IV SA/Wa 1777/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Golat, , po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. W. na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości z mocy prawa na rzez Skarbu Państwa postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. E. W. (dalej zwana "Skarżącą") wraz ze skargą na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] marca 2015 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za przejęcie nieruchomości z mocy prawa na rzez Skarbu Państwa zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF wynika, że Skarżąca utrzymuje się jedynie z emerytury w wysokości 1.546,74 zł netto, którą w całości przeznacza na podstawowe potrzeby, w tym leki. Skarżąca do miesięcznych kosztów utrzymania zaliczyła opłaty za: energię, gaz, za nieczystości, wodę, telefon oraz podatek od nieruchomości (kwartalny) i ubezpieczenie domu (roczne), które wynoszą ok. 650 zł. Ponadto Skarżąca wskazała, że ponosi również koszty zakupu żywności w wysokości ok. 600 zł, środków czystości i higienicznych – ok. 100 zł oraz lekarstw – ok. 150 zł i ubrań – ok. 50 zł. Skarżąca wyjaśniła, że nie wiedziała, że będzie zaskarżać decyzję odszkodowawczą, zatem nie była przygotowana na opłatę sądową od wniesionej skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 90 m2 oraz otrzymuje emeryturę w wysokości 1.858 zł brutto. Do wniosku dołączyła decyzję o waloryzacji renty, z której wynika, że Skarżąca od otrzymuje od 1 marca 2015 r. rentę w wysokości 1.546,74 zł netto. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z 22 lipca 2015 r. Skarżąca nadesłała dokumenty źródłowe, dotyczące jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych tj. wyciąg z konta bankowego za okres od 21 maja do 20 sierpnia 2015 r. z saldem końcowym w wysokości 5.168,82 zł, kopie faktur za energię (73,09 zł miesięcznie), kopie dwóch dowodów zapłaty za gaz (z dnia 3 kwietnia 2015 r. - 1119,30 zł i z dnia 14 maja 2015 r. - 507,85 zł.), rachunek z apteki na kwotę 93,54 zł, dowód zapłaty podatku rolnego i od nieruchomości oraz polisę ubezpieczeniową domu. Postanowieniem z dnia 14 września 2015 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia w ustawowym terminie Skarżąca złożyła sprzeciw wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie Skarżącej od ponoszenia kosztów sądowych oraz zarzucając naruszenie: art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej zwanej "P.p.s.a.") poprzez błędną wykładnię polegającą na nieprzyznaniu Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z dnia 10 lipca 1993 r.). Skarżąc w uzasadnieniu wskazała, że bezpodstawnie do oszczędności zaliczono kwotę spornego odszkodowania przekazaną przez organ, co stanowi o naruszeniu art. 6 ww. Konwencji. Zdaniem Skarżącej zostało wykazane, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny, bowiem do wniosku dołączono oświadczenie i dowody potwierdzające, że źródłem utrzymania Skarżącej jest otrzymywana emerytura, która nie pozwala na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca podkreśliła, że w trakcie posiadania prawa własności do wywłaszczonej obecnie nieruchomości regulowała na bieżąca wszystkie zobowiązania podatkowe z tego tytułu, co zostało pominięte. Wyjaśniła, że w trakcie postępowania administracyjnego nie wyrażała zgody na przekazanie jej kwoty odszkodowania do czasu zakończenia sprawy, ale na skutek nacisków ze strony pracowników Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad została zobowiązana do przedstawienia numeru swojego rachunku bankowego. Ponadto zauważyła, że przekazana jej kwota odszkodowania nie spełnia zwyczajowo stosowanej definicji oszczędzania, zatem nie może być za taką uznana. W ocenie Skarżącej nie uwzględniono rzeczywistej sytuacji, w jakiej się znalazła, obejmującej utratę prawa własności działki oraz wykazanej sytuacji majątkowej. Zdaniem Skarżącej nie może ona swobodnie dysponować kwotą odszkodowania, bowiem jest to rekompensata, którą powinna przeznaczyć na odtworzenie swojej sytuacji majątkowej występującej przed wydaniem decyzji odszkodowawczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącej oraz jej zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Skarżąca wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego jedynym wymagalnym od Skarżącej kosztem jest wpis sądowy od skargi w wysokości 1.664 zł. Z przedstawionych przez Skarżącą dokumentów wynika, że otrzymuje ona miesięcznie rentę w wysokości 1.546,74 zł netto. Natomiast z przedstawionego wyciągu rachunku bankowego wynika, że Skarżąca w dniu 15 maja 2015 r. otrzymała odszkodowanie za nieruchomość w wysokości 51.628 zł, z którego kwotę 50.000 zł zdeponowała na lokacie terminowej. Ponadto ze stanu konta na dzień 20 sierpnia 2015 r. wynika, że Skarżąca dysponuje wolnymi środkami w wysokości 5.168,82 zł. Sąd, odnosząc się do kosztów ponoszonych przez Skarżącą, stwierdza, że przedstawiła ona rachunki składające się na bieżące utrzymanie. Ponadto z przedstawionego przez Skarżącą oświadczenia wynika, że miesięczne wydatki na jej utrzymanie kształtują się na poziomie około 1.250 zł. W ocenie Sądu, wysokość i rodzaj ponoszonych wydatków pozwala stwierdzić, że w ramach uzyskiwanych dochodów Skarżąca posiada możliwość wygospodarowania środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi wynoszącego 1.664 zł. Uiszczenie kosztów sądowych, jak każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje osobom, które w istocie rzeczy nie mają możliwości dokonać ww. zmian i oszczędności, a wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych odbędzie się kosztem wydatków na konieczne utrzymanie. Należy bowiem zauważyć, że Skarżąca oprócz stałego dochodu posiada wolne środki zgromadzone na rachunku bankowym w wysokości 5.168,82 zł, które znacznie przekraczają wysokość wymaganego wpisu. Ponadto Skarżąca założyła lokatę na kwotę 50.000 zł ze środków otrzymanych z tytułu odszkodowania. Zdaniem Sądu, sytuacja materialna Skarżącej, oceniana z perspektywy nie tylko uzyskiwanych dochodów, ale też ponoszonych wydatków, umożliwi jej uiszczenie wpisu, nie powodując uszczerbku w utrzymaniu koniecznym Skarżącej. Bez wpływu na powyższe stanowisko pozostają okoliczności dotyczące celów, na jakie Skarżąca przeznaczyła, bądź ma zamiar przeznaczać zgromadzone przez siebie oszczędności, a także kwotę otrzymanego odszkodowania. Ocena jej stanu majątkowego nie może być bowiem dokonywana przez pryzmat wydatków, które mogą w przyszłości być dokonane zwłaszcza, że sama Skarżąca nie może udowodnić, że zgromadzone środki w całości zostaną przeznaczone na wskazywany przez nią cel. Należy podkreślić, że treść przepisów P.p.s.a., pozwala na przyznanie prawa pomocy wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodnią, że nie są i nie będą w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nadesłane do Sądu dokumenty oraz złożone przez Skarżącą oświadczenia, nie potwierdzają, aby tego rodzaju szczególna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Sąd, z uwagi na powyższe stwierdził, że Skarżąca w rozpoznawanej sprawie nie wykazała, jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a przede wszystkim wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.664 zł, który na obecnym etapie postępowanie jest jedynym kosztem. Sąd, w tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260, art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.