IV SA/Wa 177/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Monika Stępkowska-Bigiej po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia "[...]" W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" W., L. F. i W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Stowarzyszenie "[...]" W. (dalej jako: "Stowarzyszenie") wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy, domagając się w skardze zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr z dnia 20 lutego 2013 r., dodatkowych wyjaśnień i informacji nadesłanych przy piśmie z dnia 20 marca 2013 r. oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że Stowarzyszenia liczy obecnie 65 członków, składka członkowski wynosi 10 zł rocznie. Zarząd planował podwyższyć składkę (w październiku 2006 r.), lecz propozycja ta nie została zaakceptowana przez członków Stowarzyszenia. Praca Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej jego członków. Sytuacja finansowa członków, z uwagi na sytuację gospodarczą kraju, stale się pogarsza. Stowarzyszenie nie jest w stanie odpowiedzieć na pytanie, którzy członkowie posiadają środki na składki, a którzy nie. Stowarzyszenie dysponuje skromnymi środkami finansowymi, lecz w ramach tych środków stara się działać i realizować cele statutowe. Nie jest to łatwe, ale dzięki zaangażowaniu i aktywności członków Stowarzyszenia, nawet przy tych skromnych środkach jest w stanie działać dla interesu społecznego. Stowarzyszenie wykazało zysk za ostatni rok obrotowy według bilansu – w wysokości 35,36 zł. Na rachunku bankowym wykazano kwotę 17,36 zł. Rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów zważono co następuje. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, że każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdym rozpatrywaniu takiego wniosku. Stwierdzić należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się, że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie posiada ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (porównaj: J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2010, wyd. LexisNexis, str. 568, jak też postanowienia NSA z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 20/09, LEX nr 557480 czy z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt II OZ 28/09, LEX nr 537851). Nadto podnieść należy, że obowiązkiem strony wynikającym z ogólnej zasady dotyczącej kosztów postępowania, jest ponoszenie kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszeń na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność tego stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012r., sygn. akt I OZ 114/12, LEX nr 1120726). W rozpoznawanej sprawie podnoszone przez Stowarzyszenie argumenty o tym, że członkowie działają społecznie dla interesu społecznego, nie mogą prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca realizując cele statutowe powinien liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. W szczególności w sytuacji, gdy powołując się na swoje cele statutowe, zdecydował się skorzystać z drogi sądowoadministracyjnej, powinien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych. Skoro wnioskodawca ustalił składki na tak niskim poziomie (10 zł rocznie od członka Stowarzyszenia) i nie realizuje innych prawem przewidzianych działań w celu zapewnienia środków na realizację celów, dla których Stowarzyszenie zostało powołane – to nie może liczyć, że jego działanie będzie finansowane przez Państwo. Niechęć członków Stowarzyszenia do podniesienia składki, nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest rzeczywiście niemożliwe. Dlatego też, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.