu. W dniu 22 sierpnia 2018 r. skarżący złożyli do akt sprawy kpię kolejnych dwóch faktur za leki (z dnia 14 sierpnia 2018 r. na kwotę 121,64 zł i z dnia 22 sierpnia 2018 r. na kwotę 91,90 zł) oraz rozliczenie z dnia 6 sierpnia 2018 r. do faktury za telefon na kwotę 35,67 zł (płatne do 20 sierpnia 2018 r.). Przystępując do rozpoznania wniosków J. M. i T. M. o przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Stosownie bowiem do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej powoływanej również jako ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Stąd też każda osoba wszczynająca postępowanie przed sądem administracyjnym powinna liczyć się z wydatkami na ten cel. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Jak wynika z treści powołanego przepisu, instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ma wyjątkowy charakter. Pomoc ta stosowana jest wobec osób, które znajdują się w bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, pozwalającej na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Trzeba też zauważyć, że brzmienie art. 246 § 1 ppsa nie pozostawia wątpliwości, co do tego, iż jedynym kryterium, od jakiego ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy ma charakter materialny. Jest nim brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, bądź brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania. Stąd też takie okoliczności, jak wiek, czy stan zdrowia, mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale tylko w takim zakresie, w jakim wpływają na możliwości płatnicze wnioskodawcy. Wysokość wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 200 zł (§ 2 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Wysokość, ewentualnie należnych, innych opłat sądowych w tym postępowaniu, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy wpis od skargi kasacyjnej lub zażalenia, jednorazowo nie przekroczy 100 zł (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192; § 3 i § 2 ust. 1 pkt 7 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co istotne, ewentualne uiszczenie wymienionych opłat sądowych nie będzie się wiązać z koniecznością jednorazowego wygospodarowania niezbędnych do tego środków. Poniesienie przez stronę wydatków ze wskazanych tytułów jest bowiem rozłożone w czasie. Miesięczny dochód, uzyskiwany z emerytury T. M. i renty J. M., wynosi 2.196,14 zł netto miesięcznie, co daje niespełna 1.100 zł na osobę. Z kolei wykazana przez skarżących we wnioskach z dnia 5 lipca 2018 r. (rubryki nr 11) wysokość wydatków gospodarstwa domowego, w tym wydatków na wyżywienie, leki, koszty mieszkania, odzież i obuwie oraz środki higieny osobistej wynosi około 1.800 zł. Jest zatem niższa od dochodu uzyskiwanego w gospodarstwie domowym o prawie 400 zł. Ponieważ z oświadczenia T. M. z dnia 5 lipca 2018 r. wynikało, że wydatki na leki mogą przewyższać podaną przez nią kwotę 300 zł, należało zweryfikować twierdzenia skarżących w tym zakresie poprzez ich odniesienie do dokumentów potwierdzających wysokość obciążeń budżetu domowego z tego tytułu. Jak wynika z przedstawionych kopii (w sumie dziesięciu) faktur wystawionych od kwietnia do sierpnia bieżącego roku, łączna wysokość wydatków na leki poniesionych w tym czasie wyniosła 1.294,16 zł. Średnia wysokość tych wydatków w okresie ostatnich pięciu miesięcy wyniosła zatem niespełna 260 zł miesięcznie. Wobec tego, nie było podstaw, aby ustalić wysokość kosztów ponoszonych na leki ponad podaną we wnioskach kwotę 300 zł. Dokonawszy analizy rachunków i potwierdzeń wpłat za energię elektryczną, telefon i opłaty abonamentowe, a także decyzji Burmistrza M. i dowodów wpłat rat podatków rolnego i leśnego, nie znaleziono też podstaw do ustalenia wyższej, niż podana przez skarżących (400 zł), wysokości obciążeń ogólnie określonych przez nich, jako koszty mieszkania (utrzymania mieszkania). Jak bowiem wynika z nadesłanych kopii dowodów wpłat należności za energię elektryczną, wynoszą one średnio nieco ponad 171 zł miesięcznie. Wedle natomiast kopii dowodów wpłat z 11 lipca i 8 sierpnia 2018 r. oraz rozliczenia z dnia 6 sierpnia 2018 r. koszty opłat za telefony wynoszą około 80 zł miesięcznie. Udokumentowane dowodami wpłat opłaty abonamentowe to zaś wydatek w kwocie 35 zł miesięcznie. Wykazana kopiami decyzji Burmistrza M. i dowodami wpłat rat podatku wysokość zobowiązań z tytułu podatku od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego wyniosła natomiast 308 zł za 2018 rok. Średnia wysokość wydatków ze wskazanych tytułów wynosi zatem, wedle nadesłanych dokumentów, nie więcej niż 312 zł miesięcznie. Należy przy tym zauważyć, że ze złożonych do akt sprawy dowodów wpłat podatku rolnego i podatku leśnego należnego od J. M. wynika, iż wszystkie raty zobowiązania za bieżący rok (w sumie 136 zł) zostały już zapłacone. Z dowodów wpłat należności wobec dostawcy energii elektrycznej wynika natomiast, że opłaty z tego tytułu były uiszczane z nawet dwumiesięcznym wyprzedzeniem. Trzeba też nadmienić, że skarżący nie wykazali, iż to oni regulują należności podatkowe G. M., która dzierżawi nieruchomość rolną od T. M. Skoro zatem wykazana przez skarżących wysokość wydatków gospodarstwa domowego, w tym koniecznych wydatków na wyżywienie, leki, utrzymanie domu, odzież i obuwie oraz środki higieny osobistej, nie przekracza kwoty 1.800 zł miesięcznie, to nie ma podstaw, aby przyjąć, że wygospodarowanie - z dochodu w wysokości prawie 2.200 zł miesięcznie - 200 zł na wpis od skargi lub 100 zł na inne, ewentualnie należne w przyszłości opłaty sądowe, spowoduje uszczerbek koniecznego utrzymania J. M. i T. M. Możliwość wygospodarowania dodatkowych środków w wysokości 100-200 zł z przeznaczeniem na inne cele niż bieżące wydatki gospodarstwa domowego i wymagalne zobowiązania, potwierdzają wzmiankowane wyżej okoliczności ponoszenia opłat za energię elektryczną (w wysokości około 170 zł) z dwumiesięcznym wyprzedzeniem oraz zapłaty całości zobowiązania pieniężnego z tytułu podatków rolnego i leśnego do sierpnia, chociaż płatność dwóch ostatnich rat przypada na wrzesień i listopad bieżącego roku. Możliwość taką potwierdzają także wykazane przez Państwa M. wydatki na materiały budowlane, poniesione na przełomie maja i czerwca bieżącego roku (w sumie 541,49 zł). Skarżący nie podnosili, aby skredytowali te wydatki. Jeżeli natomiast dwa miesiące temu byli w stanie z uzyskiwanych dochodów ponieść koszty koniecznego utrzymania oraz wygospodarować środki na remont we wskazanej wysokości, to nie ma podstaw, aby przyjąć, że obecnie wygospodarowanie 200 zł na wpis od skargi spowoduje uszczerbek ich koniecznego utrzymania. Z przedstawionych wyżej względów, należało stwierdzić, że wykazana przez skarżących sytuacja rodzinna i materialna nie pozwala na przyjęcie, iż spełniają oni przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, określone w art. 246 § 1 pkt 1 ppsa. Wobec stwierdzenia, że J. M. i T. M. nie spełniają przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, rozważenia wymagało, czy spełniają oni warunki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, które określono w powołanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Kluczowe dla prawidłowego zastosowania przesłanki wskazanej w tym przepisie było ustalenie, jaką część kosztów skarżący mogą ponieść, aby nastąpiło to bez uszczerbku w ich koniecznym utrzymaniu. Jak wskazano, analizując dopuszczalność przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wpis od skargi wynosi w przedmiotowej sprawie 200 zł, zaś wysokość innych, ewentualnie należnych opłat sądowych, jak opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, czy też wpisy od zażaleń lub wpis od skargi kasacyjnej, jednorazowo nie przekroczy 100 zł. Ustalono też, że możliwości płatnicze skarżących umożliwiają im poczynienie oszczędności niezbędnych do uiszczenia wskazanych opłat. Porównanie wysokości świadczeń otrzymywanych przez J. M. i T.M. do wysokości wykazanych przez nich niezbędnych wydatków prowadzi jednak do wniosku, że dochód osiągany w dwuosobowym gospodarstwie domowym nie pozwala na wygospodarowanie środków niezbędnych do poniesienia kosztów ustanowienia radcy prawnego. Biorąc przy tym pod uwagę, że Państwo M. nie mają oszczędności, ani innych zasobów pieniężnych, należy stwierdzić, że - bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu - nie są w stanie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie radcy prawnego, zostały zatem spełnione. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak w postanowieniu.