IV SA/Wa 1780/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz – Kluj Sędzia WSA Tomasz Wykowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2017 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2016 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie danych adresowych oddala skargę I. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister" lub "organ") z [...] maja 2016 r., nr [...] (dalej: "zaskarżone postanowienie"). Postanowieniem tym Minister utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] kwietnia 2016 r., nr [...], którym zwrócono wniosek J. J. (dalej: "skarżący" lub "strona") o udostępnienie z rejestru PESEL danych adresowych J. A. II. Zaskarżone postanowienie zostało wydana w następującym stanie sprawy. II.1. Wnioskiem z [...] września 2015 r. J. J. wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych o udostępnienie z rejestru PESEL danych adresowych J. A. Uzasadniając potrzebę uzyskania wnioskowanych danych strona powołała się na wezwanie Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział [...], sygn. akt [...] z [...] września 2015 r. Jednocześnie wnioskodawca wystąpił o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty za udostępnienie danych ze względu na trudną sytuację majątkową. Prowadząc postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie organ w pismach z dnia 6 listopada 2015 r., 27 listopada 2015 r., 22 grudnia 2015 r. oraz 9 lutego 2016 r. zobowiązał stronę do nadesłania dokumentów potwierdzających niemożność poniesienia opłaty w kwocie 31 zł za udostępnienie danych z rejestru PESEL. Pomimo skutecznego doręczenia wyżej wymienionych pism, strona nie przedstawiła dokumentów, które potwierdziłyby spełnienie, określonej w art. 267 k.p.a. przesłanki niewątpliwej niemożności poniesienia opłaty. Postanowieniem z [...] marca 2016 r. Minister odmówił zwolnienia J. J. z opłaty za udostępnienie danych z rejestru PESEL. Jednocześnie, pismem z tego samego dnia, wnioskodawca został wezwany do nadesłania dowodu dokonania przedmiotowej opłaty w kwocie 31 zł. Pomimo upływu terminu wskazanego w wezwaniu, wnioskodawca nie nadesłał dowodu uiszczenia wymaganej opłaty. Wobec powyższego, dnia 4 kwietnia 2016 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie art. 261 § 2 k.p.a. wydał postanowienie o zwrocie wniosku. II.2 Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, załączając po raz kolejny pismo Dyrektora Zakładu Karnego w [...] z [...] stycznia 2016 r., nr [...], informujące o braku odpłatnego zatrudnienia w jednostce penitencjarnej, w której wnioskodawca aktualnie przebywa. II.3. Uzasadniając zaskarżone postanowienie Minister podniósł w szczególności, że J. J. nie wykazał w sposób jednoznaczny, że w jego przypadku wystąpiła przesłanka niewątpliwej niemożności poniesienia opłaty za udostępnienie danych z rejestru PESEL, w wysokości 31 zł. Podane przez stronę okoliczności, tj. trudna sytuacja majątkowa oraz zwolnienie z kosztów w postępowaniu sądowym, na potrzeby którego wnioskodawca wystąpił o dane osoby poszukiwanej, nie zostały bowiem poparte żadnymi, obiektywnie weryfikowalnymi dokumentami, które w jednoznaczny sposób potwierdzałyby twierdzenia podnoszone przez wnioskodawcę. Strona, w toku prowadzonego postępowania, przedłożyła wprawdzie zaświadczenie z Zakładu Karnego w [...] informujące o braku odpłatnego zatrudnienia, jednakże pomimo wezwań organu nie uzupełniła dokumentacji, o kluczowy w niniejszej sprawie dokument, tj. zaświadczenie wydane przez jednostkę penitencjarną informujące o braku środków finansowych do dyspozycji, ani też o postanowienie sądu o zwolnieniu wnioskodawcy z kosztów postępowania sądowego. Jednocześnie wyjaśnić należy, że zwolnienie z opłaty dotyczy sytuacji wyjątkowej, związanej ze szczególnie trudną sytuacją materialną strony. Wobec powyższego, organ nie mógł oprzeć się wyłącznie na oświadczeniu wnioskodawcy, lecz obowiązany był żądać dowodów na jej jednoznaczne potwierdzenie. W opisywanej sprawie, pomimo kierowanych przez organ wezwań do nadesłania dokumentów potwierdzających, że Strona pozostaje w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej i w związku z tym nie ma możliwości poniesienia opłaty za udostępnienie danych, Strona nie przedstawiła wszystkich, żądanych przez organ dokumentów potwierdzających podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności, co do istnienia obiektywnych trudności uniemożliwiających uiszczenie stosownej opłaty, co w konsekwencji stanowi wystarczającą legitymację do zwolnienia Wnioskodawcy z obowiązku uiszczenia stosownej opłaty. Należy zatem uznać, że w przedmiotowej sprawie, przesłanka niewątpliwej niemożności poniesienia opłaty w kwocie 31 zł nie została wykazana w sposób należyty (art. 267 k.p.a. w zw. z art. 46 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 53 pkt 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (aktualny tekst jedn. - Dz. U. z 2017 r., poz. 657). W takiej sytuacji podanie winno być zwrócone (art. 261 § 2 k.p.a.). III.1. W skardze na wskazane wyżej postanowienie Ministra z [...] maja 2016 r. J. J. zarzucił, że postanowienie jest nietrafne. Skarżący stwierdził w szczególności, że Minister z urzędu winien zwrócić się do Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział Cywilny z wnioskiem o udzielenie stosownej informacji na temat przyznanego skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. III.2. Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: IV.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.). IV.2. Istota sporu w niniejszej sprawie sprawdza się oceny, czy Minister nie naruszył w stopniu istotnym prawa procesowego stwierdzając brak podstaw do zastosowania wobec skarżącego art. 267 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach. W sprawie nie budzi natomiast wątpliwości, że podanie dotyczące udostępnienia przedmiotowych danych z bazy PESEL następuje odpłatnie (art. 46 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 53 pkt 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności). IV.3. W ocenie Sądu, Minister odmawiając skarżącemu zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty w kwocie 31 zł nie naruszył prawa. Należy podkreślić, że zasadą jest, iż udostępnianie danych z bazy PESEL podmiotom, które powołuję się na własny interes prawny, następuje odpłatnie (art. 53 pkt 2 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności). Powołany wyżej przepis art. 267 k.p.a. jest zatem wyjątkiem od zasady i nie może być interpretowany rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae). Warto dodać, że każdy obywatel jest zobowiązany do ponoszenia określonych w ustawie ciężarów i świadczeń publicznych, w tym opłat administracyjnych (art. 84 Konstytucji RP). Również zatem w świetle zasad konstytucyjnych, w tym zasady dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP), instytucja zwolnienia od tych opłat winna być stosowana tylko w przypadkach wyjątkowych. Przyznanie zwolnienia od opłat jest bowiem równoznaczne z uszczupleniem dochodów budżetowych. Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy podkreślić, że w aktach sprawy brak było dokumentów potwierdzających niemożność uiszczenia przez skarżącego opłaty w kwocie 31 zł. Dowodem takim nie mogło być w szczególności zaświadczenie o braku zatrudnienia skarżącego. Samo zaś przebywanie w zakładzie karnym nie jest per se przesłanką do otrzymania przywileju w postaci zwolnienia od obowiązku uiszczenia opłaty administracyjnej. Trafnie Minister wskazał przy tym, że skarżący nie wykazał, iż uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu toczącym się przed Sądem Okręgowym w [...]. Wbrew zarzutom skargi, Minister nie miał obowiązku z urzędu zwracać się do tego Sądu w poszukiwaniu dowodów wspierających żądanie skarżącego. W świetle art. 7 k.p.a. strona ma obowiązek współdziałać z organem w wyjaśnieniu sprawy. Minister kilkukrotnie zobowiązywał skarżącego do przedłożenia niezbędnych dowodów, nie można zatem uznać, że doszło do naruszenia zasady informowania (art. 9 k.p.a.). Obowiązki dowodowe Ministra na gruncie niniejszej sprawy muszą być przy tym interpretowane w powiązaniu z wyjątkowym charakterem art. 267 k.p.a., a także przez pryzmat przewidzianego w tym przepisie wymogu, aby niemożność poniesienia opłat była – verba legis – "niewątpliwa". W świetle takiego brzmienia przepisu przypadki wątpliwe winny być zatem rozstrzygane na rzecz odmowy, a nie na rzecz przyznania zwolnienia. Tymczasem skarżący ograniczył się w niniejszej sprawie – jeżeli chodzi o zaoferowany materiał dowodowy - do przedłożenia zaświadczenia z zakładu karnego o braku zatrudnienia. Uzupełniająco należy dodać, że w świetle art. 267 k.p.a. oraz zasady samodzielności rozstrzygania spraw administracyjnych przez organy (art. 10 Konstytucji RP), nawet ewentualne wykazanie przez skarżącego (co na gruncie niniejszej sprawy nie miało miejsca), że sąd powszechny w innym postępowaniu przyznał mu przywilej w postaci zwolnienia od obowiązku zapłaty opłat sądowych, nie oznaczałoby jeszcze, że w danej sprawie administracyjnej zachodzą okoliczności w postaci niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłaty w kwocie 31 zł. Reasumując, Minister miał podstawy do orzeczenia o zwrocie podania z powodu nieuiszczenia przez stronę wymaganej opłaty za udostępnienie danych z rejestru PESEL (art. 261 § 2 k.p.a.). IV.4. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.