IV SA/Wa 1785/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, asesor WSA Marta Laskowska, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2004 roku; Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpoznaniu wniosku J. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] czerwca 2004r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] października 1968 r. w sprawie przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania nieruchomości rolnej o powierzchni 44,70 ha położonej wraz z zabudowaniami, położonej we wsi O., powiat R. W uzasadnieniu podano, iż przejęcie przedmiotowej nieruchomości rolnej na rzecz Państwa nastąpiło na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71 ze zm.). Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że po zakończeniu działań wojennych przedmiotowe gospodarstwo prowadził H. S., który w okresie od marca 1947r. do lipca 1949r. był prawnym opiekunem małoletniego J. P. W 1951 roku gospodarstwo to na wniosek J. P., sporządzony przez notariusza Z. D., zostało przejęte w zagospodarowanie przez zespół Uprawy Ziemi. Okoliczności te potwierdzają inni świadkowie: H. S. i J. W. W dniu 5 kwietnia 1958 r. tj. w dniu wejścia w życie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego nieruchomość ta pozostawała we władaniu Państwa. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik J. O., domagając się m.in. uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2004r. Zdaniem pełnomocnika skarżącego obie decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszają przepisy prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, na podstawie którego została przejęta na własność Państwa przedmiotowa nieruchomość rolna. Wydanie natomiast przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. decyzji z dnia [...] października 1968 r., jak też decyzji z dnia [...] lipca 1968r. przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. zdaniem pełnomocnika skarżącego nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm), Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i niezależnie od podniesionych w niej zarzutów dokonuje kontroli legalności zaskarżonych aktów. Dlatego też działając na podstawie powyższego przepisu Sąd, z przyczyn które zostaną przedstawione poniżej, doszedł do przekonania, że sprawę rozpoznał organ niewłaściwy rzeczowo i w związku z tym zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] czerwca 2004r. dotknięte są wadą nieważności przewidzianą wart. 156 § 1 pkt 1 kpa. Stosownie do art. 19 kpa organy administracji publicznej mają obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Podkreślić należy, iż o tym, który organ jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej stanowi art. 157 § 1 kpa. W myśl tego przepisu wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej rozpoznaje organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - te organy. Natomiast jakie organy są organami wyższego stopnia w rozumieniu tego przepisu, określa art. 17 kpa. Wątpliwości co do właściwości organu w sprawie nieważności decyzji pojawiają się wówczas, gdy wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy decyzji od wydania których upłynął znaczny okres czasu i nastąpiła zmiana właściwości rzeczowej organu załatwiającego tego typu sprawy. Kontrolowana w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzja z dnia [...] października 1968r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej utrzymała w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w R. z dnia [...] lipca 1968r. wydaną na podstawie kompetencji przyznanych temu organowi w art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. 1958 r. Nr 17 poz. 71). Powyższy akt prawny został znowelizowany ustawą z dnia 24 lutego 1989 r. 0 zmianie ustawy o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzaniem reformy rolnej 1 osadnictwa rolnego (Dz. U. 1989 r. Nr 10 poz. 56). Art. 1 pkt 1 tej ustawy wprowadził zmianę tytułu poprzednio obowiązującej ustawy nadając jej brzmienie: "o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego". Zgodnie zaś z treścią art. 9 ust. 3 znowelizowanej ustawy właściwymi do orzekania o przejęciu nieruchomości rolnych na własność Państwa stały się terenowe organy administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego. Należy jednak zważyć, że w obowiązującym obecnie systemie prawnym brak jest przepisów materialnoprawnych pozwalających na przejmowanie przez państwo mocą decyzji administracyjnych nieruchomości objętych w posiadanie Państwa przed 1958 rokiem. Nie istnieją również wskazane powyżej organy, które wydały kontrolowaną w postępowaniu nadzorczym decyzję. Z dniem bowiem wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32 poz. 191 z późn. zm.) przestały istnieć dotychczasowe terenowe organy administracji państwowej o właściwości ogólnej i szczególnej, a ich kompetencję przejęły organy nowo utworzonych gmin oraz organy administracji rządowej. Powołane powyżej okoliczności prowadzą do pojawienia się trudności w ustaleniu właściwego organu dla stwierdzenia nieważności zakwestionowanego przez skarżącego aktu. W niniejszej sprawie należy przyjąć więc domniemanie kompetencji starosty. Jak wynika bowiem z art. 5 pkt 7 ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 1990 r. Nr 34 poz. 198 ze zm.) należące dotychczas do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego zadania i kompetencje określone w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz o uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, przeszły do właściwości rejonowych organów rządowej administracji ogólnej. Powyższy artykuł stanowiący o kompetencji rejonowych organów rządowej administracji ogólnej został skreślony przez art. 12 pkt 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. 1998 r. Nr 162 poz. 1126 ze zm.). W sposób wyraźny nie została ta właściwość przypisana żadnemu innemu organowi. Zgodnie żart. 94 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. 1998 r. Nr 133 poz. 872 ze zm.) do właściwości starosty przechodzą, jeżeli przepisy szczególne nie stanową inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów. Dlatego też kompetencja do orzekania we wspomnianych sprawach w pierwszej instancji przeszłaby obecnie na starostę. W myśl natomiast art. 17 pkt 1 kpa, w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 29 grudnia 1998 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wdrożeniem reformy ustrojowej państwa (Dz. U. 1998 r. Nr 162 poz. 1126) organami wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. W niniejszej sprawie brak jest zaś przepisów szczególnych, które stanowiłyby o właściwości w tych sprawach wojewody jako organu wyższego stopnia. Przedstawione powyżej okoliczności wskazują na to, że organem wyższego stopnia właściwym do rozpoznawania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] października 1968r. jest samorządowe kolegium odwoławcze. Również art. 163 Konstytucji RP stanowi zasadę, iż zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucje i ustawy dla organów innych władz publicznych wykonywane są przez organy samorządu terytorialnego. Dlatego też rozpoznanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] października 1968 r. w pierwszej instancji oraz w trybie art. 127 § 3 kpa oznacza, że postępowanie nadzorcze prowadził niewłaściwy rzeczowo organ. Zatem więc zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] czerwca 2004r. wydane zostały przez ten organ z naruszeniem przepisów o właściwości, przez co dotknięte są z mocy art. 156 § 1 pkt 1 kpa wadą nieważności. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji