IV SA/Wa 1770/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał (spr.), asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi M. M na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. M. z Kancelarii M. Spółka Adwokacko-Radcowska przy [...] w W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych stanowiącą 22 % VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071, ze zm.) w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2001r., nr 87, poz. 960, ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] kwietnia 2005r. o wymeldowaniu M.M. z pobytu stałego w lokalu nr [...], powożonego w miejscowości S. W uzasadnieniu organ wskazał, iż ewidencja ludności to rejestr danych o miejscu zamieszkania i pobycie osób, którego zamierzeniem jest stan zgodności pomiędzy zapisami w niej widniejącymi a stanem faktycznym. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad dwa miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oznacza to, że przesłanką wymeldowania jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego i - w ocenie organu odwoławczego – w niniejszej sprawie przesłanka ta została spełniona. Z wnioskiem o wymeldowanie M. M. wystąpił S. S. - właściciel budynku nr [...] w miejscowości S. Z oświadczenia stron i świadków wynika, że M. M. mieszka w P., a budynek stanowiący własność wnioskodawcy opuściła w 1993r. Nie podejmowała środków prawem przewidzianych zmierzających do obrony prawa przebywania w spornym budynku. Zatem w sytuacji niezamieszkiwania ww. w spornym budynku utrzymanie meldunku stwarzałoby fikcję meldunkową. Nadto organ zaznaczył, iż meldunek nie jest źródłem praw do lokalu, a jego posiadanie nie ma znaczenia dla kształtu stosunków cywilno - prawnych pomiędzy stronami, o których - w razie istnienia sporu - rozstrzygają sądy powszechne. M. M. w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005r., uzupełnionej pismem procesowym pełnomocnika skarżącej z dnia 25 kwietnia 2006r. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie prawa: - materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - procesowego mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 oraz art. 79 § 1 K.p.a. Skarżąca podała, iż w miejscu stałego pobytu, tj. w budynku nr [...] w miejscowości S. nie zamieszkuje od 1993r., gdyż rodzice wnioskodawcy bardzo jej "dokuczali i ostatecznie z budynku, w którym mieszkała od urodzenia "wyrzucili siłą". Nie zwracała się w tej sprawie do sądu, albowiem nie miała na to pieniędzy, nie stać ją było na to żeby się bronić. W spornym budynku zamieszkała ponownie w maju 2005r. Z kolei pełnomocnik skarżącej podniósł, iż całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wskazuje, że skarżąca nie jest osobą o wysokiej świadomości prawnej. Obce jest dla niej rozróżnienie między obowiązkiem administracyjnoprawnym - jakim jest obowiązek meldunkowy, a uprawnieniami o charakterze cywilnoprawnym. Zdaniem pełnomocnika organ, nie informując wyczerpująco strony o tych różnicach, nie dopełnił obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków (art. 9 K.p.a.). Ponadto, organ odwoławczy, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, uznał iż wymogi postępowania dowodowego w zakresie uczestnictwa w nim skarżącej zostały dostatecznie spełnione. Stanowisko reprezentanta strony w tym względzie jest odmienne. Ogólny obowiązek organu stanowi art. 10 § 1 K.p.a. przewidujący, że organy administracji publicznej zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań. Odstępstwa od tego obowiązku i warunki ich zastosowania ustanawia § 2 tego artykułu. Zaś szczególne obowiązki dotyczące udziału strony w postępowaniu dowodowym statuuje art. 79 § 1 K.p.a., nakładający na organ obowiązek zawiadamiania strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków przynajmniej siedem dni przed terminem. Tymczasem skarżąca w sposób prawidłowy nie została zawiadomiona o terminie przesłuchania żadnego ze świadków. Uniemożliwiono jej zatem skorzystanie z prawa uczestniczenia w przeprowadzaniu dowodu z przesłuchania świadków, tym samym zadawania im pytań (art. 79 § 2 K.p.a.). Organ w stosunku do skarżącej ograniczył się do zawiadomienia o możliwości przejrzenia akt i wypowiedzenia się co do zebranego materiału, a i to w daleko niewystarczający sposób, jako że wezwanie do stawiennictwa w dniach 7 lub 8 kwietnia 2005r. skarżąca odebrała 6 kwietnia 2005r. Biorąc więc pod uwagę stopień znajomości prawa oraz ogólne zdolności intelektualne skarżącej wymagające choćby przybrania osoby od pomocy, termin ten był zbyt krótki, aby zadośćuczynił wymogom kodeksu co do udziału strony w postępowaniu. Wojewoda M. – w odpowiedzi na skargę – wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów skargi organ wskazał na bezzasadność twierdzenia skarżącej w przedmiocie braku środków finansowych na dochodzenie prawa do zamieszkiwania w budynku nr [...] w miejscowości S. Strona wnosząc pozew - do sądu powszechnego - o przywrócenie naruszonego posiadania mogła przecież złożyć wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych. Zaś fakt zamieszkania w spornym budynku w maju 2005r. nie mógł mieć wpływu na zaskarżoną decyzję, albowiem materiał dowodowy zebrany w sprawie na dzień wydania decyzji nie wskazywał na zamieszkiwanie skarżącej w budynku nr [...] w miejscowości S. Wręcz przeciwnie skarżąca przez cały tok postępowania twierdziła, że nie ma zamiaru tam zamieszkać, chce jedynie aby państwo S. dali jej pieniądze na kupno nowego lokalu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej: P.p.s.a. (Dz.U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm administracyjnego prawa materialnego. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związanym – stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, uznał iż zakażona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2005r., jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wójta Gminy C. z dnia [...] kwietnia 2005r., naruszają prawo w stopniu kwalifikującym je do uchylenia. Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji należy podkreślić, iż zgodnie z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej rozpoznający sprawę, w efekcie wydający akt administracyjny, powinien prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa (art. 8 K.p.a.), działać w tym względzie na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.), w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia sprawy (art. 7 K.p.a.), a zatem także zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 K.p.a.). Z zasady czynnego udziału strony w postępowaniu dla organu administracji publicznej wynikają obowiązki, a mianowicie zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zagwarantowanie stronie przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Odpowiednio do tych obowiązków organu art. 10 § 1 K.p.a. jest podstawą do ustalenia dwóch praw procesowych strony: - prawa do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, - prawa do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przepis ten kształtuje prawa strony, czego istotnym następstwem prawnym jest to, że strona swymi prawami rozporządza, a zatem w razie odstąpienia przez stronę od ich realizacji nie można z tego tytułu wyprowadzić negatywnych następstw dla strony (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005r., str. 82). Prawo czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania, w tym postępowania dowodowego, zapewnia jej wpływ na ustalenie stanu faktycznego. W ocenie Sądu tego prawa organy rozpoznające przedmiotową sprawę pozbawiły skarżącej. Strona – według art. 79 § 1 i § 2 K.p.a. – powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu za świadków [...] przynajmniej na siedem dni przed terminem oraz ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom [...]. Z akt sprawy wynika, iż organ pierwszej instancji pismem z dnia 10 marca 2005r. zawiadomił skarżącą – na podstawie art. 79 K.p.a. - że "w dniu 21 marca 2005r., o godz. 10.00 w Urzędzie Gminy C. odbędzie się przesłuchanie dwóch świadków w sprawie jej wymeldowania z pobytu stałego z lokalu nr [...] w miejscowości S.". Zawiadomienie to chociaż datowane na dzień 10 marca 2005r. – jak wynika z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy - doręczono stronie 21 marca 2005r., czyli w dniu, w którym przeprowadzono dowód z zeznań świadków. Oznacza to, iż zawiadomienie skarżącej o terminie przeprowadzenia dowodu zostało dokonane z naruszeniem art. 79 § 1 K.p.a., albowiem nie nastąpiło minimum na siedem dni przed jego przeprowadzeniem. Organ wyznaczając termin przeprowadzenia dowodu powinien mieć na uwadze obowiązek zachowania terminu, o którym mowa w art. 79 § 1 K.p.a. i zawiadomienie o przeprowadzeniu dowodu wystosować do strony z odpowiednim wyprzedzeniem, przewidując np. takie okoliczności jak obieg korespondencji, w tym awizację przesyłki, działanie poczty, itp. Przedstawionym zaś działaniem organ uniemożliwił stronie udział w przeprowadzeniu dowodu, tym samym i możność zadawania pytań przesłuchiwanym świadkom. Zachowanie wymagań art. 79 K.p.a., niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu, było bezwzględnym obowiązkiem organu administracji państwowej. Naruszenie tego obowiązku stanowi naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kolejną czynnością, poprzez której niewłaściwe dokonanie, organ naruszył bezpośrednio zasadę z art. 10 § 1 K.p.a., było doręczenie skarżącej informacji z dnia 31 marca 2005r. o prawie wypowiedzenia się, w dniach 7, 8 kwietnia 2005r., co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań dopiero w dniu 6 kwietnia 2005r. W ten sposób zmuszono skarżącą do natychmiastowego działania, bez dania jej możliwości – jak słusznie zauważył pełnomocnik strony – np. przybrania osoby do pomocy. W obu omawianych przypadkach organy ograniczyły skarżącej przygotowanie do obrony swego interesu, czym w szczególności naruszyły zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu, które to naruszenie mogłoby stanowić nawet podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.), jak również inne zasady ogólne - wyżej powołane. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organy winny uwzględnić podniesione wyżej okoliczności, w pełni stosując się do warunkujących prawidłowość postępowania administracyjnego przepisów i zasad, w szczególności z ich poszanowaniem wydać rozstrzygnięcie i uzasadnić je zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 K.p.a. Sąd uznał, iż wobec zaistniałych w sprawie uchybień proceduralnych, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ustosunkowywanie się do merytorycznych zarzutów skargi jest przedwczesne. W tym stanie rzeczy Sąd - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 c i art. 135 oraz art. 152 P.p.s.a. - orzekł jak w pkt I i II sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego, na które złożyły się koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu, postanowił na podstawie art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielanej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).