IV SA/Wa 1787/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Sędziowie asesor WSA Marta Laskowska, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Lidia Nicpoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przejęcia nieruchomości rolnej na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego J. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2006r, wydaną na podstawie art.138 § 1 pkt 1 kpa , utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2005r. umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia czy zespół dworsko-parkowy położony w obrębie [...] podpadał pod działanie przepisów dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.)- Uzasadnieniu decyzji podano, iż J. W. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie, że zespół dworsko-parkowy, stanowiący część majątku ziemskiego [...] o pow. 246,4649 ha, położony w [...], gmina [...], będący byłą własnością B. W. i J. W., nie podpadał pod działanie art. 2 ust.1 lit.e cytowanego wyżej dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 marca 2005r. ( sygn. akt IV SA/Wa 492/04 ) uchylił decyzję uprzednio wydane w tej sprawie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2004r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1999r.stwierdzającą, że "Dobra Ziemskie" zapisane w Kw nr [...] rep. hip. podpadały pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu PKWN. W wyroku Sąd stwierdził, że organy wydały decyzje o popadaniu pod przepisy dekretu całego majątku, gdy tymczasem strona domagała się wydania orzeczenia odnoszącego się tylko do jego części - zespołu dworsko-parkowego. Oprócz tego Sąd stwierdził, iż organ pierwszej instancji rozpatrując ponownie sprawę, mając na uwadze treść art. 19 kpa, rozważy czy jest właściwy rzeczowo do rozstrzygania w przedmiocie orzekania o wyłączeniu zespołu pałacowo-parkowego spod działania przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z tego stwierdzenia, zdaniem Ministra wynika, iż Sąd uznał Wojewodę za organ niewłaściwy do rozpatrywania przedmiotowej sprawy. Po sprecyzowaniu przez stronę wniosku, Wojewoda [...] prawidłowo uznał, iż nie jest właściwy w sprawie do orzekania co do zespołu dworsko-parkowego. Organ pierwszej instancji stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zastosował się do zaleceń oraz oceny prawnej zawartej w wiążącym go wyroku WSA i prawidłowo uwzględnił zawarte w nim zarzuty. W skardze na powyższą decyzję J. W. podniósł zarzut naruszenia art.2 ust.1 lit.e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r., jak również art.24 ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o administracji rządowej przez orzeczenie, że Wojewoda nie jest właściwy do wydania decyzji w sprawie. Poza tym w ocenie skarżącego, doszło do naruszenia § 6 powołanego wyżej rozporządzenia w związku z art. 517 i 518 Kodeksu Napoleona i art. 15 Prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach z 26 kwietnia 1818 roku przez uznanie, że wskazane przepisy rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 roku odnoszą się wyłącznie do "całej nieruchomości". Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący m.in. podniósł, iż w świetle uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006r. nie można zgodzić się z przejętą przez organy obu instancji argumentacją, iż na podstawie § 5 i 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r.możliwe jest orzekanie tylko czy dana nieruchomość jako całość podlega działaniu dekretu z uwagi na wielkość jej areału, a żądanie wyłączenia spod działania dekretu jej części to roszczenie o charakterze cywilnym. Wbrew stanowisku obu organów wedle tej uchwały orzekanie o tym czy dana nieruchomość podlegała reformie rolnej należy do właściwości organów administracyjnych. Skarżący poza tym podniósł, iż od 8 lat stara się o uzyskanie ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, organy od 1998 roku prowadzą postępowanie administracyjne, rozpoznanie odwołania w tej sprawie przez Ministra trwało 8 miesięcy, zamiast 2 miesięcy, jak stanowi Kodeks postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podnosząc te same argumenty, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje orzekanie w sprawach skarg między innymi na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwaną dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona i prowadzi o uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Przede wszystkim podkreślić trzeba, iż stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna o jakiej mowa w powołanym przepisie dotyczy zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Powołany przepis obok oceny prawnej jako drugi element wiążący wymienia - " wskazania co do dalszego postępowania". Niewątpliwie między obydwoma tymi elementami zachodzi ścisły związek, przy czym ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów w sprawie, zaś wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. W orzecznictwie konsekwentnie przyjmuje się, że niezastosowanie się przez organ przy ponownym rozpatrywaniu sprawy do oceny prawnej, czy też do wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku sądu prowadzi do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego z tego powodu rozstrzygnięcia administracyjnego ( por. wyrok NSA z dnia 16 października 1997r, I SA/Po 263/97, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 29 lipca 1999r., IV SA 1177/99, lex nr 47301, wyrok NSA z dnia 19 listopada 2001 r. FSA 3/01, ONSA 2002/2/49). W niniejszej sprawie organy obu instancji rozpoznając ponownie sprawę z wniosku skarżącego związane były oceną prawną zawartą w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005r. sygn. IV SA/Wa 492/04, uchylającym wydaną poprzednio w tej sprawie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2004r. wraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 1999r.W uzasadnieniu wyroku, jak trafnie zauważyły organy obu instancji, Sąd wskazał, na obowiązek prowadzenia postępowania zgodnie z żądaniem zawartym we wnioskiem skarżącego, w którym domagał się wyłączenia spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej działki siedliskowej wraz z dworem, parkiem i ogrodem położonej w [...], stanowiącej część majątku ziemskiego [...]. Sąd także na wskazał na konieczność rozważenia przez organ pierwszej instancji swojej właściwości rzeczowej co do orzekania o wyłączeniu zespołu pałacowo-parkowego spod działania dekretu o reformie rolnej. Niewątpliwie organ pierwszej instancji w rozpoznając ponownie sprawę zastosował się do wytycznych Sądu, gdyż po pierwsze - zwrócił się do skarżącego o sprecyzowanie żądania, po drugie - rozważył swoją właściwość, bowiem uznał, iż nie jest organ właściwym rzeczowo do rozpoznania wniosku skarżącego o stwierdzenie, że zespół dworsko-parkowy położony w obrębie [...] nie podpadał pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. W tym miejscu wymaga podkreślenia, iż organ pierwszej instancji przyjmując, iż nie właściwym rzeczowo do rozpoznania przedmiotowego wniosku skarżącego pozostawał w zgodzie z przyjętą w ostatnim czasie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny linią orzeczniczą, zgodnie z którą treść § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r.w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej pozwala organom administracyjnym na rozstrzyganie wyłącznie o tym czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu z uwagi na łączną wielkość areału w tym użytków rolnych. Inaczej rzecz ujmując, wedle tego stanowiska WSA brak jest podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania, czy dana nieruchomość ( zespół dworsko-parkowy) z uwagi na swój charakter nie jest częścią nieruchomości ziemskiej. Spór w tym zakresie jako mający charakter sporu cywilnego nie może być rozpatrywany przez organy administracyjne a właściwym do jego rozstrzygnięcia jest sąd powszechny. Należy zauważyć, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny przyjmując takie rozumienie treści § 5 cyt. rozporządzenia zdecydowanie odszedł od dotychczasowej linii orzeczniczej jaka ukształtowała się od kilku lat na tle stosowania przepisów § 5 i 6 cyt. rozporządzenia. Rozbieżnością związaną ze stosowaniem § 5 cyt. rozporządzenia zajął się skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z dnia 5 czerwca 2006r. sygn. I OPS 2/06 wyraził pogląd, że " Przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonywania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.), może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust.2 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 z późn. zm.)". Wypada zatem podkreślić, iż Naczelny Sąd Administracyjny powyższą uchwałą przesądził o właściwości rzeczowej organów administracyjnych co do orzekania, czy zespół dworsko-parkowy, stanowiący część majątku ziemskiego, podpadał, czy też nie podpadał pod działanie dekretu o reformie rolnej. W świetle poczynionych wywodów podnieść należy, iż o ile organ pierwszej instancji, jak już wspomniano powyżej, w dacie wydania decyzji umarzającej postępowanie pozostawał w zgodzie z dotychczasową linią orzeczniczą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uznając, iż nie jest organem właściwym rzeczowo do rozpoznania wniosku skarżącego w trybie § 5 cyt. rozporządzenia, to tego samego nie można powiedzieć o organie drugiej instancji. Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana w dniu [...] sierpnia 2006r, a więc po dacie podjęcia wymienionej wyżej uchwały NSA. Przepis art. 19 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek przestrzegania swojej właściwości rzeczowej. Ten obowiązek spoczywa na nich w każdym stadium postępowania, aż do jego zakończenia decyzją administracyjną. Oznacza to, że organ odwoławczy rozpoznając odwołanie skarżącego, powinien zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawartymi w wyroku z dnia 17 marca 2005r. zbadać swoją właściwość rzeczową w przedmiocie rozpoznania wniosku strony uwzględniając przy tym treść podanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie, jak trafnie podniesiono w skardze, poza uwagą organu odwoławczego pozostawała wskazana uchwała NSA, co w rezultacie doprowadziło do wydania wadliwego zaskarżonego rozstrzygnięcia, utrzymującego w mocy również wadliwe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Z tych też przyczyn należało decyzje organów obu instancji wyeliminować z obrotu prawnego. Trafne są uwagi skarżącego co do nieuzasadnionej niczym przewlekłości prowadzonego w tej sprawie postępowania administracyjnego przez organy obu instancji. Wypada zatem dla porządku przypomnieć, iż terminy załatwiania spraw reguluje przepis art. 35 kpa i w myśl § 3 tego przepisu załatwianie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym- w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W razie zaistnienia zwłoki w załatwieniu sprawy organ obowiązany jest, jak stanowi art. 16 kpa, powiadomić stronę, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Mając powyższe na względzie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 cyt. ustawy.